نخستین فناوری جهان برای تشخیص سریع‌تر سرطان در کوئینزلند

کوئینزلند اولین ایالت استرالیا با فناوری جدید تشخیص میلوما

کوئینزلند¹ به‌عنوان نخستین ایالت استرالیا، فناوری تازه‌ای را برای سرعت‌دادن به آزمایش‌های مربوط به میلوما متعدد (نوعی سرطان خون) وارد چرخه تشخیص کرده است؛ بیماری‌ای که تشخیص دقیق و سریع آن در بسیاری از موارد چالش‌برانگیز است. این فناوری با نام سامانه جداسازی غلتشی با فعال‌سازی مغناطیسی در بیمارستان Royal Brisbane and Women’s Hospital² به‌کار گرفته می‌شود تا نمونه‌های بیماران برای آزمایش‌های ژنتیکی آماده شوند. هدف اصلی، بهبود جدا کردن سلول‌های پلاسما و کمک به ارائه جواب آزمایش با سرعتی بالاتر از روش‌های رایج است.

کاهش تأخیر در تشخیص

میلوما متعدد در سلول‌های پلاسما شکل می‌گیرد؛ نوعی از گلبول‌های سفید که در مغز استخوان حضور دارند. برای رسیدن به تشخیص دقیق، تیم‌های آزمایشگاهی معمولاً باید سلول‌های پلاسمای غیرطبیعی را جدا و بررسی کنند تا امکان تصمیم‌گیری درمانی فراهم شود.

با افزایش تقاضا برای آزمایش، در برخی مراکز عقب‌ماندگی ایجاد شده و گزارش‌هایی از انتظار چندماهه بیماران برای دریافت نتیجه مطرح شده است. این سامانه برای رفع همین گلوگاه وارد کار شده تا پزشکان بتوانند زودتر به اطلاعات لازم برسند و مسیر درمان را سریع‌تر مشخص کنند. بر اساس گزارش‌ها، این دستگاه می‌تواند در بعضی موارد زمان پردازش تشخیص را تا سه برابر کوتاه‌تر کند و قرار است هر سال از آزمایش‌های حدود ۵۰۰ بیمار در کوئینزلند پشتیبانی کند؛ از جمله افراد دارای علائم مشکوک یا مبتلایان تأییدشده.

غنی‌سازی با بازده بالاتر برای سلول‌ها

این سیستم در روند ژنومیک سازمان Pathology Queensland³ ادغام می‌شود و نقش آن، غنی‌سازی بخش مربوط به سلول‌های پلاسما در نمونه، پیش از ورود به مرحله تحلیل ژنتیکی است.

بازده غنی‌سازی گزارش‌شده برای این فناوری بین ۹۸٪ تا ۱۰۰٪ است؛ در حالی که برخی پلتفرم‌های قبلی حدود ۶۰٪ عملکرد داشته‌اند. نمونه خالص‌تر و متمرکزتر می‌تواند آزمایش ژنتیکی بعدی را مؤثرتر کند و احتمال تکرار کار آزمایشگاهی را کاهش دهد.

اطلاعات سریع‌تر برای تصمیم‌های درمانی

دریافت نتیجه سریع‌تر جایگزین ارزیابی متخصص، تصویربرداری یا سایر آزمایش‌های تشخیصی نمی‌شود؛ اما می‌تواند به متخصصان خون اطلاعات زودتری درباره ویژگی‌های ژنتیکی سرطان و الگوی احتمالی رفتار آن بدهد. این اطلاعات ممکن است به انتخاب درمان در زمان کوتاه‌تر کمک کند و بیمارانی را که به رسیدگی فوری‌تر نیاز دارند، مشخص‌تر کند. در موارد سرطان خون تهاجمی، فاصله زمانی بین ارجاع، تشخیص و شروع درمان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

جزئیات اعلام‌شده در گزارش رسمی

در گزارش منتشرشده توسط Queensland Health⁴ آمده است این فناوری که با نام MARS®⁵ (جداسازی چندفیزیکی خودکار بازپیکربندی‌پذیر) شناخته می‌شود، دقت آزمایش را بالا می‌برد و سرعت تشخیص را بیش از سه برابر افزایش می‌دهد. به گفته دکتر Adayapalam Nandini⁶، این دستگاه امکان شناسایی ناهنجاری‌ها را در مراحل زودترِ پیشرفت بیماری فراهم می‌کند و می‌تواند حتی بخش بسیار کوچکی از سلول‌های غیرطبیعی دارای تغییرات ژنتیکی را آشکار کند.

در همان گزارش توضیح داده می‌شود که در روش‌های پیشین، اگر میزان درگیری بیماری حدود ۱۰ درصد بود، اطمینان از دقت نتیجه بیشتر بود؛ اما اکنون سطح قابل‌اتکای تشخیص می‌تواند تا حدود ۱ درصد پایین بیاید. همچنین عملکرد این سامانه باعث می‌شود نمونه‌ای که پیش از غنی‌سازی کمتر از ۱۰ درصد سلول‌های میلوما دارد، پس از غنی‌سازی به حدود ۸۰ درصد برسد.

تغییر از بررسی دستی به روند دیجیتال

در گذشته بخشی از آزمایش ژنتیکی با روش cIg-FISH⁷ انجام می‌شد که به بررسی تک‌به‌تک سلول‌ها با میکروسکوپ نیاز داشت؛ فرایندی زمان‌بر و پرزحمت. دکتر Chiyan Lau⁸ گفته است که رویکرد قبلی می‌توانست برای هر نمونه چندین ساعت زمان بگیرد. با غنی‌سازی فیزیکی سلول‌های میلوما قبل از تحلیل، گلوگاه اصلی کمتر می‌شود و پس از آن، اسلایدها می‌توانند به‌صورت دیجیتال اسکن و با کمک کامپیوتر تحلیل شوند؛ در حالی‌که نقش متخصصان آزمایشگاه همچنان ضروری است و تمرکز آن‌ها بیشتر روی تحلیل‌های پیچیده می‌ماند.

مزیت مهم برای مناطق دور از مرکز

طبق گزارش، بیماران مناطق منطقه‌ای، روستایی و دورافتاده هم از این تغییر بهره می‌برند؛ زیرا نمونه‌های غنی‌سازی‌شده می‌توانند تا پنج روز بعد از نمونه‌گیری نیز با دقت مناسب آزمایش شوند. پیش‌تر، چون سلول‌های پلاسما بیرون از مغز استخوان زیاد دوام نمی‌آورند، زمان انتقال بیش از ۲۴ ساعت باعث می‌شد برخی نمونه‌ها قابل استفاده نباشند.

دکتر Joel Wight⁹ از بیمارستان Townsville University Hospital¹⁰ این موضوع را برای بیماران منطقه‌ای «تغییردهنده بازی» توصیف کرده است و گفته بود قبلاً تعداد زیادی نمونه به‌دلیل مسیرهای طولانی انتقال و کاهش کیفیت، از چرخه آزمایش خارج می‌شدند؛ اما اکنون میزان شکست نمونه‌ها بسیار کمتر شده و اطلاعات پیش‌آگهی در بازه زمانی قابل استفاده بالینی به دست می‌رسد.

توسعه‌دهنده و تأمین مالی

فناوری MARS®⁵ توسط شرکت Applied Cells¹¹ در ایالات متحده توسعه داده شده و تأمین مالی دستگاه از طریق برنامه نوآوری Queensland Health⁴ انجام شده است.

پانویس نام‌های انگلیسی

¹ Queensland

² Royal Brisbane and Women’s Hospital

³ Pathology Queensland

⁴ Queensland Health

⁵ MARS® (Multi-physics Automated Reconfigurable Separation)

⁶ Dr Adayapalam Nandini

⁷ cIg-FISH (cytoplasmic immunoglobulin Fluorescence in Situ Hybridisation)

⁸ Dr Chiyan Lau

⁹ Dr Joel Wight

¹⁰ Townsville University Hospital

¹¹ Applied Cells