عملیات شکار کوسه سفید بزرگ پس از حمله مرگبار در پرت متوقف شد

فرمان «کَچ‌اندکیل» بعد از حمله کوسه؛ آیا آب امن‌تر می‌شود؟

بعد از یک حمله مرگبار کوسه، فشار افکار عمومی روی دولت‌ها برای واکنش می‌تواند فوری باشد. اما صدور یک فرمان نادر «کَچ‌اندکیل» (گرفتن و کشتن) پس از حمله مرگبار نزدیک ساحل سان‌رنتو بیچ¹ در پِرث² دوباره یک پرسش سخت را پررنگ کرده است: آیا تلاش برای پیدا کردن و کشتن همان کوسه، واقعاً شنا در آب را امن‌تر می‌کند؟

این فرمان پس از مرگ شناگر ۶۳ ساله گرگ اونیل³ صادر شد. وزیر شیلات وسترن استرالیا⁴، جکی جارویس⁵، اجازه داد ابزارهای صید در آب‌های دور از ساحل مستقر شود و دلیل این کار را «شرایط استثنایی» حمله، خطر بالقوه‌ای که کوسه ایجاد می‌کند و احتمال بازیابی شواهد موردنیاز بررسی‌های پزشکی قانونی عنوان کرد. این عملیات ظرف چند روز متوقف شد؛ بعد از آنکه مقام‌ها گفتند نشانه تازه‌ای از فعالیت کوسه در منطقه دیده نشده و شانس پیدا کردن همان کوسه کمتر شده است. دپارتمنت آو پرایمری اینداستریز اَند ریجنال دیولپمنت (DPIRD)⁶ نیز اعلام کرد احتمال شکار «کوسه مشخص» کاهش یافته است.

این عملیات کوتاه‌مدت یک چالش ساده را نشان می‌دهد: تا وقتی مقام‌ها واکنش بدهند، ممکن است کوسه از منطقه دور شده باشد. حتی وقتی تجهیزات صید مستقر می‌شود هم تضمینی وجود ندارد که همان حیوان درگیر حادثه صید شود. در این مورد، تجهیزات در نهایت بدون هیچ صیدی جمع‌آوری شد.

واکنشی که دیده می‌شود، اما تضمین امنیت نمی‌دهد

فرمان «کَچ‌اندکیل» به یک حادثه مشخص مربوط است و با «کشتار گسترده» فرق دارد. مقام‌ها تصمیم مربوط به سان‌رنتو بیچ¹ را غیرمعمول و وابسته به شرایط همان حمله توصیف کردند. با این حال، صرفِ صدور فرمان نشان نمی‌دهد خطر برای شناگران کمتر شده است؛ به‌خصوص وقتی کوسه صید نشد و عملیات هم خیلی زود پایان یافت.

در گزارش‌ها همچنین به این نکته اشاره شده که یک مداخله نمایشی می‌تواند حس امنیت کاذب ایجاد کند. منتقدانی که در پوشش خبری به آن‌ها اشاره شده، پرسیده‌اند از کجا معلوم تجهیزات دقیقاً «کوسه درست» را بگیرد و هشدار داده‌اند روش‌های صید می‌تواند روی دیگر گونه‌های دریایی اثر بگذارد. در همین پوشش‌ها آمده برنامه‌های قبلی «درام‌لاین» در وسترن استرالیا⁴ گاهی به‌جای «گِریت وایت»‌های هدف، گونه‌های دیگری را گرفتار کرده است.

تشخیص و پیشگیری، محور اصلی برنامه‌ها

رویکرد موجود وسترن استرالیا⁴ چند ابزار را کنار هم می‌گذارد: تگ‌گذاری و ردیابی، هشدارهای عمومی، آژیرهای هشدار، حصارها/محوطه‌های محافظ ساحلی و بازدارنده‌های شخصی. بعد از حمله سان‌رنتو بیچ¹، وزیر گفت دولت اقدامات کاهش خطر فعلی را بازبینی می‌کند و از گزینه‌هایی مثل افزایش پایش با پهپاد هم نام برد.

این اقدامات روی شناسایی خطر و کمک به مردم برای دوری از آن تمرکز دارند، نه اینکه حتماً یک کوسه مشخص پیدا و حذف شود. بعد از پایان عملیات صید نیز از مردم خواسته شد اطراف سان‌رنتو¹ احتیاط بیشتری داشته باشند؛ ساحل‌های نزدیک دوباره باز شد و قرار بود گشت‌های هوایی ادامه پیدا کند.

پرسشی که دولت‌ها با آن روبه‌رو هستند

بعد از یک فاجعه، فرمان مرگبار ممکن است به‌عنوان «اقدام» مطرح شود؛ اما اینکه ساحل امن‌تر می‌شود یا نه، به نتیجه‌های عملی بستگی دارد: آیا مقام‌ها می‌توانند کوسه را پیدا کنند؟ آیا آن حیوان تهدید ادامه‌دار محسوب می‌شود؟ و آیا این مداخله بدون ایجاد آسیب‌های دیگر، ریسک را کم می‌کند؟ در پرونده سان‌رنتو بیچ¹، عملیات بدون صید تمام شد و این پرسش‌ها همچنان مطرح ماند.

برای دولت‌هایی که بعد از حمله تحت فشار قرار می‌گیرند، یک بخش مهم کار این است که روشن توضیح دهند واکنش‌ها چه چیزی را می‌توانند—و چه چیزی را نمی‌توانند—به دست آورند. «کَچ‌اندکیل» ممکن است در شرایط استثنایی استفاده شود، اما تضمین قطعی برای امن بودن آب نیست. در گزارش‌ها، پایش مداوم، هشدارهای به‌موقع و بازبینی اقدامات کاهش خطر به‌عنوان بخش‌هایی از پاسخ مطرح شده‌اند.

جزئیات گزارش ۷نیوز⁷: پیدا کردن «کوسه درست» چقدر سخت است؟

طبق گفته کارشناس رفتار ماهی‌ها، پروفسور کالوم براون⁸ از مک‌کواری یونیورسیتی⁹، پیدا کردن همان کوسه‌ای که در یک حمله نقش داشته «اصلاً ساده نیست». او گفته نخستین مشکل این است که از همان لحظه وقوع حمله، مقام‌ها دنبال حیوانی می‌گردند که می‌تواند مسافت‌های بسیار طولانی را طی کند. نقطه شروع معمولاً روایت شاهدان عینی است، اما شاهدان اغلب فقط یک نگاه کوتاه به حیوان می‌اندازند و ممکن است توان تشخیص گونه را هم نداشته باشند.

در عین حال، سرنخ‌هایی هم ممکن است وجود داشته باشد: اگر تخته موج‌سواری یا وسیله دیگری گاز گرفته شده باشد، کارشناسان می‌توانند رد گاز گرفتن و چیدمان دندان‌ها را بررسی کنند تا گونه احتمالی را مشخص کرده و اندازه کوسه را تخمین بزنند. سواب‌گیری هم ممکن است گونه کوسه را مشخص کند، اما پردازش شواهد زمان می‌برد؛ براون گفته برای دی‌ان‌ای «حداقل چند روز» لازم است—در حالی که تا آن زمان، این حیوان غیرقلمروطلب ممکن است خیلی دور شده باشد. او گفته «گِریت وایت»‌ها معمولاً در امتداد ساحل استرالیا¹⁰ جابه‌جا می‌شوند و در یک منطقه ثابت نمی‌مانند؛ بنابراین پیدا کردن یک فرد مشخص می‌تواند شبیه «پیدا کردن سوزن در انبار کاه» باشد.

براون همچنین گفته تشخیص گونه یا حتی اندازه تقریبی کوسه با اثبات این‌که «یک فرد مشخص» عامل حمله بوده فرق دارد و «بیشترش حدس و گمان است». اگر کوسه‌ای پس از حمله صید شود، دانشمندان می‌توانند دنبال نشانه‌هایی بگردند که آن را به قربانی مرتبط کند؛ مثلاً کالبدگشایی می‌تواند نشان دهد حیوان اخیراً چه خورده است. او گفته «گِریت وایت»‌ها غذای خود را نمی‌جوند و ممکن است تکه‌های بزرگ طعمه در دستگاه گوارش باقی بماند. اما مشکل روشن است: وقتی فرصت بررسی شواهد فراهم می‌شود، کوسه از قبل کشته شده است.

فشار و سیاست، و ابزارهای جدید

در گزارش ۷نیوز⁷ آمده حمله سان‌رنتو بیچ¹ بسیار تکان‌دهنده بوده است: گرگ اونیل³ نزدیک ساحل و در یکی از ساحل‌های محبوب پِرث² در حال شنا بود که حمله اتفاق افتاد و شاهدان صحنه را دیدند. این مرگ همچنین سومین حمله مرگبار کوسه در وسترن استرالیا⁴ در همان سال گزارش شده است. دولت از تصمیم خود دفاع کرده و هم‌زمان گفته برنامه‌های کشتار گسترده «کوسه سفید» برنمی‌گردد.

جکی جارویس⁵ گفته دولت نمی‌خواهد به مردم «حس امنیت کاذب» بدهد و قرار است اقدامات کاهش خطر، از جمله امکان استفاده بیشتر از پهپادها و تگ‌گذاری، بازبینی شود. براون هم در همان گزارش گفته فشار برای «کاری انجام دادن» بعد از یک مرگ می‌تواند روی نوع واکنش اثر بگذارد و گاهی تصمیم‌ها برای این است که نشان داده شود اوضاع تحت کنترل است، در حالی که اقیانوس چیزی نیست که دولت‌ها کاملاً کنترلش کنند.

در بخش دیگری از گزارش به تغییر فناوری‌ها اشاره شده است: پهپادها می‌توانند پیش از نزدیک شدن کوسه به شناگران آب را پایش کنند؛ برنامه‌های تگ‌گذاری می‌تواند اطلاعاتی درباره مسیر حرکت کوسه‌ها بدهد؛ و سامانه‌های هشدار می‌توانند به ساحل‌روها اطلاع دهند. گزارش می‌گوید این ابزارها به دولت‌ها کمک می‌کند روی «تشخیص و دوری از خطر» تمرکز کنند، نه بر حذف حیوان.

پاورقی نام‌ها (اصل انگلیسی)

¹ Sorrento Beach / Sorrento

² Perth

³ Greg O’Neill

⁴ Western Australia (WA)

⁵ Jackie Jarvis

⁶ Department of Primary Industries and Regional Development (DPIRD)

⁷ 7NEWS

⁸ Professor Culum Brown

⁹ Macquarie University

¹⁰ Australia