شناسایی اختاپوس غول‌پیکر پس از ۲۵ سال در آب‌های استرالیای غربی

کشف اختاپوس غول‌پیکر در آب‌های استرالیای غربی

دانشمندان حضور یک اختاپوس غول‌پیکر¹ (Architeuthis dux) را در آب‌های استرالیای غربی² برای نخستین‌بار پس از بیش از ۲۵ سال تأیید کرده‌اند. این شناسایی با استفاده از تحلیل پیشرفته دی‌ان‌ای محیطی (eDNA) انجام شده و به تنوع زیستی پنهان دو درهٔ زیردریایی دورافتاده در نزدیکی ساحل نینگگولو (نینگالو)³ اشاره دارد؛ محدوده‌ای در حدود ۱,۲۰۰ کیلومتری شمال پرت⁴.

eDNA چگونه ردِ اختاپوس غول‌پیکر را نشان داد

این نتایج از یک پیمایش گسترده به رهبری دانشگاه کرتی⁵ به دست آمده که در نشریهٔ Environmental DNA⁶ منتشر شده است. پژوهشگران روی عرشهٔ کشتی پژوهشی فاکلور⁷ متعلق به مؤسسهٔ اقیانوس‌شناسی اشمیت⁸ بیش از ۱,۰۰۰ نمونه آب را در لایه‌های مختلف ستون آب برداشت کردند. نمونه‌برداری در دو درهٔ زیردریایی کیپ رِینج⁹ و کلوتس¹⁰ انجام شد؛ زیستگاه‌های عمیقی که تا بیش از ۴,۵۰۰ متر پایین می‌روند.

فناوری eDNA مواد ژنتیکیِ رهاشده از جانداران دریایی در آب را ردیابی می‌کند و به پژوهشگران اجازه می‌دهد بدون مشاهده یا صید مستقیم، گونه‌ها را شناسایی کنند. ردِ دی‌ان‌ای اختاپوس غول‌پیکر در شش نمونه از همین دره‌ها دیده شد؛ اتفاقی که به‌عنوان نخستین ثبت مبتنی بر eDNA از این گونه در آب‌های استرالیای غربی معرفی شده و همچنین شمالی‌ترین شناسایی تأییدشدهٔ این گونه در بخش شرقی اقیانوس هند¹¹ عنوان شده است.

این مورد، در مجموع سومین ثبتِ اختاپوس غول‌پیکر در این منطقه به شمار می‌رود و پیش از آن، بیش از یک‌ربع قرن هیچ مشاهده یا نمونهٔ تأییدشده‌ای گزارش نشده بود. این سرپایان به بزرگ‌بودن شناخته می‌شوند: طولی بیش از یک اتوبوس مدرسه، وزنی تا ۲۷۵ کیلوگرم، و بزرگ‌ترین چشم‌ها در میان جانوران (در اندازه‌ای که در گزارش‌ها «هم‌اندازهٔ پیتزا» توصیف شده) از ویژگی‌هایی است که درباره‌شان مطرح می‌شود.

۲۲۶ گونه در ۱۱ گروه جانوری

این پیمایش در مجموع ۲۲۶ گونه را در ۱۱ گروه جانوری آشکار کرد؛ از جمله چند ماهی نادرِ اعماق دریا مانند کوسهٔ خواب‌آلود¹² (Somniosus sp.)، مارماهی کاسکِ بی‌چهره¹³ (Typhlonus nasus) و اسناگل‌توث باریک¹⁴ (Rhadinesthes decimus). همچنین نشانه‌هایی از پستانداران دریاییِ غواصِ عمیق مانند نهنگ اسپرم پیگمی¹⁵ و نهنگ منقاردارِ کوویه¹⁶ شناسایی شد؛ همراه با ده‌ها گونه که برای نخستین‌بار در ثبت‌های استرالیای غربی دیده می‌شوند و حتی احتمال داده شده برخی از آن‌ها برای علم جدید باشند.

دیدگاه متخصصان درباره تنوع زیستی و حفاظت

دکتر لیزا کِرکِندیل¹⁷، رئیس بخش جانورشناسی آبزی و متصدی نرم‌تنان در موزهٔ استرالیای غربی¹⁸، تأیید کرده است: «این نخستین ثبتِ شناسایی اختاپوس غول‌پیکر در سواحل استرالیای غربی با استفاده از پروتکل‌های eDNA است.»

نویسندهٔ اصلی، دکتر جورجیا نِستر¹⁹ که پیش‌تر در دانشگاه کرتی بوده و اکنون در مرکز Minderoo OceanOmics²⁰ وابسته به دانشگاه استرالیای غربی²¹ فعالیت می‌کند، بر ابعاد گسترده‌تر نتایج تأکید کرده و گفته است پیدا شدن نشانه‌ای از اختاپوس غول‌پیکر توجه عمومی را جلب می‌کند، اما این فقط بخشی از تصویر بزرگ‌تر است؛ زیرا شمار زیادی از گونه‌ها شناسایی شده‌اند که با هیچ ثبت موجودی به‌طور دقیق جور درنمی‌آیند و این موضوع می‌تواند نشان‌دهندهٔ تنوع زیستی بسیار زیاد در اعماق دریا باشد که تازه در حال آشکار شدن است.

نویسندهٔ ارشد، دانشیار زویی ریچاردز²² از دانشکدهٔ علوم مولکولی و زیستی دانشگاه کرتی، به تفاوت‌های عمقی و اکوسیستمی اشاره کرده و گفته است: در عمق‌های متفاوت، اجتماعات زیستیِ اساساً متفاوتی زندگی می‌کنند و حتی دره‌های زیردریاییِ همسایه هم می‌توانند اکوسیستم‌های متمایزی داشته باشند. او نقش eDNA را در ایجاد داده‌های پایه برای حفاظت، در شرایطی که تهدیدهایی مانند تغییرات اقلیمی، ماهیگیری و برداشت منابع وجود دارد، برجسته کرده و جمله‌ای کلیدی را مطرح کرده است: «چیزی را که نمی‌دانید وجود دارد، نمی‌توانید محافظت کنید.»

اهمیت این یافته برای پژوهش‌های اعماق دریا در استرالیا

دره‌های کیپ رِینج⁹ و کلوتس¹⁰ که تا پیش از این کمتر نقشه‌برداری و بررسی شده بودند، از بخش‌های کم‌کاوش‌شدهٔ اقیانوس هند به شمار می‌روند. از نگاه پژوهشگران، کارایی eDNA—اینکه یک نمونه آب می‌تواند صدها گونه را نشان دهد—می‌تواند پژوهش‌های اعماق دریا را دگرگون کند و برای برنامه‌ریزی پارک‌های دریایی و ارزیابی اثرات زیست‌محیطی کاربرد داشته باشد.

بازتاب جهانیِ خبر، از جمله در گزارش‌هایی از The Economic Times²³ هم دیده می‌شود؛ جایی که به توصیف‌هایی مانند «چشم‌هایی به اندازهٔ پیتزا» و «طولی بلندتر از اتوبوس» اشاره شده و هم‌زمان، بر آشکار شدن جانداران ناشناختهٔ اعماق دریا در این پیمایش تأکید شده است. برای جزئیات بیشتر، به مقالهٔ منتشرشده در Environmental DNA⁶ و گزارش Oceanographic Magazine²⁴ مراجعه شده است.

پاورقی نام‌ها و منابع (اصل انگلیسی)
¹ Giant squid
² Western Australia
³ Nyinggulu (Ningaloo)
⁴ Perth
⁵ Curtin University
⁶ Environmental DNA
⁷ Falkor
⁸ Schmidt Ocean Institute
⁹ Cape Range
¹⁰ Cloates
¹¹ Indian Ocean
¹² Sleeper shark
¹³ Faceless cusk eel
¹⁴ Slender snaggletooth
¹⁵ Pygmy sperm whale
¹⁶ Cuvier’s beaked whale
¹⁷ Dr. Lisa Kirkendale
¹⁸ Western Australian Museum
¹⁹ Dr. Georgia Nester
²⁰ Minderoo OceanOmics Centre
²¹ University of Western Australia
²² Associate Professor Zoe Richards
²³ The Economic Times
²⁴ Oceanographic Magazine