بنیان‌گذار ویکی‌پدیا قانون منع شبکه‌های اجتماعی زیر ۱۶سال در استرالیا را فاجعه خواند

انتقاد تند جیمی ولز از قانون جدید استرالیا

جیمی ولز¹، بنیان‌گذار ویکی‌پدیا²، قانون جدید استرالیا³ برای ممنوعیت استفاده کودکان زیر ۱۶ سال از شبکه‌های اجتماعی را به‌شدت نقد کرده و آن را «یک فاجعه تمام‌عیار» و «مایه شرمساری» توصیف کرده است؛ قانونی که به گفته او، به جا افتادن شیوه‌های ناایمنِ نظارت را ترویج می‌کند.

ولز در گفت‌وگویی با گاردین⁴ که در ۴ می ۲۰۲۶ منتشر شد، گفت این ممنوعیت از «یک وحشت اخلاقی بزرگ» درباره اثر شبکه‌های اجتماعی بر نوجوانان می‌آید و از نظر او، این نگرانی‌ها آن‌طور که مطرح می‌شود، موجه نیست. او یادآوری کرد سمی‌بودن فضای آنلاین قبل از پلتفرم‌هایی مثل فیس‌بوک⁵ و تیک‌تاک⁶ هم وجود داشته و به دوران پیش از شبکه‌های اجتماعی و محیط یوزنت⁷ اشاره کرد؛ شبکه‌ای غیرمتمرکز از تالارهای گفت‌وگوی بدون نظارت که در آن درگیری‌های کلامی و حمله‌های شخصی رایج بود. او گفت: «آدم‌ها برای بدجنس‌بودن با هم به الگوریتم نیاز ندارند؛ خودمان از پسش برمی‌آییم.»

دولت چه می‌گوید و ولز چه ایرادی می‌گیرد

دولت استرالیا³ به رهبری نخست‌وزیر آنتونی آلبانیزی⁸ این قانون را با اشاره به آسیب‌های الگوریتمی توجیه کرده و گفته این ممنوعیت پلتفرم‌هایی از جمله ایکس⁹، اینستاگرام¹⁰ و تیک‌تاک⁶ را هدف می‌گیرد. اما ولز با ایده «راستی‌آزمایی سن» برای همه کاربران—including بزرگسالان—مخالفت کرد و هشدار داد چنین رویکردی به عادی‌شدن «سرمایه‌داری نظارتی» منجر می‌شود.

او به نمونه‌ای از اقدام اخیر روبلاکس¹¹ اشاره کرد که در آن برای بررسی سن، از تشخیص چهره استفاده می‌شود؛ روشی که به گفته او ممکن است کاربران کم‌سن را از دیگران جدا کند، اما هم‌زمان کودکان را مجبور می‌کند دوربین را فعال کنند و این می‌تواند آن‌ها را به رفتارهای پرریسک‌تر سوق دهد؛ از جمله افزایش احتمال مواجهه با «گروومینگ». او گفت: «دارید بچه‌ها را به سمت رفتارهای خیلی بد و ناامن فشار می‌دهید.»

جایگزین‌های پیشنهادی به‌جای ممنوعیت

ولز به‌جای قانون‌گذاری محدودکننده، راهکارهای عملی‌تری را مطرح کرد:

— آموزش والدین درباره کنترل‌های والدینیِ داخلی در دستگاه‌های اندروید¹² و آی‌او‌اس¹³.

— تنظیم‌گری فروشندگان برای اینکه گوشی‌ها را از ابتدا به‌عنوان «گوشی کودک» با محدودیت‌های لازم پیکربندی کنند.

— تقویت مدل‌های نظارت و مدیریت مبتنی بر جامعه، با الهام از شیوه ویکی‌پدیا².

او این بحث را به کتاب تازه‌اش، Seven Rules of Trust¹⁴، هم مرتبط دانست و گفت اصولی مثل شفافیت، گفت‌وگوهای محترمانه، و ممنوعیت سخت‌گیرانه حمله‌های شخصی، در تضاد با سازوکار شبکه‌های اجتماعی است که به گفته او، با الگوریتم‌های مبتنی بر تعامل، خشم و جنجال را پاداش می‌دهند. ولز وضعیت کاربران شبکه‌های اجتماعی را شبیه «رعیت در ملک ارباب» توصیف کرد؛ افرادی که زیر مجموعه قوانینی مبهم هستند و این قوانین توسط مدیرانی بی‌چهره اجرا می‌شود؛ در حالی‌که در ویکی‌پدیا، حکمرانی بیشتر بر پایه مشارکت داوطلبانه است.

زمینه این اظهارات در استرالیا و بازتاب رسانه‌ای

ولز هم‌زمان در استرالیا³ برای معرفی کتابش حضور دارد و قرار است در برنامه‌هایی مثل ویلر سنتر¹⁵ در ملبورن¹⁶ (۲۰ می) و فستیوال نویسندگان سیدنی¹⁷ (۱۷ تا ۲۴ می) شرکت کند. او گفت‌وگو درباره این ممنوعیت را هم‌راستا با نگرانی‌های رو‌به‌افزایش درباره نحوه اجرای قانون دانست؛ قانونی که قرار است در ادامه سال ۲۰۲۶ اجرایی شود و در عین حال، از سوی برخی متخصصان فناوری و گروه‌های حقوق مدنی مورد پرسش قرار گرفته است.

این موضوع در رسانه‌های مختلف هم بازتاب داشته است. گزارش TechManiacs¹⁸ در بخش «AI Security Daily Briefing» در ۴ می ۲۰۲۶ نیز خلاصه‌ای از موضع‌گیری ولز منتشر کرد و آن را در چارچوب ریسک‌های سیاست‌گذاری فناوری مطرح کرد.

اشاره ولز به اثر هوش مصنوعی بر ویکی‌پدیا

ولز همچنین به اثر هوش مصنوعی¹⁹ بر ویکی‌پدیا اشاره کرد و گفت با رفتن بخشی از کاربران به سمت چت‌بات‌هایی مثل چت‌جی‌پی‌تی²⁰، ترافیک سایت حدود ۸٪ کاهش داشته است. با این حال، او هوش مصنوعی را تهدیدی مستقیم برای دقت «جزئیات تخصصی» ویکی‌پدیا در موضوعات کم‌مخاطب ندانست.

پاورقی نام‌ها

¹ Jimmy Wales | ² Wikipedia | ³ Australia | ⁴ The Guardian | ⁵ Facebook | ⁶ TikTok | ⁷ Usenet | ⁸ Anthony Albanese | ⁹ X | ¹⁰ Instagram | ¹¹ Roblox | ¹² Android | ¹³ iOS | ¹⁴ Seven Rules of Trust | ¹⁵ Wheeler Centre | ¹⁶ Melbourne | ¹⁷ Sydney Writers’ Festival | ¹⁸ TechManiacs | ¹⁹ AI | ²⁰ ChatGPT