هشدار سازمان جهانی بهداشت درباره سرعت بالای شیوع ابولا
سازمان جهانی بهداشت¹ درباره گسترش ابولا در جمهوری دموکراتیک کنگو² هشدار داده و گفته این همهگیری با «زنجیرههای انتقالی» پیش میرود که ردیابی آنها سخت است و اگر هر زنجیره شناسایی و قطع نشود، تهدید برای کنگو و کشورهای همسایه ادامه پیدا میکند.
طبق تازهترین آمار رسمی، این کشور با بزرگترین و مرگبارترین شیوع ابولا در تاریخ خود روبهرو است. تا ۳۱ آگوست، ۶٬۱۸۶ مورد ابتلای تاییدشده و ۳٬۰۰۷ مرگ ثبت شده است. همچنین ۱٬۴۰۹ نفر بهبود یافتهاند و ۸۳۰ بیمار در مراکز ایزوله یا درمانی باقی ماندهاند. ویروس در ۶۰ منطقه سلامت در شش استان گسترش یافته و استان ایتوری³ سهم غالب موارد را دارد.
سویه بوندیبوگیو و چالش نبود واکسن اختصاصی
شیوع رسمی در استان ایتوری در ۱۵ می اعلام شد و عامل آن گونه بوندیبوگیو⁴ از ویروس ابولا عنوان شده؛ سویهای نسبتاً نادر که در حال حاضر واکسن تاییدشده یا درمان اختصاصی قطعی برای آن وجود ندارد. این اپیدمی از شیوع ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۰ کنگو که پیشتر بدترین بحران کشور بود، عبور کرده و از نظر اندازه، در سطح جهانی پس از اپیدمی ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶ غرب آفریقا⁵ قرار گرفته است؛ اپیدمیای که بیش از ۱۱ هزار نفر را در گینه⁶، لیبریا⁷ و سیرالئون⁸ کشت.
هشدار مدیرکل WHO و مشکل ردیابی انتقال
تدروس آدهانوم گبریسوس⁹، مدیرکل سازمان جهانی بهداشت، در ژنو¹⁰ گفت تا زمانی که همه زنجیرههای انتقال پیدا و قطع نشود، اپیدمی ادامه خواهد داشت و برای کنگو، همسایهها و کل منطقه خطر ایجاد میکند.
همزمان، نهادهای بهداشتی برای فهمیدن مسیر گسترش ویروس با دشواری مواجهاند. مرکز کنترل و پیشگیری بیماریهای آمریکا (CDC)¹¹ اعلام کرده سطح مهار هنوز پایینتر از اهداف تعیینشده برای پاسخ است و تا حدود ۸۰ درصد موارد جدید خارج از شبکههای شناختهشده تماسها رخ میدهد. این الگو، کنترلهای کلاسیک مثل تماسیابی، تشخیص سریع و ایزولهسازی را سختتر میکند؛ چون بدون شناسایی فرد مبتلا پیش از انتقال ویروس به دیگران، زنجیرهها ناشناس میمانند و بیماری میتواند بیصدا در جامعه جابهجا شود.
درگیریهای مسلحانه و حمله به تیمهای درمانی
این بحران بهداشتی در بخشهایی از شرق کنگو رخ میدهد که درگیر خشونت مسلحانه، جابهجایی اجباری جمعیت و زیرساخت ضعیف هستند. گزارشها میگویند خشونت، نظارت بیماری، دسترسی درمانی و عملیات تماسیابی را مختل کرده است. همچنین مراکز درمان و تیمهای پاسخ در برخی مناطق هدف حمله قرار گرفتهاند و طبق گزارشها بیش از ۴۰ نفر از کارکنان سلامت در جریان پاسخ به این بحران جان باختهاند؛ ضمن اینکه چند مرکز درمانی و آمبولانس نیز مورد حمله قرار گرفتهاند.
جابجایی مردم خطر را بیشتر میکند؛ افرادی که از خشونت فرار میکنند ممکن است وارد مناطقی شوند که خدمات سلامت محدود است و همین موضوع، ثبت علائم، شناسایی تماسها و اجرای ایزولهسازی امن را دشوارتر میکند.
فاصله بودجه و درخواست برای حمایت بینالمللی
سازمان ملل¹² خواستار پاسخ گسترده شده و هشدار داده رشد اپیدمی حالت نمایی دارد. در عین حال، برخی نهادهای بشردوستانه از شکاف مالی حدود ۱.۱ میلیارد دلار صحبت کردهاند. در گزارشهای دیگر از برنامه پاسخ به رهبری دولت کنگو به عنوان طرحی با نیاز مالی ۱.۳ میلیارد دلار نیز یاد شده است.
سازمان جهانی بهداشت میگوید تاکنون صدها تن تجهیزات ارسال کرده و ظرفیت تستگیری را افزایش داده، اما برای پشتیبانی از گسترش مراکز درمان ابولا و افزایش تختها به منابع بیشتری نیاز است. در همین چارچوب، بریتانیا¹³ اعلام کرده بیش از ۵۰ میلیون پوند کمک مالی اضافی برای پایش، حمایت از کارکنان خط مقدم، دسترسی به درمان، کنترل عفونت، ارتباط با جوامع و تدفین ایمن اختصاص میدهد و مجموع کمک خود را به ۷۸ میلیون پوند رسانده است.
ابهام درباره اثربخشی واکسن موجود و مسیر کارآزماییها
کنگو استفاده از دوزهای اروِبو (Ervebo)¹⁴ را آغاز کرده که تنها واکسن دارای مجوز ابولا است، اما اثرگذاری آن علیه ویروس بوندیبوگیو قطعی نیست. اروبو برای گونه زئیر¹⁵ توسعه یافته و تایید شده و سازمان جهانی بهداشت میگوید شواهد فعلی از استفاده روتین آن برای پیشگیری از ابولای بوندیبوگیو خارج از محیط پژوهشی حمایت نمیکند.
برای واکسیناسیون، تخصیص اولیه ۷۰ هزار دوز تایید شده است: ۲۰ هزار دوز برای کارآزمایی بالینی فاز ۳ و ۵۰ هزار دوز برای کارکنان خط مقدم و نیروهای درمانی برنامهریزی شده است. همزمان، اقدامات کنترل شیوع مانند پایش، آزمایشگاه، ایزولهسازی، مراقبت بالینی، پیشگیری از عفونت، تماسیابی و تدفین ایمن ادامه دارد.
افزایش ظرفیت درمان و فشار شدید بر سیستم سلامت
با وجود ثبت برخی بهبودیها و تلاش برای افزایش ظرفیت درمان و پایش، اندازه و سرعت شیوع فشار زیادی به سیستم سلامت وارد کرده است. اولویتهای فوری شامل پیدا کردن موارد شناسایینشده، ردیابی تماسها، حفاظت از کارکنان پزشکی و بازگرداندن دسترسی به جوامع درگیر عنوان شده است. همچنین بر همکاری با جامعههای محلی تاکید شده؛ چون اعتماد مردم برای گزارش بیماری و پذیرش مداخلات بهداشت عمومی اهمیت زیادی دارد.
پاورقی منابع نامها:
¹ World Health Organization (WHO)
² Democratic Republic of the Congo (DRC)
³ Ituri
⁴ Bundibugyo
⁵ West Africa
⁶ Guinea
⁷ Liberia
⁸ Sierra Leone
⁹ Tedros Adhanom Ghebreyesus
¹⁰ Geneva
¹¹ United States Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
¹² United Nations (UN)
¹³ United Kingdom (UK)
¹⁴ Ervebo
¹⁵ Zaire