هشدار کارشناسان درباره شباهت بلایند باکس‌های کودکان به قمار

بلایند باکس چیست و چرا این‌قدر محبوب شده؟

اگر والد هستید، احتمالاً با «بلایند باکس»‌ها آشنا شده‌اید؛ از Labubus¹ گرفته تا کارت‌های Pokémon² یا Ooshies³. بلایند باکس‌ها محصولاتی (معمولاً اسباب‌بازی) هستند که در بسته‌بندیِ مهروموم‌شده فروخته می‌شوند و تا بعد از خرید و باز شدنِ بسته، مشخص نیست دقیقاً چه شخصیت یا آیتمی داخل آن است. بعضی مجموعه‌ها هم آیتم‌های «کمیاب» یا حتی «رازآلود» دارند.

در گزارش ABC News⁴ گفته می‌شود این محصولات معمولاً از نظر حقوقی «قمار» محسوب نمی‌شوند، اما سازوکارشان به‌خاطر نتیجه نامعلوم و تکیه بر کمیابی می‌تواند خریدِ تکرارشونده را تقویت کند؛ موضوعی که والدین ممکن است بخواهند با دقت بیشتری مدیریت کنند.

شباهتِ سازوکار بلایند باکس با قمار از نگاه متخصصان

آناستازیا هرونیس⁵، روان‌شناس بالینی و مدرس در University of Technology Sydney⁶، می‌گوید بلایند باکس‌ها از الگوی پاداشی استفاده می‌کنند که به «تقویت با نسبت متغیر» معروف است؛ همان الگویی که در دستگاه‌های پوکر/اسلات دیده می‌شود و چون بردها غیرقابل‌پیش‌بینی هستند، افراد را به برگشتن و تکرار خرید ترغیب می‌کند.

سزار آلباران-تورِس⁷، دانشیار Swinburne University of Technology⁸، توضیح می‌دهد پژوهش‌ها نشان می‌دهد بلایند باکس‌ها می‌توانند احساس‌هایی شبیه تجربه بازی‌های شانسی ایجاد کنند: انتظار، تصادفی‌بودن نتیجه، خوشحالیِ گاه‌به‌گاه و ناامیدیِ مکرر. او به «نشانه‌های اولیه» اشاره می‌کند که تجربه ابزارهای موسوم به «gamble play» مانند دستگاه‌های چنگکی (claw machines) در کودکی، می‌تواند با مشکلات قمار در بزرگسالی ارتباط داشته باشد.

در گزارش ABC News⁴ تأکید شده که بلایند باکس‌ها «الزاماً برای اعتیادآوری طراحی نشده‌اند»، اما طراحی آن‌ها می‌تواند «تقویت‌کننده» باشد و افراد را به خریدِ دوباره سوق دهد.

دسترسی گسترده و پیوند با برندهای محبوب کودکان

به گفته آلباران-تورِس، مدیریت میزان درگیرشدن کودکان با بلایند باکس‌ها برای والدین سخت می‌شود چون این محصولات تقریباً همه‌جا دیده می‌شوند؛ از فروشگاه‌های بزرگ و مغازه‌های تخصصی گرفته تا دستگاه‌های فروش خودکار در فضاهای عمومی. او مثال می‌زند که در یک بررسی میدانی در Melbourne Central⁹ بلایند باکس‌ها در نقاط مختلف دیده شده‌اند.

گزارش همچنین اشاره می‌کند که بسیاری از بلایند باکس‌ها با چیزهایی که کودکان دوست دارند گره خورده‌اند؛ مثل محصولات مرتبط با Disney¹⁰ که می‌تواند جذابیت را بیشتر کند. در همین گزارش، درباره قیمت‌ها هم مثال‌هایی آورده می‌شود؛ از بلایند باکس‌هایی که حدود ۳۰ دلار هستند تا مواردی که در بازار کلکسیونی به قیمت‌های بسیار بالاتر می‌رسند.

برچسب‌گذاری، سن پیشنهادی و نمایش «شانس»

در برخی محصولات، احتمال به‌دست‌آوردن آیتم‌های مختلف یا راهنمای سنی با حروف ریز روی بسته‌بندی ذکر می‌شود؛ مثلاً اینکه برای کودکان زیر ۱۲ سال مناسب نیست. اما آلباران-تورِس می‌گوید این شیوه‌ها یکدست، شفاف و قانون‌مند نیست و بهتر است درباره اینکه «احتمال برد/کمیابی» و «پیشنهاد سنی» چگونه نمایش داده می‌شود، یک روش منسجم‌تر وجود داشته باشد.

نمونه‌هایی از مقررات در کشورهای دیگر

به گزارش ABC News⁴، از سال ۲۰۲۳ China¹¹ فروش بلایند باکس به کودکان زیر ۸ سال را ممنوع کرده است. همچنین Singapore¹² در مسیر اقدام‌های نظارتی قرار گرفته و آلباران-تورِس می‌گوید این کشور از نخستین حوزه‌های قضایی در منطقه آسیا-پاسیفیک است که تلاش می‌کند مقرراتی را اجرایی کند.

پیشنهادهایی که متخصصان برای والدین مطرح کرده‌اند

هرونیس⁵ می‌گوید در کنار نگرانی‌ها، جنبه‌های مثبتی هم مطرح می‌شود؛ مثل آشناشدن کودک با مفهوم کلکسیون‌داری، تمرین صبر و حتی یادگیری بودجه‌بندی، شبیه برخی سرگرمی‌های جمع‌کردنی دیگر. او در عین حال تأکید می‌کند این موارد وقتی مطرح می‌شود که موضوع «محدود» بماند و به «تعقیبِ تکراریِ یک نتیجه کمیاب» تبدیل نشود.

در گزارش ABC News⁴ مجموعه‌ای از نکته‌هایی که به والدین پیشنهاد شده، آمده است:

۱) با کودک درباره سقف هزینه و تعداد دفعات خرید صحبت کنید؛ مثلاً بخشی از پول توجیبی برای پس‌انداز و خرید در نظر گرفته شود.
۲) از استفاده از بلایند باکس به‌عنوان «پاداش احساسی» یا خرید برای آرام‌کردن کودک خودداری کنید.
۳) پیشنهاد شده کودک بسته را در خانه باز کند، نه بلافاصله بعد از خرید؛ تا اگر نتیجه مطابق انتظار نبود، وسوسه برگشتن و خرید دوباره کمتر شود.
۴) ناامیدی را به فرصتی برای گفت‌وگو تبدیل کنید؛ در کنار کودک بمانید تا یاد بگیرد احساس ناامیدی را تحمل کند بدون اینکه فوراً دنبال «بعدی» برود.
۵) الگوی استفاده را زیر نظر بگیرید؛ اگر از یک تفریح گاه‌به‌گاه به یک اشتغال ذهنی دائمی تبدیل شد، مکث و تغییر مسیر به سمت فعالیت‌های دیگر مثل هنر یا ورزش مطرح می‌شود.

آلباران-تورِس همچنین می‌گوید همه بلایند باکس‌ها شبیه هم نیستند. او مثال می‌زند کارت‌هایی مثل کارت‌های ورزشی یا کارت‌های Pokémon² می‌توانند مهارت‌هایی مثل بازی‌کردن، معامله/تعویض و شکل‌گیری جامعه و گفت‌وگو بین بچه‌ها را هم در خود داشته باشند. او توصیه می‌کند والدین از این موقعیت برای صحبت درباره «ریسک»، «شانس» و اینکه در هر خرید چه چیزی از دست می‌رود، استفاده کنند.

پانویس (نام‌های اصلی)

¹ Labubus
² Pokémon
³ Ooshies
⁴ ABC News
⁵ Anastasia Hronis
⁶ University of Technology Sydney
⁷ César Albarrán-Torres
⁸ Swinburne University of Technology
⁹ Melbourne Central
¹⁰ Disney
¹¹ China
¹² Singapore