احتمال جیرهبندی سوخت؛ اگر جنگ ادامه پیدا کند
به گفته کارشناسان انرژی، اگر جنگ میان ایالات متحده¹، اسرائیل² و ایران³ بدون توقف ادامه پیدا کند، استرالیا⁴ ممکن است با چشمانداز جیرهبندی گسترده سوخت روبهرو شود؛ سناریویی که میتواند به محدودیتهای طولانیمدت در دسترسی به بنزین و دیزل منجر شود.
اختلال بزرگ در بازار نفت و واکنش دولت
این درگیری به گفته تحلیلگران، بزرگترین اختلال عرضه در تاریخ بازار جهانی نفت را رقم زده و جریان نفت از تنگه هرمز⁵ را بهشدت تحت فشار قرار داده است؛ گذرگاهی که حدود ۲۵ درصد از تجارت نفت دریابرد جهان از آن عبور میکند.
در واکنش، دولت استرالیا⁴ برخی الزامات اجباری ذخیرهسازی سوخت را کاهش داده و برای نخستینبار از زمان حمله روسیه⁶ به اوکراین⁷ در سال ۲۰۲۲، بخشی از ذخایر اضطراری را آزاد کرده است.
کریس بوون⁸، وزیر انرژی، ذخیره اجباری دیزل را از ۲.۷ میلیارد لیتر به ۲.۲ میلیارد لیتر و ذخیره اجباری بنزین را از ۱ میلیارد لیتر به ۷۰۰ میلیون لیتر کاهش داده است. این تصمیم، حدود ۷۶۲ میلیون لیتر سوخت را آزاد میکند تا به اختلالات زنجیره توزیع—بهویژه در مناطق منطقهای که خرید هیجانی شدت گرفته—پاسخ داده شود.
همچنین استرالیا⁴ حدود معادل شش روز بنزین و پنج روز دیزل از ذخیره اضطراری خود را وارد چرخه مصرف میکند.
هشدار کارشناسان درباره جیرهبندی
پروفسور سامانتا هپبورن⁹، متخصص سیاستگذاری انرژی در مدرسه حقوق دیکین¹⁰، گفته است اگر درگیری در خاورمیانه¹¹ ادامهدار شود، جیرهبندی سوخت «اجتنابناپذیر» خواهد شد. به گفته او، حاشیه امن کوتاهمدت استرالیا⁴ توان پوشش یک جنگ طولانی را ندارد و کشور در نهایت به سمت جیرهبندی فوری حرکت میکند.
جان بلکبرن¹²، معاون بازنشسته نیروی هوایی، نیز این نظر را تأیید کرده و گفته است اگر وضعیت خاورمیانه¹¹ حل نشود، استرالیا⁴ ناچار میشود مصرف سوخت را تنظیم کند و جیرهبندی را اجرا کند.
در میان انواع سوخت، دیزل آسیبپذیری بیشتری دارد؛ چون در صورت بدتر شدن وضعیت، اولویت دسترسی میتواند به مصرفهای حیاتی مانند نیروهای نظامی، خودروهای خدمات ضروری، ناوگان حملونقل و کشاورزان داده شود.
خرید هیجانی و فشار روی شبکه توزیع
به گفته برخی فعالان صنعت، مشکل فعلی بیشتر از آنکه ناشی از کمبود واقعی عرضه باشد، نتیجه خرید هیجانی مصرفکنندگان و فشار بر شبکه توزیع است. پیتر اندرسون¹³، مدیر جایگاههای سوخت APCO¹⁴، گفته است توزیع هفتگی سوخت مجموعهاش از ۱۰ میلیون لیتر به بیش از ۱۳ میلیون لیتر رسیده؛ افزایشی حدود ۴۰ درصد که سطح موجودیها را تحت فشار گذاشته است.
در همین حال، گزارش شده که ظرفهای حمل سوخت (جریکَن) در برخی فروشگاهها مانند Bunnings¹⁵ نایاب شده، چون بخشی از مردم در حال ذخیرهسازی سوخت هستند.
ورود نهاد ناظر و جهش قیمتها
کمیسیون رقابت و مصرفکننده استرالیا (ACCC)¹⁶ پس از افزایش قیمت خردهفروشی بنزین تا ۴۹ سنت به ازای هر لیتر از زمان شروع جنگ، از شرکتهای بزرگ سوخت استعلام و پرسشهایی مطرح کرده است. در برخی نقاط، افزایش قیمت خردهفروشی تا ۱۸ سنت به ازای هر لیتر از رشد قیمت عمدهفروشی جلو زده است.
در پِرث¹⁷ بالاترین قیمتها گزارش شده و رانندگان با نرخ حدود ۲.۲۲ دلار برای هر لیتر روبهرو هستند.
پیتر خوری¹⁸، رئیس رسانه در NRMA¹⁹، گفته سناریوی «تمام شدن سوخت در استرالیا و نرسیدن هیچ وارداتی» «بسیار بعید» است و حتی در دوران جنگ هم چنین وضعیتی رخ نداده است. او از رانندگان خواسته خرید هیجانی را متوقف کنند تا فشار روی سیستم توزیع کمتر شود و تأکید کرده سوخت همچنان به پایانههای استرالیا⁴ میرسد.
سابقه جیرهبندی و نگرانیهای اقتصادی
استرالیا⁴ پیشتر در اواخر دهه ۱۹۷۰ جیرهبندی سوخت را تجربه کرده بود؛ با سازوکاری مثل سیستم «زوج و فردِ پلاک» که در آن خودروها بر اساس شماره ثبت (زوج یا فرد) در روزهای مشخص امکان خرید سوخت داشتند.
ادامه درگیری همچنین میتواند پیامدهای اقتصادی فراتر از سوخت داشته باشد. شرکتهای حملونقل برای حفظ تحویلها هزینه بیشتری میپردازند و هشدار داده شده افزایش تند هزینه سوخت میتواند به افزایش قیمت مواد غذایی و رشد تورم منجر شود.
بارنبی جویس²⁰، نماینده One Nation²¹، خواستار جیرهبندی سوخت در شهرها برای اولویت دادن به جوامع منطقهای شده، اما وزیر انرژی، کریس بوون⁸، این رویکرد را رد کرده است.
پاورقی نامها:
¹ United States
² Israel
³ Iran
⁴ Australia
⁵ Strait of Hormuz
⁶ Russia
⁷ Ukraine
⁸ Chris Bowen
⁹ Samantha Hepburn
¹⁰ Deakin Law School
¹¹ Middle East
¹² John Blackburn
¹³ Peter Anderson
¹⁴ APCO
¹⁵ Bunnings
¹⁶ Australian Competition and Consumer Commission (ACCC)
¹⁷ Perth
¹⁸ Peter Khoury
¹⁹ NRMA
²⁰ Barnaby Joyce
²¹ One Nation