چرا استرالیا در فاجعه جهانی شانس بیشتری دارد
پژوهش تازهای درباره «ریسکهای فاجعهبار جهانی» میگوید استرالیا¹ میتواند در سناریوهایی مثل جنگ هستهای، فوران عظیم آتشفشانی، برخورد سیارک یا حتی فروپاشی گسترده فناوری، در مقایسه با خیلی از کشورها وضعیت مقاومتری داشته باشد. در این بررسی تأکید میشود این موضوع به معنی «مصون بودن» نیست؛ بحث بر سر این است که برخی ویژگیهای ساختاری میتوانند کمک کنند یک کشور در شوکهای بزرگ، بهتر دوام بیاورد.
انزوا و موقعیت جغرافیایی؛ یک مزیت مهم
یکی از محورهای اصلی، موقعیت جغرافیایی است. استرالیا¹ در نیمکره جنوبی و دور از بسیاری از مراکز پرجمعیت جهان قرار دارد و با اقیانوس از نقاط اصلی درگیری یا بحران جداست. در سناریوهایی که پیامدها در نیمکره شمالی شدیدتر شروع میشوند، این فاصله میتواند در «زمان واکنش» و «کاهش مواجهه فوری» اثر بگذارد.
جزیرهبودن هم میتواند در کنترل مرزها و محدودکردن رفتوآمد در وضعیت اضطراری جهانی مؤثر باشد؛ مخصوصاً اگر بحران در قالب یک پاندمی، اختلال جدی در تجارت بینالمللی یا دورهای از بیثباتی سیاسی گسترده رخ بدهد.
در عین حال، گزارش اشاره میکند که اتحادها میتوانند این مزیت را پیچیدهتر کنند. نزدیکی راهبردی استرالیا¹ به ایالات متحده² ممکن است در سناریوی درگیری بین قدرتهای بزرگ، سطح مواجهه راهبردی را بالا ببرد؛ حتی اگر کشور از بسیاری از نقاط بالقوه تنش دور باشد.
غذا و انرژی؛ ستونهای تابآوری
در این پژوهش، ظرفیت تولید غذا یکی از عوامل کلیدی معرفی میشود. وسعت و تنوع اقلیمی استرالیا¹ و جایگاهش بهعنوان تولیدکننده قابلتوجه محصولات غذایی میتواند در شرایطی که زنجیرههای تأمین جهانی از کار میافتند یا کمبود غذا در سطح بینالمللی گسترش پیدا میکند، نقش مهمی داشته باشد.
همچنین گفته میشود زیرساختهای انرژی و توان صنعتی کشور میتواند به تداوم خدمات ضروری کمک کند؛ چیزهایی مثل برق، حملونقل و ارتباطات که در بحرانهای بزرگ با اختلالهای جدی روبهرو میشوند.
در توضیح معیارها، گزارش میگوید پژوهش، تابآوری را با عواملی مانند انزوای جغرافیایی، خودکفایی غذایی، تمرکززدایی و کیفیت حکمرانی دموکراتیک میسنجد. هدف این معیارها فقط «دور بودن از خطر» نیست؛ بلکه این است که آیا یک جامعه بعد از شوک بزرگ، میتواند کارکردهای اصلیاش را ادامه بدهد یا نه.
وابستگیها و نقطههای آسیبپذیر
گزارش در کنار مزیتها، به محدودیتهای مهم هم اشاره میکند. استرالیا¹ برای برخی داروها، سوختها و نهادههای کشاورزی مانند کود شیمیایی به زنجیرههای تأمین بینالمللی وابسته است. اگر اختلال در کشتیرانی یا تجارت جهانی طولانی شود، این وابستگیها میتوانند به شکل کمبود و فشار روی بخشهای حیاتی دیده شوند.
اداره بیمارستانها، شبکههای مخابراتی، حملونقل و حتی تولید غذا به قطعات یدکی، مواد اولیه و سیستمهای تولیدی پیچیده نیاز دارد؛ چیزهایی که در بحران فراگیر ممکن است دسترسی به آنها سخت یا کند شود.
از طرف دیگر، شرایط اقلیمی هم یک چالش همیشگی است: خشکسالی، آتشسوزیهای جنگلی، سیل و گرمای شدید در بخشهایی از استرالیا¹ سابقه و تکرار دارد. اگر یک فاجعه جهانی تولید غذا را در سطح بینالمللی کاهش دهد یا الگوهای آبوهوا را تغییر بدهد، فشار روی منابع آب و کشاورزی میتواند بیشتر شود.
شهرهای بزرگ و نقش جوامع منطقهای
در گزارش ایبیسی نیوز³ به این نکته پرداخته میشود که شهرهای بسیار پرجمعیت در برخی سناریوها آسیبپذیرترند، چون به جریان پیوسته منابع و خدمات وابستهاند: آب، غذا، برق و سامانههای دیجیتال. اگر یکی از این اجزا از کار بیفتد، به دلیل بههمپیوستگی سیستمها، اختلال میتواند به بخشهای دیگر هم سرایت کند.
گزارش برای توضیح این موضوع، از بگا والی⁴ در جنوب ساحل نیو ساوت ولز⁵ مثال میزند؛ جایی که برخی ساکنان و کنشگران محلی، روی «همبستگی اجتماعی» و شبکههای محلی بهعنوان عامل مهمی در عبور از شوکها صحبت میکنند. در همین روایت، از تجربه جابهجایی برخی افراد از شهرها به مناطق منطقهای در دوران همهگیری هم گفته میشود.
همچنین به تجربه بلک سامر⁶ و آتشسوزیهای گسترده ۲۰۱۹–۲۰ اشاره میشود و اینکه برنامهریزی، دادههای محلی و شناخت جزئی از شرایط هر جامعه میتواند در تصمیمگیریهای مرتبط با آمادگی و پاسخ به بحران اهمیت داشته باشد؛ از جمله فعالیتهای بگا والی دیتا کالکتیو⁷ برای پیمایشهای محلی درباره رفاه جامعه.
کشورهای دیگر هم در رتبههای بالا هستند
در این پژوهش فقط نام استرالیا¹ مطرح نیست. آرژانتین⁸، برزیل⁹ و نیوزیلند¹⁰ هم از کشورهایی معرفی میشوند که در برخی سناریوها ظرفیت تابآوری بالاتری دارند. برای هرکدام دلیلهای متفاوتی مطرح میشود؛ مثل دوری جغرافیایی، ظرفیت کشاورزی، منابع داخلی و ساختارهای حکمرانی. در عین حال، درباره هر کشور هم از ضعفها و ریسکهای خاص صحبت میشود؛ از زیرساخت و اقتصاد تا مخاطرات اقلیمی.
پژوهش و چارچوب مطرحشده
در گزارش آمده که این بحثها به پژوهشی در نشریه گلوبال چَلنجز¹¹ مرتبط است و یکی از چهرههای مطرحشده در روایت، مت بوید¹² است که روی موضوع «تابآوری در برابر ریسکهای فاجعهبار جهانی» کار میکند. همچنین از نهاد آیلندز فور د فیوچر آو هیومَنیتی¹³ بهعنوان یک نهاد فعال در حوزه تابآوری نام برده میشود. در کنار سناریوهای طبیعی و ژئوپلیتیک، به تهدیدهایی مثل حمله سایبری فاجعهبار که میتواند سامانههای حیاتی شهرها را از کار بیندازد هم اشاره میشود.
پاورقی نامهای اصلی (English)
¹ Australia
² United States
³ ABC News
⁴ Bega Valley
⁵ New South Wales
⁶ Black Summer
⁷ Bega Valley Data Collective
⁸ Argentina
⁹ Brazil
¹⁰ New Zealand
¹¹ Global Challenges
¹² Matt Boyd
¹³ Islands for the Future of Humanity