تأثیر جنگ ایران بر دانشگاههای استرالیا
جنگ ایران¹ که از اوایل ۲۰۲۶ تشدید شده، دانشگاههای استرالیا را از چند مسیر تحت فشار گذاشته است: توقف جابهجایی دانشجویان و استادان، شوکهای اقتصادی ناشی از انرژی در بازارهای مهم، و افزایش حساسیتها نسبت به ارتباطات پژوهشی با ایران¹.فیلیپ ایوانوف² در یادداشتی با عنوان «ما چیزی جز مهرههای شطرنج نیستیم» که ۱۵ آپریل ۲۰۲۶ توسط مؤسسه امور بینالملل استرالیا (AIIA)³ منتشر شد، میگوید پیامدهای این بحران میتواند فراتر از وضعیت فوری برود و حتی به شکلگیری الگوهایی برای فاصلهگیری دانشگاهی از شرکای بزرگتر مثل چین⁴ منجر شود.
اختلال در سفر و ویزا؛ گیر افتادن دانشجویان و پژوهشگران ایرانی
این جنگ مسیرهای سفر جهانیِ مهم برای استرالیا را بههم زده است. شرکتهای هواپیمایی صدها پرواز از مسیر هابهای خلیج فارس مثل دبی⁵، دوحه⁶ و ابوظبی⁷ را لغو کردهاند؛ موضوعی که باعث تغییر مسیرهای پرواز، افزایش هزینهها و بالا رفتن قیمت بلیت در مسیرهای ارتباطی اروپا⁸–آسیا⁹–استرالیا شده است.
دولت استرالیا در ۲۶ مارچ ۲۰۲۶ با وضع یک Arrival Control Determination¹⁰، برای مدت شش ماه ورود دارندگان پاسپورت ایران را که با ویزای توریستی بیرون از کشور هستند ممنوع کرد و دلیلش را نگرانی از احتمال ماندن بیش از مدت ویزا اعلام کرد.
در همین فضا، نمونههای انسانی ابعاد ماجرا را پررنگتر کرده است: تیم ملی فوتبال زنان ایران پس از خودداری از خواندن سرود ملی در یک مسابقه در گلد کوست¹¹ و با توجه به نگرانی از امنیت هنگام بازگشت، در استرالیا پناهندگی دریافت کرد. این تصمیمها و محدودیتها، تعداد زیادی از دانشجویان و پژوهشگران ایرانی را در وضعیت نامشخص نگه داشته و脆弱 بودن جابهجایی دانشگاهی در زمان تنشهای ژئوپلیتیک را نشان میدهد.
موج اقتصادی؛ تهدید برای ثبتنامهای بینالمللی
بسته شدن تنگه هرمز¹² — که آژانس بینالمللی انرژی¹³ از آن بهعنوان «بزرگترین اختلال عرضه نفت در تاریخ» یاد کرده — قیمت سوخت جت را به بالای ۴ دلار به ازای هر گالن رسانده و انتقال روزانه ۴۷۰ هزار بشکه به پالایشگاههای جهانی را مختل کرده است.
طبق این تحلیل، بیش از ۸۰٪ نفت و LNG خلیج فارس به آسیا⁹ میرود؛ منطقهای که بزرگترین منبع دانشجویان بینالمللی برای استرالیاست. این وضعیت به اقتصادهایی مانند ژاپن¹⁴ (با وابستگی بسیار بالا به واردات نفت)، فیلیپین¹⁵، هند¹⁶ و پاکستان¹⁷ فشار وارد کرده است.
افزایش تورم در حملونقل، کشاورزی (از جمله جهش ۵۰ درصدی قیمت اوره) و گردشگری، به کاهش قدرت خرید خانوارها، افت ارزش ارزها و کمرنگ شدن توان مالی خانوادهها برای تأمین هزینه تحصیل در خارج از کشور گره خورده است. همزمان با کاهش ثبتنامهای چین⁴ و اصلاحات ویزایی استرالیا، این روند میتواند جریان درآمدی دانشگاهها از دانشجویان بینالمللی را زیر فشار نگه دارد.
ارتباطات پژوهشی زیر ذرهبین؛ از توصیه تا دستور
به گفته مقاله، فشارها پیش از آغاز جنگ هم وجود داشت. در ۲۰۲۳ دولت از دانشگاهها خواسته بود ارتباطات نهادی خود را با ایران¹ و روسیه¹⁸ قطع کنند. در ادامه، گزارشهای رسانهای درباره همکاریهای فردی — در برخی موارد مرتبط با فناوریهای دوکاربردی¹⁹ — باعث شد دستورالعملهای سختگیرانهتری برای پایان دادن به همه ارتباطات صادر شود و بررسی امنیت پژوهش در پروژههای تأمینمالیشده توسط Commonwealth²⁰ سرعت بگیرد.
دانشگاهها در این میان با یک دوگانه روبهرو هستند: از یک طرف حفظ آزادی دانشگاهی، و از طرف دیگر ریسکهای امنیت ملی و پیامدهای حقوقی. در عین حال، قطع ارتباطات میتواند به زیان پژوهشگران ایرانی مخالف حکومت هم تمام شود. ایوانوف این روند را «اثر جغجغهای» توصیف میکند؛ روندی که با سختتر شدن سیاستهای امنیتی پس از کووید²¹، اوکراین²²، غزه²³ و حالا ایران، فضای تبادل آزاد علمی را محدودتر کرده و ایران را بهعنوان یک «مورد قابل مدیریت» برای آزمودن سیاستها مطرح میکند؛ سیاستهایی که میتوانند به شرکای بزرگتر هم تعمیم پیدا کنند.
درخواست برای چارچوب ملی؛ نگرانی از تبدیل شدن به رویه
در بخش پایانی، مقاله میگوید خطر اصلی این است که «فاصلهگیری مبتنی بر منافع ملی» به یک روال عادی تبدیل شود؛ روالی که اگر روابط دوجانبه تیره شود، ممکن است درباره جریان عظیم دانشجویی و پژوهشی چین⁴ هم به کار گرفته شود. همچنین اشاره میشود که استرالیا نسبت به برخی متحدان Five Eyes²⁴ در ایجاد چارچوبهای مشترک دولت–دانشگاه برای ایجاد توازن بین «علم باز» و الزامات امنیتی عقبتر است.
فیلیپ ایوانوف² — بنیانگذار GRASP²⁵ و مدیرعامل سابق Asia Society Australia²⁶ — از سیاستگذاری فعال به جای نگاه منفعلانه صحبت میکند و برای توضیح فضای ژئوپلیتیک، به استعاره مهرههای شطرنج از شاعر عمر خیام²⁷ اشاره میکند.
در پایان یادداشت آمده که در جستوجوهای اخیر، منابع استرالیایی دیگری که دقیقاً و بهطور مستقیم روی اثرات جنگ بر دانشگاهها تمرکز داشته باشند، پیدا نشده است؛ هرچند تحلیلهای مرتبط AIIA³ به پیوندهای گستردهتر جنگ با اتحادها و شباهتهای تاریخی اشاره میکنند. این موضوع نقش این مقاله را بهعنوان یک هشدار اولیه برای این بخش تا تاریخ ۱۶ آپریل ۲۰۲۶ برجسته میکند.
پاورقیها
¹ Iran
² Philipp Ivanov
³ Australian Institute of International Affairs (AIIA)
⁴ China
⁵ Dubai
⁶ Doha
⁷ Abu Dhabi
⁸ Europe
⁹ Asia
¹⁰ Arrival Control Determination
¹¹ Gold Coast
¹² Strait of Hormuz
¹³ International Energy Agency
¹⁴ Japan
¹⁵ Philippines
¹⁶ India
¹⁷ Pakistan
¹⁸ Russia
¹⁹ dual-use technologies
²⁰ Commonwealth
²¹ COVID
²² Ukraine
²³ Gaza
²⁴ Five Eyes
²⁵ GRASP
²⁶ Asia Society Australia
²⁷ Omar Khayyam
Source: internationalaffairs.org.au