روسیه، عربستان و استرالیا در صدر «کربن صادراتی»
بر اساس تحلیلی از کربن بریف¹ که گاردین² گزارش کرده، روسیه³، عربستان سعودی⁴ و استرالیا⁵ در یک رتبهبندی تاریخی، بزرگترین «صادرکنندگان دیاکسیدکربن» معرفی شدهاند؛ با این تعریف که دیاکسیدکربن حاصل از سوزاندن سوختهای فسیلیِ صادرشده برای استفاده در کشورهای دیگر، به کشوری نسبت داده میشود که سوخت را استخراج کرده است، نه کشوری که آن را سوزانده است.
این محاسبه سوختهای فسیلی استخراجشده از سال ۱۸۵۰ تا پایان ۲۰۲۵ را پوشش میدهد و از نگاه این روش حسابداری، سهم صادرات روسیه³ بیش از ۷۰ گیگاتن CO₂ برآورد شده، عربستان سعودی⁴ حدود ۶۰ گیگاتن و استرالیا⁵ بیش از ۲۵ گیگاتن.
این رتبهبندی تصویری متفاوت از «مسئولیت تاریخی» نسبت به فهرستهای رایج ارائه میدهد؛ چون موجودیهای مرسوم معمولاً انتشار گازهای گلخانهای را در همان جایی حساب میکنند که CO₂ آزاد میشود.
تفاوت با رتبهبندیِ انتشار کلی کشورها
این ارقام صادراتی به این معنی نیست که این سه کشور، بزرگترین میزان انتشار تاریخیِ کلی را دارند. در همین تحلیل، ایالات متحده⁶ و چین⁷ همچنان در انتشار تاریخیِ کلی جلوتر قرار میگیرند؛ چون علاوه بر واردات گسترده سوخت، مقدار زیادی از سوختهای فسیلیِ خودشان را هم در داخل سوزاندهاند.
چرا محل «استخراج» یا «سوزاندن» مهم میشود؟
این تفاوتِ شیوه حسابداری در بحثهای مربوط به مسئولیت اقلیمی و هزینههای پاسخ به خسارتهای ناشی از تغییرات اقلیم اثر میگذارد. با این حال، نسبت دادن انتشارها به محل استخراج فقط یکی از روشهای حسابداری است و تنها گزینه نیست.
وزارت انرژی عربستان سعودی⁴ در واکنش به این موضوع گفته است کشورهای واردکننده تصمیم میگیرند نفت چگونه استفاده شود، از چه فناوریهایی بهره ببرند و انتشارهای ناشی از آن چگونه مدیریت شود؛ بنابراین، بهگفته آنها، نسبت دادن مسئولیتِ این انتشارها فقط به کشور صادرکننده میتواند گمراهکننده باشد و نقش مصرفکنندگان سوخت را نادیده بگیرد. در عین حال، این وزارتخانه افزوده که این موضوع نقش تولیدکنندگان انرژی در کاهش انتشارها را منتفی نمیکند و عربستان سعودی⁴ در پی ایفای این نقش است.
در همین زمینه، پژوهشگر اقلیم رابی اندرو⁸ هم هشدار داده که مسئولیت میتواند میان استخراجکنندگان سوخت، تولیدکنندگان و مصرفکنندگان تقسیم شود.
صورتمسئله دوباره طرح میشود
نتیجه این تحلیل بیش از آنکه پرونده را «مختومه» کند، پرسش را پررنگتر میکند: برای انتشارهای مرتبط با سوختهای فسیلی، چه کسی باید پاسخگو دانسته شود—کشوری که سوخت را استخراج و صادر کرده، کشوری که آن را سوزانده، یا هر دو؟ پاسخ تا حدی به روشی بستگی دارد که برای حسابداری انتشارها انتخاب میشود و این رتبهبندی آن انتخاب را آشکارتر میکند.
پاورقی (نامهای اصلی انگلیسی):
¹ Carbon Brief
² The Guardian
³ Russia
⁴ Saudi Arabia
⁵ Australia
⁶ United States
⁷ China
⁸ Robbie Andrew
