رونمایی نصب چندرسانهای خالد سبسبی در بینال ونیز
نصب چندرسانهای هنرمند استرالیایی، خالد سبسبی¹، سرانجام در بینال ونیز² به نمایش درآمد؛ اتفاقی که پس از یک سال جدل سیاسی و رسانهای رخ داد؛ جدلی که ابتدا به لغو انتخاب او و سپس بازگشت دوبارهاش انجامید. این افتتاح در تاریخ ۶ می ۲۰۲۶ و در برنامه پیشگشایش برای رسانههای بینالمللی برگزار شد و مجموعه آثاری را نشان داد که بر مکث، فراگیری و دیدن زیبایی در زندگی روزمره تأکید دارد و از تاثیرات صوفیانه سبسبی الهام میگیرد.
مسیر پرتنش تا پاویون استرالیا
سبسبی که در سال ۱۹۶۵ در شمال لبنان³ به دنیا آمده و از ۱۲سالگی در حومه غربی سیدنی⁴ زندگی کرده است، در فوریه ۲۰۲۵ توسط نهاد اصلی هنرهای استرالیا، کریتیو استرالیا⁵، برای نمایندگی کشور در این رویداد هنری انتخاب شد. اما چند روز بعد، پس از واکنشها به اثری از سال ۲۰۰۷ که در آن ویدئویی از حسن نصرالله⁶، رهبر حزبالله⁷، دیده میشد—گروهی که در استرالیا در فهرست سازمانهای تروریستی قرار دارد—دعوت او لغو شد.
منتقدان در آن زمان به استفاده اثر از مفهوم «نور الهی» پیرامون نصرالله اشاره کردند؛ موضوعی که حتی پای پرسشهای پارلمانی را هم به میان آورد؛ از جمله از سوی سناتور حزب لیبرال، کلر چندلر⁸، و موجی از پوشش رسانهای شکل گرفت. پس از این تصمیم، برخی مدیران و چهرههای هنری در حمایت از سبسبی استعفا دادند و یک کمپین عمومی نیز شکل گرفت که در نهایت به بازگرداندن جایگاه او انجامید.
در ادامه، کیوریتور نمایشگاه اصلی بینال، کوئو کوئو⁹، نیز با قرار دادن آثار سبسبی در نمایشگاه آرسناله¹⁰، عملاً جایگاه او را تقویت کرد؛ افتخاری دوگانه که طبق متن گزارش، در ۱۳۱ سال تاریخ این رویداد فقط سه هنرمند دیگر هم تجربه کردهاند. درگذشت کوئو در می ۲۰۲۵ مانع این حضور نشد و تیم او آمادهسازی نمایش را ادامه داد.
جزئیات اثر: تجربهای غوطهور و تأملمحور
در پاویون استرالیا—نزدیک میدان سنمارکو¹¹—که با حمایت دولت فدرال و اهداکنندگان خصوصی از جمله نیکوکار، سایمون موردنت¹²، و ترنبول فاندیشن¹³ تأمین مالی شده است، مخاطب وارد فضایی تاریک میشود که با هشت پنل بزرگ روشن شده؛ پنلهایی که نقاشی و ویدئو را با هم ترکیب میکنند. تصویرها با رنگها و شدت نور متغیر زیر یک نور سفید روشن تغییر میکنند و در کنار آن، یک فضای صوتی مراقبهای شنیده میشود: صدایی زمزمهگونه که از ضبط دورهمیهای روزمره در جامعه حومه غربی سیدنیِ سبسبی و سپس تدوین آن ساخته شده است.
در بخشهایی با عنوانهایی مانند Conference of One’s Self، چیدمان طوری طراحی شده که حرکت مخاطب سیال باشد و ورودیها و خروجیها قابلیت جابهجایی داشته باشند. سبسبی در پیشنمایش به رسانهها گفت این اثر «باز و فراگیر» است و آن را «فضایی برای مکث و تأمل» توصیف کرد. او همچنین با رد برداشتهای تکبعدی از هنرش گفت: «من در هنر تکسویه نیستم. من از هیچ شکلِ خشونت مبتنی بر نفرت حمایت نمیکنم... چیزی که از آن حمایت میکنم، گفتوگوهای سالم است.»
کیوریتور و همکار خلاق سبسبی، مایکل داگوستینو¹⁴، هم گفت این آثار با وجود تغییر زمینههای اجتماعی، همچنان خوانایی و ارتباط خود را حفظ میکنند. یک اثر همراه در نمایشگاه اصلی بینال نیز از سوی الیزابت اَن مکگرگور¹⁵، مدیر پیشین موزه هنر معاصر سیدنی¹⁶، «شگفتانگیز» و «خیرهکننده» توصیف شد و او آن را در اینستاگرام¹⁷ به اشتراک گذاشت.
حاشیههای گستردهتر در بینال
افتتاح آرام پاویون استرالیا در حالی انجام شد که کل بینال با حاشیههایی روبهرو بوده است؛ از جمله استعفای اعضایی از هیئت داوری گلدن لاین¹⁸ به دلیل حضور روسیه¹⁹ در شرایط جنگ اوکراین²⁰، و همچنین تنشهای مربوط به مشارکت اسرائیل²¹ در فضای اتهامزنیها پیرامون جنگ غزه²². طبق گزارش، با نبود هیئت داوری، اهدای جوایز به رأی عمومی تکیه خواهد داشت. همچنین به برد استرالیا در سال ۲۰۲۴ توسط آرچی مور²³ اشاره شده که نشاندهنده اعتبار پاویون استرالیاست.
زمانبندی و ادامه مسیر
شصتمین دوره بینال ونیز از ۹ می برای عموم باز میشود و تا نوامبر ادامه دارد. هنوز تور استرالیایی برای این پروژه تأیید نشده، اما سبسبی گفته گفتوگوهایی در این زمینه در جریان است. روایت حضور او—از لغو انتخاب تا بازگشت و حضور دوگانه—در متن گزارش بهعنوان بخشی از بحثهای گستردهتر درباره پروپاگاندا، ایمان و شکافها مطرح شده است.
پانوشت نامها و منابع اصلی:
¹ Khaled Sabsabi
² Venice Biennale
³ Lebanon
⁴ Sydney
⁵ Creative Australia
⁶ Hassan Nasrallah
⁷ Hezbollah
⁸ Clare Chandler
⁹ Koyo Kouoh
¹⁰ Arsenale
¹¹ St. Mark’s Square
¹² Simon Mordant
¹³ Turnbull Foundation
¹⁴ Michael Dagostino
¹⁵ Elizabeth Ann Macgregor
¹⁶ Museum of Contemporary Art (Sydney)
¹⁷ Instagram
¹⁸ Golden Lion
¹⁹ Russia
²⁰ Ukraine
²¹ Israel
²² Gaza
²³ Archie Moore