از بازداشت در ایران تا درخشش در استرالیا؛ داستان هنری «هدی افشار»

عکس‌هایی زیبا درباره واقعیت‌های سخت

عکس‌های هدی افشار¹ می‌توانند به‌شدت رنگی و چشمگیر باشند، حتی وقتی مستقیم سراغ واقعیت‌های دشوار می‌روند. در نمایشگاه a/part² در باکستون کانتمپورری³، این تضاد فقط انتخاب زیبایی‌شناسانه نیست؛ افشار می‌گوید «زیبایی» می‌تواند به آدم‌هایی که اغلب فقط از دریچه سختی و رنج دیده شده‌اند، دوباره اختیار، عاملیت و انسانیت بدهد.

پرتره‌هایی از کودکان بومی و تجربه بازداشت

نمایشگاه با مجموعه‌ای از پرتره‌های کودکان بومی آغاز می‌شود که تجربه زندانی‌شدن داشته‌اند. افشار این تصاویر را در جریان یک سفر نه‌روزه به YETI⁴ در کِیرنز⁵ ثبت کرده؛ نهادی که از نوجوانان و جوانان حمایت می‌کند. در این پرتره‌ها هویت کودکان با گل‌ها، دست‌ها و لباس پنهان می‌شود، اما در عین حال برای فردیت، بازیگوشی و خودبیانگری آن‌ها جا باز می‌ماند.

پروژه «Code Black/Riot» و روایت چندصدایی از بازداشتگاه

این عکس‌ها بخشی از پروژه Code Black/Riot⁶ (۲۰۲۵) هستند؛ کاری که با همکاری روزنامه‌نگار و زندانی سابق جزیره مانوس بهروز بوچانی⁷ و هنرمند وِرنون آه‌کی⁸ شکل گرفته است. بخش دیگر پروژه یک اثر ویدیویی چندصفحه‌ای است که شهادت‌ها و روایت‌های کارکنان زندان و افراد زندانی را درباره شرایط بازداشت کنار هم می‌نشاند.

دوربین فقط «ثبت» نمی‌کند؛ انتخاب‌ها تصویر را می‌سازند

افشار با این نگاه کار می‌کند که دوربین صرفاً آنچه را روبه‌رویش است ثبت نمی‌کند. تصویر با انتخاب‌ها ساخته می‌شود: چه کسی در کادر باشد، چگونه دیده شود و چه کسی قدرت نگاه‌کردن داشته باشد. در این پرتره‌ها «ناشناس‌بودن» به معنی حذف‌شدن نیست؛ صورت‌ها پوشانده شده‌اند، اما حضور، ژست‌ها و نوعِ ارائه خودِ کودکان همچنان محور باقی می‌ماند.

قرار گرفتن آثار جدید کنار پروژه‌های قبلی

نمایشگاه این مجموعه را کنار پروژه‌های پیشین افشار قرار می‌دهد. Remain⁹ (۲۰۱۸) مردان بی‌تابعیت را در جزیره مانوس¹⁰ به تصویر می‌کشد و Agonistes¹¹ (۲۰۲۰) به افشاگرانی می‌پردازد که پس از بیان آنچه دیده بودند، با پیامدهای شخصی و حرفه‌ای روبه‌رو شدند. کنار هم، این آثار علاقه پیوسته افشار را به انسان‌هایی نشان می‌دهد که نهادها و روایت‌های عمومی آن‌ها را به حاشیه می‌رانند.

پرسش از تاریخ نگاه و رابطه قدرت

این حساسیت نسبت به این‌که عکس‌ها چگونه فهم ما را شکل می‌دهند، در پروژه The Fold¹² هم دیده می‌شود؛ پروژه‌ای که به آرشیوهای عکاسی دوران استعمار و شیوه بازنمایی بدن‌های محجبه می‌پردازد. در کلِ کار افشار، از مخاطب خواسته می‌شود نه فقط به آنچه تصویر نشان می‌دهد، بلکه به تاریخ، زمینه و رابطه‌های قدرت پشتِ «نگاه‌کردن» هم فکر کند.

پرتره و شهادت؛ هم‌زمان با کرامت و فردیت

افشار در a/part² این سؤال را با پرتره‌ها و روایت‌های شاهدان به زمان حال می‌آورد. نتیجه، نمایشگاهی است درباره سازوکارهای طرد و محروم‌سازی، و در عین حال درباره کرامت، شوخ‌طبعی و فردیتی که این سیستم‌ها اغلب تلاش می‌کنند آن را به یک روایتِ صرفاً رنج‌آلود تقلیل دهند.

این نمایشگاه در باکستون کانتمپورری³ تا ۲۴ آپریل ۲۰۲۷ ادامه دارد.

پاورقی
¹ Hoda Afshar
² a/part
³ Buxton Contemporary
⁴ YETI (Youth Empowered Towards Independence)
⁵ Cairns
⁶ Code Black/Riot
⁷ Behrouz Boochani
⁸ Vernon Ah Kee
⁹ Remain
¹⁰ Manus Island
¹¹ Agonistes
¹² The Fold