برنامه چین برای ششمین پایگاه در جنوبگان
چین¹ اعلام کرده سال آینده قصد دارد ششمین تأسیسات پژوهشی خود را در جنوبگان² بسازد؛ پایگاهی در ماری بِرد لَند³، منطقهای دورافتاده در غرب این قاره. پکن میگوید این ایستگاه که فقط در تابستان فعال خواهد بود، از پژوهش درباره تغییرات اقلیمی، ورقههای یخی و بومسازگانهای دریایی پشتیبانی میکند.
این برنامه در استرالیا⁴ واکنشهایی برانگیخته است. سناتور مستقل جاکی لمبی⁵ از دپارتمان دفاع استرالیا⁶ خواسته به افزایش حضور چین در این قاره توجه کند.
بحث فقط درباره ساخت یک پایگاه تازه نیست. کارشناسهایی که ایبیسی⁷ به آنها استناد کرده میگویند شبکه بزرگتری از تأسیسات میتواند جایگاه چین را در نهادهایی که فعالیتهای جنوبگان را مدیریت میکنند تقویت کند و بر گفتوگوهای آینده درباره این قاره اثر بگذارد.
قواعد معاهده و پرسشهای «دوکاربردی»
پایگاه پیشنهادی چین طبق روندهای ارزیابی محیطزیستی سامانه معاهده جنوبگان⁸ در حال برنامهریزی است. در چارچوب معاهده جنوبگان⁹، کشورهای عضو حق وتو برای جلوگیری از ساخت پایگاه یک کشور دیگر را ندارند. این معاهده استقرار پایگاههای نظامی، سلاح و طرح ادعاهای ارضی جدید را ممنوع میکند، اما استفاده از نیرو و تجهیزات نظامی را برای اهداف صلحآمیز مجاز میداند.
همین مرزبندی، به نگرانی درباره فناوری «دوکاربردی» گره میخورد؛ تجهیزاتی مانند سامانههای ماهوارهای، ابزارهای ارتباطی، هواپیما و پهپاد میتوانند به کار پژوهش علمی بیایند، اما قابلیت استفادههای دیگر هم دارند. کارشناسانی که با ایبیسی صحبت کردهاند بر اهمیت شفافیت و امکان بازرسی تأکید کردهاند.
سفارت چین در کانبرا¹⁰ نیز به ایبیسی گفته فعالیتهای این کشور در منطقه با سامانه معاهده جنوبگان سازگار است.
ایستگاه تابستانی و تنشهای گستردهتر حکمرانی
بر اساس گزارش، این تأسیسات قرار است فقط در تابستان جنوبگان فعال باشد. به گفته رئیس پیشین بخش جنوبگان استرالیا¹¹ در گفتوگو با ایبیسی، همین فصلیبودن باعث میشود اهمیت راهبردی آن، نسبت به ایستگاه تمامسال چینلینگ¹² کمتر باشد.
گزارش همچنین پایگاه جدید را در چارچوب اختلافنظرهای بزرگتر درباره حکمرانی جنوبگان توضیح میدهد؛ از جمله بحث بر سر مناطق حفاظتشده دریایی و صید کریل. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که کریل یکی از منابع غذایی اصلی پنگوئنها و نهنگهاست و تصمیمهای مربوط به حفاظت و ماهیگیری در نهادهای بینالمللی گرفته میشود، از جمله کمیسیون حفاظت از منابع زنده دریایی جنوبگان (CCAMLR)¹³.
در مجموع، برنامه چین برای این ایستگاه، دو پرسش مرتبط را پررنگ کرده است: چطور پژوهش علمی مشروع تسهیل شود و همزمان اعتماد نسبت به شفاف و صلحآمیز ماندن زیرساختها و فعالیتهای جنوبگان حفظ شود. معاهده چارچوب کلی را تعیین میکند و در کنار آن، موضوع رصد، بازرسی و همکاری با گسترش حضور کشورها در این قاره بیشتر مطرح میشود.
پانوشتها (نامهای اصلی انگلیسی):
¹ China
² Antarctica
³ Marie Byrd Land
⁴ Australia
⁵ Jacqui Lambie
⁶ Department of Defence (Australia)
⁷ ABC / ABC News
⁸ Antarctic Treaty System
⁹ Antarctic Treaty
¹⁰ Canberra
¹¹ Australian Antarctic Division
¹² Qinling Station
¹³ Commission for the Conservation of Antarctic Marine Living Resources (CCAMLR)