کپیرایت؛ خط قرمز تازه در رونق هوش مصنوعی استرالیا
دهها میلیارد دلار سرمایهگذاری و هدف استرالیا¹ برای تبدیل شدن به یک قدرت جهانی در حوزه هوش مصنوعی² ممکن است به قانونی گره بخورد که در سال ۱۹۶۸ نوشته شده؛ زمانی که تلویزیون سیاهوسفید، فیلم و رادیو محور اصلی رسانهها بودند. حالا، بیش از نیم قرن بعد، قانون کپیرایت به «خط قرمز» غیرمنتظرهای برای شرکتهای هوش مصنوعی تبدیل شده که به دنبال گسترش حضورشان در استرالیا¹ هستند.
شرکتهای فعال در هوش مصنوعی میگویند ابهام حقوقی درباره کپیرایت و شیوه کار فناوری آنها، مانع مهمی برای سرمایهگذاری بزرگ در خاک استرالیا¹ است. در مقابل، نویسندگان، موزیسینها، هنرمندان و ناشران میگویند کنترل اثر باید دست خودشان بماند و از کاری که از آثارشان برداشت شده، ارزش منصفانه دریافت کنند.
استرالیا در فهرست مقصدهای جذاب سرمایهگذاری
قرار است آنتونی آلبانیزی³، نخستوزیر استرالیا¹، درباره رویکرد دولت نسبت به هوش مصنوعی و قواعدی که برای شرکتهای علاقهمند به توسعه فعالیت در استرالیا¹ در نظر گرفته میشود، سخنرانی مهمی داشته باشد. اسناد داخلی دولت که ABC News⁴ از طریق قوانین دسترسی آزاد به اطلاعات به دست آورده، نشان میدهد چرا آلبانیزی³ معتقد است استرالیا¹ در این مذاکرات «اهرم» دارد.
طبق یک یادداشت توجیهی از Prime Minister & Cabinet⁵ پیش از دیدار ماه می با مدیرعامل Anthropic⁶ (سازنده Claude AI⁷)، این شرکت اعلام کرده ثبات استرالیا¹، ظرفیت انرژیهای تجدیدپذیر و روابط نزدیک با ایالات متحده⁸ باعث شده این کشور در فهرست گزینههای اصلی قرار بگیرد تا نخستین کشوری خارج از ایالات متحده⁸ باشد که دیتاسنترهایش را میزبانی میکند. گزارشهای The Australian Financial Review⁹ درباره گفتگوهای انجامشده با شرکتهای محلی، ارزش احتمالی ساخت این دیتاسنترها را در حد دهها میلیارد دلار توصیف کرده است.
در مقابل این علاقه، Anthropic⁶ درخواستهایی مطرح کرده و طبق یادداشت Treasury¹⁰ که از مسیر FOI به دست آمده، هر سرمایهگذاری عمده میتواند «وابسته به روشن شدن تنظیمات کپیرایت» باشد. شرکتهای دیگر هم نگاه مشابهی به گسترش فعالیت در استرالیا¹ دارند.
چرا رابطه هوش مصنوعی و کپیرایت پیچیده است؟
کتی باوری¹¹، استاد حقوق کپیرایت در UNSW¹²، به ABC News⁴ گفته سیستم کپیرایت استرالیا¹ حتی پیش از ورود هوش مصنوعی مولد هم «باور نکردنی پیچیده» و عملاً «ناکارآمد» بوده است. به گفته او در سالهای مختلف، استثناهایی برای فناوریهای تازه اضافه شده، اما این سیستم برای موج شرکتهای هوش مصنوعی مولد که میلیونها کتاب، تصویر، فایل صوتی و صفحه وب را برای آموزش ماشینها جمعآوری میکنند طراحی نشده بود.
دیتاستهای عمومی، افشاگریهای شرکتها و مدارک ارائهشده در پروندههای حقوقی ایالات متحده⁸ نشان میدهد شرکتهای بزرگ هوش مصنوعی حجم عظیمی از کتابها، ترانهها، تصاویر و گزارشهای خبریِ دارای حق نشر را برای آموزش مدلهایی جذب کردهاند که موتور محصولاتی مانند ChatGPT¹³ و Claude AI⁷ هستند.
به گفته باوری¹¹، موضوع فقط «یک مورد» نقض کپیرایت نیست. در فرآیند آموزش یک مدل، شرکت ممکن است محتوا را جمعآوری و سازماندهی کند، کپی بسازد، مدل را آزمایش کند و بعد دوباره از همان محتوا استفاده کند. هر کدام از این مراحل ممکن است بهعنوان نقض کپیرایت تعبیر شود.
او همچنین گفته قوانین استرالیا¹ برای توسعهدهندگان، دفاعهای احتمالی کمتری نسبت به قوانین ایالات متحده⁸ فراهم میکند؛ جایی که دادگاهها میتوانند بررسی کنند یک استفاده مشخص «منصفانه» بوده یا نه. باوری¹¹ گفته با وجود اینکه پرونده شناختهشدهای درباره کپیرایت و هوش مصنوعی هنوز به دادگاههای استرالیا¹ نرسیده، «محتمل» است در برخی مراحل آموزش نقض کپیرایت رخ داده باشد. او این وضعیت را به دشواریهای اجرای کپیرایت، هزینهبر بودن دعوای حقوقی (که معمولاً فقط از عهده شرکتهای بزرگ برمیآید) و چالش صلاحیت قضایی مرتبط دانسته؛ چون شرکتهای بزرگ فناوری عمدتاً آموزش مدلها را خارج از استرالیا¹ انجام دادهاند.
ردپای آثار استرالیایی در دیتاستهای آموزش
جورج نیکولاس¹⁴، مهندس میکس استرالیایی نامزد Grammy¹⁵ و عضو سابق گروه الکترونیک Seekae¹⁶، گفته تصور میکرد موسیقیاش بدون اجازه برای آموزش هوش مصنوعی استفاده شده باشد، اما وقتی این موضوع را در دیتاستها دید، برایش «واقعیتر» شد. ABC News⁴ گزارش داده ۸۳ مورد از ترکهای Seekae¹⁶ در چهار دیتاست عظیمِ آهنگها ثبت شده؛ دیتاستهایی که رسانه آمریکایی The Atlantic¹⁷ در چارچوب تحقیق خود درباره استفاده از آهنگها برای آموزش مدلهای هوش مصنوعی منتشر کرده است.
نیکولاس¹⁴ گفته وقتی در دیتاست میبینی، متوجه میشوی چه مقدار از کار تو داخل دادههای آموزشی این مدلها وجود دارد.
فشار برای اصلاح قانون و نگرانیهای بخش خلاق
در حالی که خالقان اثر میگویند شرکتهای هوش مصنوعی فرهنگی به ارزش میلیاردها دلار را بدون پرداخت و اجازه برداشت کردهاند، گروههای فناوری و کسبوکار استدلال میکنند قوانین استرالیا¹ سرمایهگذاری را متوقف کرده، بدون اینکه لزوماً درآمد بیشتری برای خالقان ایجاد کند.
اسکات فارکوهار¹⁸، همبنیانگذار Atlassian¹⁹ و رئیس Tech Council of Australia²⁰، سال گذشته در National Press Club²¹ گفته بود تغییر قانون کپیرایت میتواند «میلیاردها دلار سرمایهگذاری خارجی» را آزاد کند. هم شورای فناوری و هم شوراهای کسبوکار در استرالیا¹ خواستار اصلاحات شدهاند و Productivity Commission²² هم این موضوع را بهعنوان حوزهای برای بازبینی مطرح کرده است.
با این حال، گزارش میگوید انتخاب لزوماً بین دسترسی کاملاً بدون محدودیت به همه آثار دارای کپیرایت و «نداشتن صنعت هوش مصنوعی» در استرالیا¹ نیست. شرکت استرالیایی Maincode²³ چتبات Matilda²⁴ را بهعنوان یک مدل تخصصی ساخته که فقط از مواد بدون کپیرایت و دادههایی که مشتریان فراهم میکنند استفاده میکند. دیو لمفرز²⁵، مدیرعامل این شرکت، گفته لازم نیست مدلی داشته باشید که «همه دادههای روی زمین» را جارو کند. او در عین حال گفته نمیداند آیا یک سیستم عمومی مانند ChatGPT¹³ یا Claude AI⁷ که روی طیف بسیار گستردهتری از مواد آموزش میبیند، میتواند در استرالیا¹ ساخته/آموزش داده شود یا نه.
دو نگاه متفاوت به وضعیت فعلی
بر اساس این گزارش، برخی حامیان اصلاحات میگویند اگر وضعیت فعلی ادامه پیدا کند، توسعهدهندگان ممکن است نمونههای اولیه را در استرالیا¹ بسازند و بعد وقتی بزرگتر شدند و سرمایه خارجی گرفتند یا به موفقیت تجاری نزدیک شدند، فعالیت را به خارج منتقل کنند.
آنها میگویند آموزش مدلها در استرالیا¹ بهخاطر مسئله کپیرایت از نظر حقوقی پرریسک است، اما کاربران استرالیایی برای استفاده از مدلهایی که در خارج آموزش دیدهاند مانعی ندارند؛ و نتیجه این میشود که شغلها و کسبوکارها از کشور خارج میرود و خلاقان استرالیایی هم چیزی دریافت نمیکنند.
در مقابل، مخالفان تغییر قانون میگویند شل کردن قواعد، به شرکتهایی پاداش میدهد که محصولات بسیار ارزشمند را از کارِ دیگران و بدون اجازه ساختهاند.
گزینههای مطرحشده روی میز
طبق گزارش، استرالیا¹ میتواند قانون را بدون تغییر نگه دارد؛ چیزی که گروههای صاحبحق از آن حمایت میکنند. طبق یادداشت Treasury¹⁰، Anthropic⁶ گفته میتواند با صاحبان حقِ بزرگ مذاکره کند، اما شناسایی و خرید مجوز از «دمِ بلند» صاحبان حقِ کوچکتر خیلی دشوار است. گروههای صاحبحق این استدلال را رد میکنند و به قراردادهایی اشاره میکنند که در حوزه موسیقی، خبر و بخشهای دیگر بسته شده است.
APRA AMCOS²⁶ که امور حق امتیاز هنرمندان استرالیا¹ و نیوزیلند²⁷ را مدیریت میکند، گفته هیچ پلتفرم بزرگ هوش مصنوعی تلاش جدی برای مذاکره با صاحبان حق در استرالیا¹ انجام نداده است.
گزینه دیگر — که دولت بارها آن را رد کرده — ایجاد استثنای کپیرایت برای «text-and-data-mining» است که عملاً اجازه میدهد هر کسی بدون شرطوشروط روی مواد دارای کپیرایت، هوش مصنوعی را آموزش دهد.
«مجوزدهی جمعی» هم بهعنوان راه دیگری مطرح شده که در آن یک یا چند سازمان میتوانند برای گروهی از صاحبان حق مذاکره کنند و پرداختها را توزیع کنند. گزارش میگوید این راه میتواند مذاکره را سادهتر کند، اما پرسشهای سختی باقی میگذارد: چه کسانی نمایندگی میشوند، آیا اجباری است یا نه، میزان استفاده چگونه سنجیده میشود و پرداختها چگونه به افراد میرسد.
اتحادیه رسانهای MEAA²⁸ جداگانه پیشنهاد داده سهمی «جاری و مداوم» از پرداختهای مجوزدهی برای خالقان تضمین شود، حتی اگر آنها کپیرایت را منتقل کنند.
خیریه ایمنی هوش مصنوعی Good Ancestors²⁹ هم طرحی را در دولت پخش کرده که بر اساس آن شرکتها برای آموزش روی مواد دارای کپیرایت، یک «مجوز» خریداری کنند. در کنار آن، یک صندوق جداگانه از خالقان حمایت میکند، اما پرداختهایش به درآمد مجوزها گره نمیخورد.
موضوعی فراتر از استرالیا
طبق گزارشهای رسانهای، انتظار نمیرود نخستوزیر در سخنرانی پیشِ رو تصمیم نهایی اعلام کند. با این حال، کپیرایت به «فیلِ وسط اتاق» در گفتگوهای مربوط به هوش مصنوعی در استرالیا¹ تبدیل شده و هر تصمیمی گرفته شود، اثرش از مرزهای استرالیا¹ عبور میکند.
US Copyright Alliance³⁰ در یک ارائه به یک تحقیق استرالیایی در سال گذشته گفته یک توافق مجوزدهی در استرالیا¹ میتواند در دادگاههای ایالات متحده⁸ بهعنوان شاهدی مطرح شود که نشان میدهد رسیدن به توافق ممکن است.
گزارش همچنین تأکید میکند حتی اگر مسئله کپیرایت حلوفصل شود، بحث دادههای آموزشی فقط یکی از بخشهای مناقشه هوش مصنوعی است. پرسشهایی درباره حفاظت از شباهت افراد و تقلید صدا، حریم خصوصی، اطلاعات نادرست، حقوق فرهنگی بومیان، ایمنی هوش مصنوعی و موارد دیگر همچنان مطرح است. کتی باوری¹¹ گفته خطر این وجود دارد که از قانون کپیرایت انتظار حل مسائلی فراتر از کارکردش برود و در نهایت هم نتواند به آنها پاسخ دهد؛ او گفته «کپیرایت هیچوقت سیاست فرهنگی نبوده است».
پاورقی نامها و اصطلاحات:
¹ Australia
² Artificial Intelligence (AI)
³ Anthony Albanese
⁴ ABC News
⁵ Prime Minister & Cabinet
⁶ Anthropic
⁷ Claude AI
⁸ United States (US)
⁹ The Australian Financial Review (AFR)
¹⁰ Treasury
¹¹ Kathy Bowrey
¹² UNSW (University of New South Wales)
¹³ ChatGPT
¹⁴ George Nicholas
¹⁵ Grammy
¹⁶ Seekae
¹⁷ The Atlantic
¹⁸ Scott Farquhar
¹⁹ Atlassian
²⁰ Tech Council of Australia
²¹ National Press Club
²² Productivity Commission
²³ Maincode
²⁴ Matilda
²⁵ Dave Lemphers
²⁶ APRA AMCOS
²⁷ New Zealand
²⁸ MEAA
²⁹ Good Ancestors
³⁰ US Copyright Alliance