نفت برنت به مرز ۱۱۰ دلار رسید؛ احتمال افزایش نرخ بهره در استرالیا بالا رفت

شوک نفتی، اوراق را بالا برد و سهام را پایین کشید

یک جهش تازه در قیمت نفت، بازارهای مالی جهانی را ناآرام کرده و با زنده کردن نگرانی‌ها درباره تورم، بازده اوراق قرضه دولتی را به سقف‌های چندساله رسانده است.

قراردادهای آتی نفت برنت¹ روز جمعه تا نزدیک ۱۱۰ دلار آمریکا برای هر بشکه بالا رفت و به اوج چهارماهه رسید؛ هم‌زمان، حمله‌های تازه به مسیرهای کشتیرانی و زیرساخت‌های نفتی در خاورمیانه² نگرانی‌ها درباره اختلال طولانی‌مدت در عرضه انرژی را بیشتر کرد. قیمت‌ها بعدتر کمی عقب نشست، اما برنت در معاملات بعدازظهر حدود ۱۰۸ دلار باقی ماند.

نفت خام وست تگزاس اینترمدیت³ هم بالای ۱۰۰ دلار معامله شد. این افزایش پس از ازهم‌پاشیدن یک آتش‌بس ناپایدار میان ایالات متحده⁴ و ایران⁵ رخ داد و نگرانی‌ها را بالا برد که درگیری بتواند جریان انرژی منطقه را برای مدت بیشتری مختل کند.

بازگشت ترس از تورم

بالا رفتن قیمت نفت، به‌طور مستقیم برای تورم ریسک ایجاد می‌کند؛ چون هزینه سوخت و حمل‌ونقل به قیمت کالاها و خدمات منتقل می‌شود. بخشی از نگرانی سرمایه‌گذاران هم این است که این شوک، گذرا نباشد و مدت‌دار شود.

همین نگرانی‌ها باعث شده بازارها چشم‌انداز نرخ بهره را دوباره ارزیابی کنند. اگر تورم بالا بماند، بانک‌های مرکزی ممکن است ناچار شوند نرخ‌ها را مدت بیشتری بالا نگه دارند—یا حتی با وجود اثر منفی بر رشد اقتصادی، افزایش بیشتری را هم در نظر بگیرند.

به همین دلیل، رشد اخیر نفت فقط به بازار انرژی محدود نمانده و به بازقیمت‌گذاری گسترده در اوراق، ارزها و سهام منجر شده است.

جهش بازده اوراق

قیمت اوراق افت شدیدی داشت، چون سرمایه‌گذاران برای جبران ریسک تورم سریع‌تر و افزایش هزینه استقراض دولت‌ها، بازده بالاتری طلب کردند. قیمت اوراق و بازده آن‌ها خلاف جهت هم حرکت می‌کند؛ یعنی فروش اوراق دولتی، بازده را بالا می‌برد.

در استرالیا⁶، بازده اوراق دولتی سه‌ساله تا حدود ۲۰ واحد پایه بالا رفت و به حدود ۵.۰۵ درصد رسید که بالاترین سطح از ۲۰۱۱ بود. بازده اوراق ۱۰ساله هم به حدود ۵.۳۷ تا ۵.۳۸ درصد افزایش یافت.

بازده اوراق خزانه‌داری آمریکا⁴ نیز بالاتر رفت و بازده ۱۰ساله به نزدیکی ۵ درصد رسید. این حرکت با داده‌های قوی‌تر از انتظار تورم تولیدکننده در آمریکا و انتظارات درباره احتمال افزایش نرخ بهره در نشست بعدی فدرال رزرو⁷ تقویت شد.

بازده‌های بالاتر، هزینه وام‌گیری را در کل اقتصاد افزایش می‌دهد و روی وام مسکن، وام‌های کسب‌وکار و بدهی دولت اثر می‌گذارد. همچنین جذابیت نسبی سهام را کمتر می‌کند، به‌ویژه شرکت‌هایی که ارزش‌گذاری‌شان به سودهای دورتر در آینده وابسته است.

افت سهام در سراسر آسیا

شاخص S&P/ASX 200⁸ روز جمعه حدود ۱ درصد کاهش یافت و این افت به زیان‌های انباشته ماه سپتامبر در بازار استرالیا⁶ اضافه کرد. سهام فناوری و املاک از بخش‌هایی بودند که در برابر بازده‌های بالاتر آسیب‌پذیرترند و سهام مواد اولیه هم تضعیف شد.

در بازار گسترده‌تر آسیا⁹ نیز مسیر مشابهی دیده شد و بازارها پس از افت وال استریت¹⁰ پایین آمدند. شاخص نیکی ۲۲۵¹¹ در ژاپن¹²، شاخص هنگ سنگ¹³ در هنگ‌کنگ¹⁴ و دیگر شاخص‌های منطقه‌ای کاهش یافتند؛ چون سرمایه‌گذاران به ترکیب تهدیدهای هم‌زمانِ هزینه انرژی بالاتر، سیاست پولی سخت‌گیرانه‌تر و رشد اقتصادی ضعیف‌تر واکنش نشان دادند.

سهام آمریکا⁴ پیش‌تر برای چهارمین جلسه متوالی افت کرده بود و شاخص S&P 500¹⁵ در جلسه قبل ۰.۶ درصد پایین آمده بود. واکنش بازار نشان‌دهنده نگرانی از این است که شوک نفتی، ترکیب دشواری از تورم ماندگار و کند شدن تقاضا ایجاد کند.

حمایت محدود سهام انرژی

شرکت‌های انرژی از معدود برندگان افزایش قیمت نفت بودند. سهام انرژی در استرالیا⁶ بالا رفت، چون ارزش تولید فروشِ تولیدکنندگان نفت بیشتر شد. سهام مالی هم تا حدی از نرخ‌های بهره بالاتر حمایت گرفت.

با این حال، رشد این بخش‌ها برای جبران ضعف در سایر قسمت‌ها کافی نبود. قیمت‌های بالاتر نفت، هزینه ایرلاین‌ها، شرکت‌های حمل‌ونقل، تولیدکنندگان و خانوارها را بالا می‌برد و بازده بیشتر اوراق هم بر شرکت‌هایی فشار می‌آورد که به استقراض سنگین متکی‌اند.

نتیجه، بازاری است که میان نیروهای متضاد گیر کرده: تولیدکنندگان انرژی ممکن است از قیمت‌های بالاتر سود ببرند، اما اگر مصرف‌کنندگان و کسب‌وکارها با هزینه‌های رو به رشد روبه‌رو شوند، اقتصاد گسترده‌تر تحت فشار قرار می‌گیرد.

آزمونی برای بانک‌های مرکزی و سرمایه‌گذاران

نوسان‌های بازار، بحث‌ها را درباره این‌که آیا قیمت دارایی‌ها بیش از حد خوش‌بینانه شده بود یا نه دوباره داغ کرده است. یکی از تحلیل‌گران، ترکیبِ ارزش‌گذاری بالای سهام، افزایش قیمت نفت و نرخ‌های بهره بالاتر را نشانه‌ای از احتمال شکل‌گیری یک حباب در مراحل پایانی بازار توصیف کرد.

سرمایه‌گذاران اکنون چند موضوع را زیر نظر دارند:

• این‌که آیا قیمت نفت بالای ۱۰۰ دلار برای هر بشکه می‌ماند یا نه؛

• این‌که آیا درگیری‌ها به اختلال در کشتیرانی و زیرساخت انرژی ادامه می‌دهد یا نه؛

• داده‌های پیشِ‌روی تورم آمریکا؛

• تصمیم نرخ بهره فدرال رزرو؛ و

• این‌که آیا بازده‌های بالاتر، اثر سنگین‌تری روی فعالیت اقتصادی می‌گذارد یا نه.

ریسک اصلی این است که شوک نفتی حالت خودتقویت‌کننده پیدا کند: انرژی گران‌تر می‌تواند تورم را بالا ببرد، تورم بالاتر می‌تواند به نرخ بهره بالاتر منجر شود و نرخ بهره بالاتر می‌تواند سرمایه‌گذاری و هزینه‌کرد را ضعیف کند. هم‌زمان، طولانی شدن درگیری ممکن است عرضه انرژی را بیشتر محدود کند و فشار روی بازارها را افزایش دهد.

در حال حاضر، پیام بازارهای مالی روشن است: رشد نفت دیگر به‌عنوان یک اتفاق جداگانه در بازار کالا دیده نمی‌شود؛ بلکه به آزمونی برای انتظارات تورمی، وضعیت مالی دولت‌ها، سیاست پولی و تاب‌آوری روند رشد اقتصاد جهانی تبدیل شده است.

پاورقی نام‌ها

¹ Brent

² Middle East

³ West Texas Intermediate

⁴ United States

⁵ Iran

⁶ Australia

⁷ Federal Reserve

⁸ S&P/ASX 200

⁹ Asia

¹⁰ Wall Street

¹¹ Nikkei 225

¹² Japan

¹³ Hang Seng

¹⁴ Hong Kong

¹⁵ S&P 500