توافق جدید استرالیا ضربه‌ای به نفوذ چین در اقیانوس آرام

امضای توافق ناکامال در کانبرا

استرالیا¹ و وانواتو² توافق دیرانتظار «ناکامال» را در کانبرا³ امضا کردند؛ توافقی که همکاری امنیتی و اقتصادی دو کشور را گسترده‌تر می‌کند و هم‌زمان در گزارش‌ها به‌عنوان محدودکننده فضای نفوذ چین⁴ در اقیانوس آرام⁵ توصیف شده است. این توافق در ۲۹ جون ۲۰۲۶ توسط نخست‌وزیر آنتونی آلبانیزی⁶ و نخست‌وزیر وانواتو جوتام ناپات⁷ پس از ماه‌ها مذاکره فشرده امضا شد.

نام توافق از «ناکامال» گرفته شده است؛ جایگاه سنتی گردهمایی در وانواتو که در آن رهبران و جامعه برای مشورت و تصمیم‌گیری با احترام و اعتماد متقابل کنار هم می‌نشینند. از نظر اجرایی، این پیمان سطح روابط استرالیا و وانواتو را بالا می‌برد، همکاری در امنیت منطقه‌ای را عمیق‌تر می‌کند و پشتیبانی از توسعه و تحول اقتصادی وانواتو را گسترش می‌دهد.

این توافق چه مواردی را پوشش می‌دهد

بر اساس توضیحات منتشرشده از سوی مقام‌های استرالیا، توافق شامل همکاری قوی‌تر در حوزه‌های پلیس، امنیت دریایی، حمایت سایبری، اشتراک‌گذاری اطلاعات و کمک به زیرساخت‌ها است. همچنین استرالیا اعلام کرده حمایت خود از وانواتو در پاسخ به بلایای طبیعی بزرگ را ادامه می‌دهد و این الگو را که در زمان بحران‌ها کمک‌رسانی انجام می‌شد، در قالبی رسمی‌تر تثبیت می‌کند.

در بخش دیگری از توافق، به موضوع تحرک نیروی انسانی و مهارت‌آموزی پرداخته شده است؛ از جمله بهبود ترتیبات جابجایی افراد میان دو کشور و ایجاد یک برنامه کارآموزی/کارورزی برای تقویت نیروی کار داخلی وانواتو.

پیام صریح درباره حضور نظامی خارجی

یکی از برجسته‌ترین بندهای توافق، تعهد وانواتو به این است که اجازه ایجاد هیچ پایگاه نظامی خارجی یا زیرساخت نظامی را در خاک خود ندهد. در متن توافق همچنین آمده است که وانواتو زیرساخت‌های حیاتی را از نظامی‌سازی، مداخله خارجی یا دسترسی غیرمجاز دور نگه می‌دارد.

این نوع واژه‌گذاری در گزارش‌های مختلف به‌عنوان تلاشی برای محدود کردن فضای نفوذ راهبردی چین در اقیانوس آرام مطرح شده است. چندین گزارش هم اشاره کرده‌اند متن نهایی نسبت به پیش‌نویس‌های اولیه «نرم‌تر» شده و برخی بندهایی که می‌توانست محدودیت مستقیم‌تری برای سرمایه‌گذاری چین در حوزه‌های حساس مانند بنادر، فرودگاه‌ها و مخابرات ایجاد کند، از نسخه نهایی حذف شده است.

با این حال، توافق همچنان مقرر می‌کند اگر وانواتو درباره مشارکت طرف ثالث در زیرساخت‌های حیاتی تصمیمی در نظر داشته باشد، با استرالیا مشورت کند. همچنین در متون و گزارش‌ها به این نکته اشاره شده که استرالیا به‌عنوان شریک اصلی و دیرینه وانواتو در حوزه پلیس شناخته می‌شود و نقش آن در همکاری‌های انتظامی برجسته است.

چرا امضای آن خبرساز شد

امضا شدن توافق پس از یک روند طولانی و گاهی پرتنش رخ داد. گزارش‌های پیشین گفته بودند مذاکرات به‌دلیل نگرانی‌های مربوط به حاکمیت در پورت ویلا⁸ و اختلاف‌نظر بر سر میزان نقش استرالیا در تصمیم‌های مربوط به زیرساخت‌ها، به تأخیر افتاده بود. نسخه نهایی به‌عنوان یک مصالحه توصیف می‌شود: استرالیا تضمین‌های امنیتی قابل‌توجهی می‌گیرد و در مقابل، وانواتو در حوزه‌هایی که در توافق پوشش داده نشده، امکان ادامه همکاری با سایر کشورها از جمله چین را دارد.

برای کانبرا، این توافق به‌عنوان یک دستاورد راهبردی مطرح شده است؛ زیرا اطمینان بیشتری می‌دهد که در وانواتو پایگاه نظامی خارجی شکل نگیرد و جایگاه استرالیا به‌عنوان شریک اصلی امنیتی این کشور تقویت شود. برای وانواتو نیز توافق، چارچوبی برای حمایت گسترده‌تر استرالیا در حوزه‌های مختلف ایجاد می‌کند، بدون آنکه به‌طور رسمی مسیر تعامل اقتصادی با دیگر شرکا را در سایر حوزه‌ها ببندد.

تصویر بزرگ‌تر در اقیانوس آرام

توافق ناکامال در بستری امضا شده که رقابت برای نفوذ در اقیانوس آرام پررنگ‌تر شده و موضوعاتی مانند زیرساخت، همکاری پلیسی، کمک‌های توسعه‌ای و دسترسی راهبردی بیش از گذشته به هم گره خورده‌اند. در گزارش‌ها آمده اقتصاد وانواتو از بیرون—از جمله از سوی چین—در معرض ارتباط و اثرپذیری قابل‌توجهی قرار دارد و این توافق بخشی از تلاش استرالیا برای پاسخ به گسترش نقش پکن در منطقه دیده می‌شود.

در عین حال، متن نهایی نشان می‌دهد کشورهای حوزه اقیانوس آرام در کنار همکاری با شرکای بزرگ، بر حفظ حاکمیت خود و ایجاد توازن در روابط با چند قدرت تأکید دارند؛ رویکردی که در ادبیات این توافق هم بازتاب پیدا کرده است.

پانوشت

¹ Australia

² Vanuatu

³ Canberra

⁴ China

⁵ Pacific

⁶ Anthony Albanese

⁷ Jotham Napat

⁸ Port Vila