انتشار متن کامل تفاهمنامه ۱۴ بندی
کاخسفید¹ شامگاه چهارشنبه به وقت شرق آمریکا متن کامل تفاهمنامهای را منتشر کرد که به گفته آن، میان ایالات متحده آمریکا² و جمهوری اسلامی ایران³ امضا شده است. این متن، چارچوبی را برای توقف عملیات نظامی، حرکت بهسوی مذاکرات «توافق نهایی»، و تعیین برخی تعهدات مرتبط با حملونقل دریایی، تحریمها و موضوعات هستهای توضیح میدهد.
بند ۱ تا ۳: توقف عملیات و آغاز مسیر مذاکره
در بند نخست آمده است که ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران و متحدانشان در جنگ جاری، با امضای این تفاهمنامه، پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در همه جبههها از جمله لبنان⁴ را اعلام میکنند و تعهد میدهند هیچ جنگ یا عملیات نظامی علیه یکدیگر آغاز نکنند، از تهدید یا استفاده از زور خودداری کنند و تمامیت ارضی و حاکمیت لبنان را تضمین کنند. همچنین ذکر شده که «توافق نهایی» این موارد را تأیید خواهد کرد.
در بند دوم دو طرف متعهد میشوند به حاکمیت و تمامیت ارضی یکدیگر احترام بگذارند و در امور داخلی هم دخالت نکنند.
در بند سوم گفته شده است دو طرف حداکثر ظرف ۶۰ روز برای رسیدن به توافق نهایی مذاکره میکنند و این مهلت با رضایت دوطرف قابل تمدید است.
بند ۴: کاهش محدودیتهای دریایی و جابهجایی نیروها
طبق بند چهارم، بلافاصله پس از امضای تفاهمنامه، ایالات متحده آمریکا روند رفع محاصره دریایی و هرگونه مزاحمت یا مانع علیه جمهوری اسلامی ایران را آغاز میکند و ظرف ۳۰ روز به طور کامل به محاصره دریایی پایان میدهد. در این دوره، میزان تردد کشتیها «متناسب با بازگشت ترافیک دریایی به سطح پیش از جنگ» تنظیم میشود.
همچنین آمده است که ایالات متحده آمریکا ظرف ۳۰ روز پس از توافق نهایی، نیروهای خود را از مجاورت ایران خارج میکند. در توضیحی که از یک مقام آمریکایی در متن نقل شده، مقصود این بند «بازگشت آرایش نیروهای آمریکا در منطقه به وضعیت پیش از آغاز درگیریها» عنوان شده است.
بند ۵: عبور ایمن کشتیهای تجاری و نقش تنگه هرمز
در بند پنجم آمده است جمهوری اسلامی ایران با بهکارگیری حداکثر تلاش خود، عبور ایمن کشتیهای تجاری را بدون دریافت عوارض یا هزینه به مدت ۶۰ روز در مسیر خلیج فارس⁵ به دریای عمان⁶ و بالعکس تضمین میکند. همچنین گفته شده تردد کشتیهای تجاری «بلافاصله آغاز خواهد شد» و در کنار آن عملیات مینروبی از سوی ایران ظرف ۳۰ روز انجام میشود.
این بند اشاره میکند که ایران با پادشاهی عمان⁷ گفتوگو خواهد کرد تا درباره نحوه اداره آینده و خدمات دریایی تنگه هرمز⁸ با مشارکت دیگر کشورهای ساحلی خلیج فارس و در چارچوب حقوق بینالملل و حقوق حاکمیتی کشورهای ساحلی به توافق برسد. در توضیح مقام آمریکایی، تأکید شده که عبور کشتیهای تجاری بدون عوارض خواهد بود و همکاری برای تدوین توافق بلندمدت درباره مدیریت تنگه هرمز با کشورهای خلیج فارس مطرح است.
بند ۶: بسته اقتصادی و بازسازی
در بند ششم آمده است ایالات متحده آمریکا متعهد میشود با همکاری شرکای منطقهای، برنامهای «مورد توافق طرفین» با حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار برای بازسازی و توسعه اقتصادی ایران تدوین کند و سازوکار اجرایی آن ظرف ۶۰ روز نهایی شود. همچنین گفته شده تمام مجوزها، معافیتها و اجازههای لازم برای انجام معاملات اولیه مرتبط از سوی آمریکا صادر خواهد شد.
در توضیح مقام آمریکایی آمده است این بند آمریکا را ملزم نمیکند پولی به ایران پرداخت کند، بلکه مفهوم آن «اجازه دادن» برای مشارکت کشورهای دیگر در پروژههاست؛ به عنوان مثال، اشاره شده ممکن است امارات متحده عربی⁹ بتواند در ایران نیروگاه برق احداث کند.
بند ۷ و ۸: مسیر تحریمها و موضوع هستهای
در بند هفتم ذکر شده است ایالات متحده آمریکا متعهد میشود همه انواع تحریمها علیه جمهوری اسلامی ایران را لغو کند؛ از جمله تحریمهای مرتبط با قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل متحد¹⁰ و شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی¹¹ و نیز تمامی تحریمهای یکجانبه آمریکا (اولیه و ثانویه). زمانبندی اجرای این اقدام قرار است در چارچوب توافق نهایی مشخص شود و دو طرف گفتهاند این موضوع را «فوراً» در مذاکرات بررسی میکنند.
در بند هشتم، ایران دوباره تأکید میکند که سلاح هستهای تولید یا خریداری نخواهد کرد. همچنین آمده است دو طرف توافق کردهاند درباره تعیین تکلیف ذخایر مواد غنیشده ایران، مطابق سازوکاری که بعداً توافق میشود، تصمیمگیری کنند؛ حداقل اقدام پیشبینیشده رقیقسازی این مواد در داخل ایران تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی است. دو طرف همچنین اعلام کردهاند درباره موضوع غنیسازی و سایر مسائل مرتبط با نیازهای هستهای ایران در چارچوب توافق نهایی مذاکره خواهند کرد.
در توضیح مقام آمریکایی درباره بندهای ۷ و ۸، تأکید شده که موضوع هستهای بهطور صریح در تفاهمنامه آمده، حداقل استاندارد «از بین رفتن ذخایر اورانیوم غنیشده از طریق رقیقسازی» عنوان شده، و همچنین گفته شده لغو تحریمها در بند ۷ به حلوفصل موضوع هستهای در بند ۸ مرتبط است.
بند ۹ تا ۱۱: حفظ وضعیت موجود، مجوزهای نفتی و داراییهای مسدود
در بندهای نهم و دهم گفته شده تا زمان دستیابی به توافق نهایی، دو طرف وضعیت موجود را حفظ میکنند: ایران وضعیت فعلی برنامه هستهای را حفظ میکند و آمریکا تحریم جدیدی اعمال نمیکند. همچنین آمریکا متعهد میشود از زمان امضای تفاهمنامه و تا زمان لغو کامل تحریمها، وزارت دارایی مجوزهای لازم برای صادرات نفت، فرآوردههای نفتی و مشتقات آن و نیز خدمات مرتبط از جمله مبادلات بانکی، بیمه و حملونقل را صادر کند.
در بند یازدهم آمده است آمریکا پس از اجرای تفاهمنامه، دسترسی کامل ایران به داراییها و منابع مالی مسدود یا محدودشده را فراهم میکند و جزئیات آزادسازی این داراییها در مذاکرات تعیین خواهد شد. همچنین آمریکا متعهد میشود مجوزها و تأییدیههای لازم برای انتقال این داراییها به حسابهای مورد تأیید بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران¹² را صادر کند. در توضیح مقام آمریکایی آمده است ایران ابتدا دسترسی فوری میخواست، اما در نهایت پذیرفته دسترسی به بخشی از داراییها به اجرای تعهداتش وابسته باشد.
بند ۱۲ تا ۱۴: سازوکار نظارت و پشتوانه شورای امنیت
در بند دوازدهم دو طرف توافق میکنند سازوکاری اجرایی برای نظارت بر اجرای موفق تفاهمنامه و پایبندی به توافق نهایی ایجاد شود.
در بند سیزدهم آمده است پس از امضای تفاهمنامه و آغاز اجرای بندهای ۱، ۴، ۵، ۱۰ و ۱۱ و ادامه اجرای آنها، مذاکرات درباره توافق نهایی آغاز خواهد شد.
در بند چهاردهم ذکر شده است توافق نهایی با یک قطعنامه الزامآور شورای امنیت سازمان ملل متحد تأیید و پشتیبانی میشود. پس از این بند، صفحه امضاهای طرفین قرار دارد.
منابع و بازتاب بینالمللی
این متن توسط بیبیسی فارسی¹³ بازنشر شده و در گزارشهای رسانههای بینالمللی دیگر نیز بهعنوان یک چارچوب موقت و وابسته به مذاکرات فنی و سازوکارهای اجرای تعهدات، مورد اشاره قرار گرفته است؛ از جمله گزارشهایی از رویترز¹⁴، سیانان¹⁵، الجزیره¹⁶، آسوشیتدپرس¹⁷، انبیسی نیوز¹⁸ و نیویورک تایمز¹⁹.
پاورقی (اسامی اصلی):
¹ White House
² United States of America (US)
³ Islamic Republic of Iran
⁴ Lebanon
⁵ Persian Gulf
⁶ Gulf of Oman
⁷ Sultanate of Oman
⁸ Strait of Hormuz
⁹ United Arab Emirates (UAE)
¹⁰ United Nations Security Council
¹¹ International Atomic Energy Agency (IAEA) Board of Governors
¹² Central Bank of the Islamic Republic of Iran
¹³ BBC Persian / BBC News Persian
¹⁴ Reuters
¹⁵ CNN
¹⁶ Al Jazeera
¹⁷ Associated Press (AP)
¹⁸ NBC News
¹⁹ The New York Times