ادعای جنجالی ایلان ماسک درباره «در خطر بودن» استرالیایی‌ها

اظهارنظر ایلان ماسک درباره کاهش تولد در استرالیا

ایلان ماسک¹، میلیاردر حوزه فناوری و چهره پشت تسلا²، اسپیس‌ایکس³ و ایکس⁴ (نام جدید توییتر⁵)، با یک جمله درباره آینده جمعیتی استرالیا⁶ بحث زیادی راه انداخت. او بعد از انتشار داده‌های تازه درباره کاهش نرخ باروری در این کشور، در ایکس⁴ نوشت: «استرالیایی‌ها دارند به یک گونه در معرض انقراض تبدیل می‌شوند.» این جمله، با اینکه به یک نگرانی جمعیتی واقعی اشاره می‌کرد، از طرف بسیاری از کاربران «بی‌ربط به واقعیت زندگی» توصیف شد؛ به‌ویژه با توجه به اینکه روندهای مشابهی در ایالات متحده⁷ هم دیده می‌شود.

اعداد و آمار چه می‌گویند؟

این واکنش به آمار جدید اداره آمار استرالیا⁸ (ABS) برمی‌گردد که نشان می‌دهد «نرخ باروری کل» در استرالیا⁶ به ۱.۴۸ تولد به ازای هر زن رسیده؛ عددی که نسبت به سال‌های قبل پایین‌تر آمده است. این میزان از «سطح جانشینی» ۲.۱ که برای ثابت ماندن جمعیت بدون مهاجرت لازم است، کمتر است.

در گزارش‌ها و مقایسه‌های مرتبط، به این اعداد هم اشاره شده است:

استرالیا⁶: ۱.۴۸ (بر اساس داده‌های فصلی جدید ABS⁸)

ایالات متحده⁷: حدود ۱.۵ (برآوردهای CDC⁹)

میانگین OECD¹⁰: ۱.۵

کره جنوبی¹¹: ۰.۷ (کمترین میزان در جهان)

ژاپن¹²: حدود ۱.۳

رشد جمعیت و نقش مهاجرت

در همین زمینه گفته می‌شود رشد جمعیت استرالیا⁶ در سال‌های اخیر بیشتر به «مهاجرت خالص» متکی بوده؛ یعنی تعداد افرادی که وارد کشور می‌شوند منهای کسانی که از کشور خارج می‌شوند. طبق برخی گزارش‌های ABS⁸، رشد جمعیت در مقاطعی از میزان عرضه خانه‌های جدید جلو زده و همین موضوع در کنار سایر عوامل، به بحث‌های مربوط به دسترسی‌پذیری و قیمت مسکن دامن زده است.

واکنش کاربران: هزینه‌ها به جای «انقراض»

بعد از انتشار پست ایلان ماسک¹، تعداد زیادی از کاربران در بخش نظرات تمرکز را روی فشارهای اقتصادی گذاشتند و گفتند مسئله اصلی، هزینه‌های زندگی است نه موضوعات فرهنگی. بعضی از واکنش‌ها در همین فضا بود: «شاید مردم دیگر توان مالی بچه‌دار شدن ندارند»، یا «مردم بچه‌دار نمی‌شوند چون نمی‌توانند هزینه‌اش را بدهند»، و همچنین «هزینه زندگی و مسکن دارد نرخ تولد را همه‌جا پایین می‌آورد، نه فقط در استرالیا.»

در گزارش‌ها به این هم اشاره شده که پژوهش‌ها از نقش هزینه‌های سنگین مسکن، مخارج مراقبت از کودک و افزایش قیمت مواد غذایی در تصمیم برای بچه‌دار شدن حمایت می‌کنند. در این روایت‌ها گفته می‌شود بسیاری از زنان، مادر شدن را به سنین بالاتر موکول می‌کنند و در کنار آن، تغییر نگرش‌ها نسبت به اندازه خانواده و اولویت‌های شغلی هم مطرح است. در بخش‌هایی از بحث، نابرابری اقتصادی هم پررنگ شد و بعضی‌ها اینطور بیان کردند که داشتن فرزند، برای خیلی‌ها شبیه یک «کالای لوکس» شده است.

حاشیه‌های فرهنگی و شوخی‌ها در فضای مجازی

بحث در برخی جاها به موضوعات فرهنگی هم کشیده شد و حتی با عباراتی مثل «جنگ جنسیتی» توصیف شد: گروهی گفتند کاهش نرخ‌ها به این برمی‌گردد که بعضی زنان، مردانِ امروز را شریک مناسبی نمی‌بینند؛ گروهی دیگر هم با شوخی نوشتند «جمعیت دنیا همین حالا هم زیاد است» و به عدد ۸ میلیارد نفر اشاره کردند. همزمان، شوخی‌هایی هم شکل گرفت؛ از جمله کاربری که با اشاره به تجربه زایمان گفته بود با کسانی که می‌گویند «نه، ممنون» همدل است، و کاربر دیگری طعنه زده بود ماسک¹ «بیاید استرالیا و کمک کند نرخ تولد بالا برود.»

بازتاب در رسانه‌های استرالیایی و بین‌المللی

پس از بالا گرفتن بحث‌ها، چند رسانه استرالیایی به موضوع پرداختند. گاردین استرالیا¹³ به واکنش‌ها و مقایسه با نرخ‌های ایالات متحده⁷ اشاره کرد و آن را در کنار بحث‌های سیاستی مثل گسترش مرخصی با حقوق والدین و هشدارها درباره «زمستان جمعیتی» مطرح کرد. ای‌بی‌سی نیوز¹⁴ بخشی از داده‌ها را راستی‌آزمایی کرد و به تفاوت‌های ایالتی و شهری پرداخت؛ از جمله اینکه نرخ باروری در شهرهای بزرگ پایین‌تر گزارش شده و مثال‌هایی مثل سیدنی¹⁵ مطرح شده است. سیدنی مورنینگ هرالد¹⁶ موضوع را به بحث مهاجرت پیوند زد و گزارش داد مهاجرت خالص در سال‌های اخیر به سطح بالایی رسیده و تا حدی افت نرخ تولد را پنهان می‌کند. اسکای نیوز استرالیا¹⁷ نیز با رویکردی همراه‌تر، از ایده‌هایی مثل مشوق‌های مالی و «بونس نوزاد» گفت و نمونه‌هایی از سیاست‌های کشورهای دیگر را مطرح کرد.

در سطح جهانی هم رویترز¹⁸ به جنجال ایجادشده در ایکس⁴ پرداخت و گزارش داد ایلان ماسک¹ در پاسخ‌ها، دوباره دیدگاهش درباره «ریزش جمعیت» را تکرار کرده است.

دلایل مطرح‌شده برای افت نرخ باروری

در جمع‌بندی گزارش‌ها و نظر کارشناسانی که نقل شده، چند عامل به عنوان هم‌زمانی یک «مجموعه فشارها» مطرح می‌شود:

۱) بحران مسکن و فاصله قیمت خانه با درآمد، به‌ویژه در شهرهای بزرگ

۲) هزینه‌های زندگی و افزایش قیمت‌ها، از مراقبت کودک تا خوراک

۳) تغییرات فرهنگی: ازدواج دیرتر، تمرکز بر کار و تغییر نگاه به خانواده

۴) روند جهانی: بسیاری از کشورهای OECD¹⁰ بدون مهاجرت به سطح جانشینی نمی‌رسند

در کنار این بحث‌ها، به اقداماتی مثل طرح‌های افزایش و گسترش مرخصی والدین هم اشاره شده، و همچنین نمونه‌هایی از مشوق‌های مختلف در کشورهای دیگر که به عنوان «ایده‌های سیاستی» مطرح می‌شوند.

پانوشت نام‌ها

¹ Elon Musk

² Tesla

³ SpaceX

⁴ X

⁵ Twitter

⁶ Australia

⁷ United States

⁸ Australian Bureau of Statistics (ABS)

⁹ CDC

¹⁰ OECD

¹¹ South Korea

¹² Japan

¹³ The Guardian Australia

¹⁴ ABC News

¹⁵ Sydney

¹⁶ The Sydney Morning Herald

¹⁷ Sky News Australia

¹⁸ Reuters