خودروهای برقی در استرالیا رکورد زدند؛ سهم بازار به ۲۵ درصد رسید

خودروهای برقی از «انتخاب خاص» به گزینه اصلی رسیده‌اند

بازار خودرو در استرالیا¹ به نقطه‌ای تعیین‌کننده نزدیک می‌شود: خودروهای برقی دیگر انتخاب محدودِ علاقه‌مندان اولیه نیستند و حالا به جایگزین جدیِ خودروهای بنزینی و دیزلی تبدیل شده‌اند.

طبق گزارش‌های صنعتی، در آگوست خودروهای تمام‌برقی نزدیک به یک‌چهارم فروش خودروهای نو را تشکیل دادند؛ حدود ۲۴.۹٪. در این ماه بیش از ۲۷ هزار خودروی باتری‌برقی فروخته شد؛ در حالی که فروش خودروهای بنزینی حدود ۲۵.۸ هزار دستگاه بود. این نخستین‌بار است که خودروهای برقی در فروش ماهانه از خودروهای بنزینی جلو می‌زنند.

این تغییر از این جهت چشمگیر است که سریع اتفاق افتاده: در آگوست ۲۰۲۵ سهم خودروهای تمام‌برقی از بازار خودروهای نو در استرالیا¹ حدود ۱۰٪ بود، اما ۱۲ ماه بعد بیش از دو برابر شد و در همین دوره سهم ترکیبی خودروهای بنزینی و دیزلیِ نو به زیر نصف رسید.

قیمت سوخت، موتور اصلی تغییر

عامل فوریِ این موج، هزینه نگهداری و استفاده از خودروهای معمولی است. بالا رفتن قیمت بنزین و گازوئیل باعث شده بسیاری از راننده‌ها حساب‌وکتابِ خودروی بعدی‌شان را دوباره بررسی کنند؛ به‌خصوص کسانی که مسیرهای طولانی می‌روند یا به خودرو وابستگی روزانه دارند.

در یک نظرسنجی، «افزایش هزینه سوخت» به‌عنوان مهم‌ترین دلیلِ بیشتر شدن علاقه مردم به خودروهای برقی معرفی شده است. کنار آن، بهبود بُرد حرکتی و عملکرد شارژ، و دسترسی بهتر به شارژ در خانه و محل کار هم از عوامل اثرگذار گزارش شده‌اند.

در نتیجه، خیلی‌ها فقط قیمت خرید را مقایسه نمی‌کنند؛ بلکه هزینه انرژی در بلندمدت و هزینه‌های سرویس و نگهداری را هم کنار هم می‌گذارند. هرچند در بعضی کلاس‌ها خودروهای برقی هنوز قیمت اولیه بالاتری دارند، اما هزینه انرژی و تعمیرات کمتر می‌تواند مالکیت را به‌صرفه‌تر کند؛ مخصوصاً وقتی قیمت بنزین نوسانی است.

مدل‌های ارزان‌تر، بازار را بزرگ‌تر می‌کنند

ورود مدل‌های ارزان‌تر هم بخش مهمی از ماجراست. معرفی مدل‌هایی مثل BYD² Atto 1³ این تصور را به چالش کشیده که خودروهای برقی حتماً گران‌تر از بنزینی‌ها هستند. این مدل خیلی زود فروش قابل توجهی ثبت کرده و کمک کرده «رانندگی برقی» وارد بخش اقتصادی‌تر بازار شود.

برای مرحله بعدیِ رشد، نقش خانوارهای معمولی پررنگ‌تر می‌شود؛ کسانی که خودروهای قدیمی‌شان را جایگزین می‌کنند. در این مسیر، خودروهای کوچک اقتصادی، شاسی‌بلندهای خانوادگی و خودروهای سبکِ تجاری اهمیت زیادی دارند تا خودروهای برقی به انتخاب پیش‌فرض بازار تبدیل شوند.

سازندگان چینی در این گذار تاثیر جدی گذاشته‌اند؛ با آوردن مدل‌های رقابتی به استرالیا¹ و افزایش فشار روی برندهای قدیمی برای ارائه گزینه‌های برقی ارزان‌تر. رقابت بیشتر می‌تواند روی قیمت، سطح امکانات و تنوع انتخاب مشتری اثر بگذارد.

آمار سالانه هنوز فاصله را نشان می‌دهد

با وجود رکورد ماهانه، در مجموعِ فروشِ سال تا اینجا، خودروهای بنزینی همچنان جلوترند. فروش خودروهای باتری‌برقی تا پایان آگوست حدود ۱۵۴ هزار دستگاه گزارش شده، در حالی که فروش خودروهای بنزینی هنوز بالای ۲۴۰ هزار دستگاه است.

این تفاوت یک نکته مهم را نشان می‌دهد: ناوگان خودروهای یک کشور آهسته تغییر می‌کند. فروش خودروهای نو فقط بخش کوچکی از کل خودروهای در حال تردد است؛ بنابراین خودروهای بنزینی و دیزلی برای سال‌های زیادی سهم غالب را حفظ می‌کنند.

به همین دلیل گذار در کل سیستم حمل‌ونقل تدریجی پیش می‌رود؛ پمپ‌بنزین‌ها یک‌شبه ناپدید نمی‌شوند و تقاضا برای سوخت فسیلی حتی با کاهش سهم خودروهای احتراقیِ نو ادامه دارد.

زیرساخت شارژ زیر فشار راستی‌آزمایی می‌شود

افزایش سریع فروش خودروهای برقی یک نقطه ضعف احتمالی را هم پررنگ کرده: ممکن است شبکه شارژ عمومی به همان سرعتِ رشد خودروها توسعه پیدا نکند.

طبق پژوهشی که در گزارش‌های اخیر به آن استناد شده، رشد بازار خودروهای برقی در استرالیا¹ از رشد شبکه شارژ عمومی جلوتر است. هرچند بیشتر شارژ همچنان در خانه یا محل کار انجام می‌شود، اما زیرساخت عمومی برای ساکنان آپارتمان‌ها، مستأجرها، رانندگان مناطق دورتر و سفرهای بین‌شهری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

چالش فقط «تعداد شارژرها» نیست؛ محل نصب، قابل‌اعتماد بودن، سرعت شارژ، و ساده بودن پرداخت هم تعیین می‌کند راننده با خیال راحت سمت خودروی برقی برود یا نه. شارژری که چند کیلومتر دورتر باشد یا خراب و اشغال باشد، راحتیِ استفاده از خودروی برقی را زیر سؤال می‌برد. دولت‌ها، شرکت‌های انرژی، خرده‌فروشی‌ها و مالکان ملک باید هم‌پای فروش خودروها روی شبکه‌ای سرمایه‌گذاری کنند که جواب‌گو باشد.

پمپ‌بنزین‌ها چه تغییری می‌کنند؟

با افزایش سهم خودروهای برقی در فروش خودروهای نو، پمپ‌بنزین‌ها در بلندمدت با افت تقاضای سوخت روبه‌رو می‌شوند؛ اما این تغییر بیشتر در مقیاس دهه‌ها رخ می‌دهد نه چند سال.

بخشی از جایگاه‌ها احتمالاً با اضافه کردن شارژ سریع، کافه، فروشگاه و خدمات دیگر واکنش نشان می‌دهند. چون شارژ یک خودرو برقی معمولاً از پر کردن باک طولانی‌تر است، محل‌های شارژ می‌توانند از حضور طولانی‌تر مشتری درآمد جانبی بسازند.

برخی جایگاه‌ها، مخصوصاً نزدیک بزرگراه‌های اصلی و مراکز جمعیتی، موقعیت بهتری برای این تغییر دارند. برخی دیگر ممکن است اگر حجم فروش سوخت زودتر افت کند و درآمد شارژ و کسب‌وکارهای غیرسوختی هنوز به اندازه کافی بزرگ نشده باشد، فشار بیشتری را تجربه کنند.

اثر این روند در مناطق مختلف یکسان نیست: راننده‌های شهری که شارژ خانگی دارند ممکن است کمتر به جایگاه‌های عمومی سوخت و شارژ وابسته شوند، اما راننده‌های منطقه‌ای و مسیرهای بین‌شهری همچنان به زیرساخت‌های کلیدی در مسیر نیاز دارند.

بحث تازه درباره تامین هزینه جاده‌ها

رشد خودروهای برقی در نهایت دولت‌ها را وارد بحث تازه‌ای درباره تامین هزینه جاده‌ها می‌کند. رانندگان بنزینی و دیزلی از طریق «عوارض سوخت» (fuel excise) سهمی از تامین درآمد دولت را پرداخت می‌کنند، اما خودروهای برقی سوختِ مشمول مالیات مصرف نمی‌کنند.

Australian Electric Vehicle Association (AEVA)⁴ خواستار «هزینه‌کرد بر اساس مسافت» برای خودروهای برقی شده و هم‌زمان گفته خودروهای احتراقی هم در چنین مدلی لزوماً نباید معاف باشند، در حالی که همچنان عوارض سوخت پرداخت می‌کنند.

هر نوع عوارض کاربری جاده از نظر سیاسی حساس است. اگر زود اجرا شود یا نرخش بالا باشد، می‌تواند میل خرید خودروی برقی را کم کند یا به کسانی که همین حالا برای گزینه پاک‌تر هزینه کرده‌اند فشار وارد کند. اگر هم اجرای آن خیلی عقب بیفتد، با کاهش مصرف بنزین، دولت‌ها با افت درآمد روبه‌رو می‌شوند.

مدلی که در نهایت مطرح می‌شود معمولاً باید چند هدف را هم‌زمان پوشش دهد: تامین هزینه نگهداری جاده‌ها، تشویق حمل‌ونقل کم‌کربن، جلوگیری از فشار هزینه‌ای روی خانوارها، و در نظر گرفتن شرایط رانندگان مناطق دورتر.

نقطه عطف؛ اثرات کوتاه‌مدت و فشارهای عملیاتی

بازار خودروهای برقی در استرالیا¹ هنوز کاملاً بالغ نشده، اما آمارها نشان می‌دهد به یک نقطه عطف رسیده است. خریداران به ترکیبی از گرانی سوخت، کاهش قیمت خودروهای برقی، تنوع مدل‌ها و بهتر شدن فناوری واکنش نشان داده‌اند.

اثر فوری این تغییر در نمایندگی‌ها و آمار فروش ماهانه دیده می‌شود و در ادامه، موضوعاتی مثل شبکه شارژ، تامین قطعات، ظرفیت تعمیرگاه‌ها و مسیر جدید تامین درآمد جاده‌ها بیشتر زیر ذره‌بین می‌روند.

پاورقی‌ها

¹ Australia

² BYD

³ Atto 1

⁴ Australian Electric Vehicle Association (AEVA)