خطرهای پنهان برای حیوانات بومی استرالیا؛ تور، حصار و زباله‌های انسانی

تله‌های پنهانِ وسایل روزمره برای حیات‌وحش

گزارش‌ها نشان می‌دهد در استرالیا¹، وسایل ساده و رایجِ خانه و حیاط—مثل تور درخت میوه، فنس‌ها، سیم خاردار و نخ ماهیگیری—می‌تواند حیوانات بومی را گیر بیندازد و به آن‌ها آسیب جدی بزند. این گیر افتادن‌ها اغلب به جراحت، قطع گردش خون، محدود شدن حرکت، خفگی یا غرق‌شدن منجر می‌شود و هر سال تعداد زیادی از حیوانات را درگیر می‌کند.

طبق داده‌های مطرح‌شده در گزارش، موارد «گیر افتادن حیات‌وحش» رو به افزایش است؛ در نیو ساوت ولز² دست‌کم حدود ۳۵۰۰ مورد در سال ثبت می‌شود و در ویکتوریا³ هم بیش از ۲۰۰۰ مورد در سال گذشته گزارش شده است. جاسمین وینک⁴ (بوم‌شناس و مراقب توان‌بخشی خفاش‌ها) می‌گوید گستردگی مسئله برای بسیاری از مردم قابل تصور نیست.

خفاش‌های میوه‌خوار؛ بیشترین سهم از گیر افتادن‌ها

بر اساس یک پژوهش در Pacific Conservation Biology⁵، «خفاش‌های میوه‌خوار» (Flying foxes) حدود دو سوم موارد گیر افتادن در نیو ساوت ولز² را تشکیل می‌دهند؛ به‌ویژه «خفاش میوه‌خوارِ سرخاکستری» که در قوانین ملی محیط‌زیست در فهرست آسیب‌پذیر قرار دارد. این حیوان‌ها در تورهای باغچه‌ایِ حیاط خانه‌ها و همچنین روی سیم خاردارِ مناطق خارج از شهر گیر می‌کنند و آسیب‌های بال و اندام آن‌ها می‌تواند شدید باشد.

گزارش اشاره می‌کند که فقط خفاش‌ها درگیر نیستند؛ گونه‌های زیادی از پستانداران و پرندگان هم گرفتار می‌شوند؛ از جمله کانگوروها، پلاتیپوس، پرندگان شکاری و «گلایدرها».

لیزا پالما⁶ مدیرعامل Wildlife Victoria⁷ می‌گوید برخی از این اتفاق‌ها از «قابل پیشگیری‌ترین» وضعیت‌های اضطراریِ حیات‌وحش هستند؛ چون نتیجه مستقیمِ فعالیت‌های روزمره انسان‌اند، نه لزوماً آسیب عمدی.

تور درخت میوه؛ وقتی اندازه چشمه تور خطرناک می‌شود

تورهای حیاطی برای محافظت از میوه و سبزیجاتِ خانگی پرکاربردند و حتی برای کاهش آسیب آفتاب‌سوختگی، باد و تگرگ هم استفاده می‌شوند. اما حیوانات گرسنه—به‌خصوص خفاش‌های میوه‌خوار، پرندگان و پوسوم‌ها—به گل و میوه جذب می‌شوند و در تورهایی با چشمه بزرگ گیر می‌کنند. در گزارش آمده تورهایی که اندازه مش آن‌ها بیش از ۵ میلی‌متر است، می‌تواند خطرناک باشد.

یک راهنمای ساده که در متن آمده این است: اگر بتوانید انگشت‌تان را از تور رد کنید، برای حیات‌وحش امن نیست. تورهای ایمن‌تر معمولاً مش کوچک‌تر و بافت متراکم‌تری دارند و باید طوری نصب شوند که شُل نباشند و روی بدن حیوان «تا نخورد». استفاده از رنگ‌های روشن (سفید یا رنگ‌های روشن) هم پیشنهاد شده تا حیوانات شب‌فعال بهتر تور را ببینند. همچنین توصیه شده تورها مرتب چک شوند.

در برخی ایالت‌ها و قلمروها، برنامه‌هایی با عنوان «تعویض تور» اجرا شده که در آن مردم می‌توانند تورهای خطرناک را تحویل دهند و گزینه‌های ایمن‌تر دریافت کنند. طبق گزارش، در یکی از این برنامه‌ها در ویکتوریا³ سال گذشته بیش از ۶۰۰ تور خطرناک جمع‌آوری و ۳۵۹ جایگزین به‌صورت رایگان ارائه شده است. همچنین در ویکتوریا³ و قلمرو پایتختی استرالیا⁸ فروش یا استفاده از تورهای درشت‌چشمه غیرقانونی اعلام شده است.

نخ ماهیگیری و زباله‌های حلقه‌ای؛ تهدید جدی برای آبزی‌ها و پلاتیپوس

به گفته داده‌های امداد حیات‌وحش در نیو ساوت ولز²، حدود ۱۰٪ موارد گیر افتادن به زباله‌های آبزی مرتبط است. برای پلاتیپوس در آبراهه‌های شهری، نخ ماهیگیری و قلاب می‌تواند بسیار خطرناک باشد. طبق گزارش، زباله‌های انسانی و ابزار ماهیگیری مسئول حدود ۸٪ مرگ‌ومیر پلاتیپوس‌ها در ویکتوریا³ عنوان شده است.

دکتر جف ویلیامز⁹ از Australian Platypus Conservancy¹⁰ توضیح می‌دهد که نخ ماهیگیری از دشوارترین انواع زباله برای پلاتیپوس است و می‌تواند بریدگی‌های عمیق ایجاد کند. در متن آمده هر چیزی که حلقه یا لوپ داشته باشد (مثل کش مو) مشکل‌ساز است؛ به‌خصوص در محل‌هایی که مردم در تابستان شنا می‌کنند و کش مو ممکن است وارد نهرها و جوی‌ها شود. توصیه مطرح‌شده این است که زباله‌های حلقه‌ای «بریده شوند و دور انداخته شوند» تا حلقه کامل باقی نماند.

گزارش تأکید می‌کند نخ و ابزار ماهیگیری نباید در آب رها شود؛ صرفِ بریدن نخ و گذاشتن آن در آب هم می‌تواند باعث گیر افتادن حیوانات شود. همچنین اشاره شده حتی خفاش‌های میوه‌خوار هم گاهی در نخ ماهیگیری گرفتار می‌شوند.

در وسترن استرالیا¹¹، اداره Department of Biodiversity, Conservation and Attractions¹² برنامه Reel It In¹³ را اجرا کرده که در قالب آن ۱۹۲ سطل زرد در نقاط محبوب ماهیگیری نصب شده و تا اینجا بیش از ۲۵۰ کیلومتر نخ جمع‌آوری شده است.

همچنین در متن آمده بیشتر ایالت‌ها (به‌جز کوئینزلند¹⁴) فروش «یابی‌نت‌های محصور» (Opera house traps) را ممنوع کرده‌اند؛ تله‌هایی که برای گونه‌های بومی از جمله لاک‌پشت‌ها، پلاتیپوس و «راکالی» (موش‌های آبی) بسیار مرگبار توصیف شده‌اند.

فنس و سیم خاردار؛ خطر در مناطق روستایی و بیرون شهر

در خارج از شهرها، سیم خاردار و فنس‌ها می‌توانند باعث گیر افتادن و جراحت شوند. طبق گزارش، Wildlife Victoria⁷ در یک سال گذشته بیش از ۸۰۰ کانگورو را از روی فنس‌ها نجات داده است. کانگوروها برای عبور از محدوده‌ها مجبور به پریدن از روی فنس هستند و اگر با سرعت حرکت کنند یا ناگهان بترسند، پاهای عقب‌شان ممکن است به سیم‌های بالایی گیر کند.

گزارش همچنین می‌گوید خفاش‌های میوه‌خوار در شرایط تاریک، باد یا مه، گاهی فنس‌ها را کمتر می‌بینند و بیشتر روی رشته بالایی گیر می‌کنند. راهکارهای ذکرشده شامل جایگزینی رشته بالایی با سیم ساده یا افزودن نوارهای رنگیِ روشن و نشانگرهای بازتابنده برای قابل‌دیدتر کردن فنس است.

اگر حیوانی را گیر افتاده دیدیم چه کار کنیم؟

در صورت مشاهده حیوان گیر افتاده یا درهم‌تنیده، توصیه شده به حیوان نزدیک نشوید و آن را لمس نکنید، چون می‌تواند باعث استرس و خطر بیشتر شود. باید با امداد حیات‌وحش محلی تماس گرفت یا از اپلیکیشن امداد حیات‌وحشِ International Fund for Animal Welfare¹⁵ برای پیدا کردن نزدیک‌ترین مراقبِ مجاز استفاده کرد.

در متن تأکید شده خفاش‌های میوه‌خوار فقط باید توسط افراد آموزش‌دیده و واکسینه‌شده، با تجهیزات محافظتی مناسب، جابه‌جا یا آزاد شوند. همچنین با اشاره به ورود H5 bird flu¹⁶، از مردم خواسته شده از تماس با پرندگان یا حیوانات مرده/بیمار یا دارای علائم احتمالی خودداری کنند و موارد مشکوک را به خط اضطراری ۱۸۰۰ ۶۷۵ ۸۸۸ یا وب‌سایت birdflu.gov.au¹⁷ گزارش دهند.

پاورقی (نام‌های انگلیسی)
¹ Australia
² New South Wales (NSW)
³ Victoria
⁴ Jasmine Vink
⁵ Pacific Conservation Biology
⁶ Lisa Palma
⁷ Wildlife Victoria
⁸ Australian Capital Territory (ACT)
⁹ Dr Geoff Williams
¹⁰ Australian Platypus Conservancy
¹¹ Western Australia
¹² Department of Biodiversity, Conservation and Attractions
¹³ Reel It In
¹⁴ Queensland
¹⁵ International Fund for Animal Welfare (IFAW)
¹⁶ H5 bird flu
¹⁷ birdflu.gov.au