سویه H5N1 تهدید جدید پس از تجربه سختگیرانه H7N3
استرالیا سرمایهگذاری بیسابقهای در حوزه زیستامنیت و آمادگی برای پاندمی انجام میدهد، چرا که دانشمندان هشدار میدهند احتمال ورود سویه بسیار مرگبار ویروس آنفلوانزای پرندگان H5N1¹ در فصل مهاجرت پرندگان بهار ۲۰۲۵ وجود دارد. این نگرانی پس از ریشهکنسازی اخیر سویه H7N3² در سال ۲۰۲۴، که باعث کمبود شدید تخممرغ و معدومسازی میلیونها مرغ شد و تأثیرات عمیق اقتصادی و اجتماعی بر جای گذاشت، شدت یافته است.
شیوع آنفلوانزای پرندگان H7N3² که در ماه می ۲۰۲۴ به اوج رسید، بیش از نیم میلیون پرنده را در یک مرغداری تخممرغ در ویکتوریا⁵ به کام مرگ کشاند و اختلالات گسترده در صنعت منجر به کمبود ملی تخممرغ و افزایش شدید قیمتها شد. این شیوع در ژوئن ۲۰۲۵ رسماً ریشهکن اعلام شد اما تجربه آن صنعت طیور را محتاط کرد. کشاورزانی مانند برد مکاولیف³ در مریدیت⁴ میلیونها دلار برای تقویت زیستامنیت صرف کردهاند؛ از دروازههای قفلدار و اسپریهای ضدباکتری خودرو گرفته تا رهگیری بازدیدکنندگان با کد QR، دوشهای اجباری و لباسهای اختصاصی مزرعه. با وجود این اقدامات، حس آسیبپذیری همچنان شدید است.
تهدید قریبالوقوع H5N1¹
برخلاف سویههای H7 که عمدتاً مرغها را هدف قرار میدهند و با معدومسازی قابل کنترل هستند، ویروس H5N1¹—بهویژه شاخه 2.3.4.4b—دامنه میزبان بسیار وسیعتری دارد و میتواند پرندگان وحشی، پستانداران دریایی و حتی گاوهای شیری را در خارج از کشور آلوده کند. استرالیا تنها قاره مسکونیای است که هنوز تحت تأثیر این سویه قرار نگرفته اما کارشناسان تأکید میکنند ورود آن تنها مسأله زمان است و احتمالاً از طریق پرندگان مهاجر در بهار پیش رو رخ میدهد. سازمان جهانی بهداشت حیوانات OIE⁶ اخیراً از شیوع H5N1 در پرندگان وحشی و مرغداریها در اروپا، آمریکا و جنوب آسیا خبر داده است که گسترش جهانی ویروس را نشان میدهد.
خطرات بهداشتی عمومی و زیستمحیطی
هرچند موارد انسانی آنفلوانزای پرندگان نادر است، سویه H5N1¹ بهخاطر نرخ بالای مرگومیر در انسان—بیش از ۵۰٪ در موارد ثبتشده—و احتمال جهش به شکلی که انتقال پایدار انسان به انسان را ممکن کند و بتواند منشأ پاندمی باشد، بدنام است. در استرالیا اولین مورد انسانی H5N1 در سال ۲۰۲۴ در یک مسافر بازگشته از خارج گزارش شد اما انتقال ثانویه انجام نگرفت. مرکز کنترل بیماری استرالیا (ACDC)⁷ وضعیت را دقیقاً رصد میکند و با مراجع حیوانی و محیطزیستی برای اجرای رویکرد «یک سلامت»—که به پیوندهای بین سلامت انسان، حیوان و محیط زیست اعتقاد دارد—همکاری مینماید.
خطرات اکولوژیکی نیز بههمان اندازه جدی است. در آمریکای جنوبی H5N1 موجب مرگ انبوه پرندگان وحشی و پستانداران دریایی شده و خسارات جبرانناپذیری به گونههای بومی وارد کرده است. در استرالیا نگرانیها درباره تأثیر احتمالی بر کشاورزی و تنوع زیستی افزایش یافته است.
واکنش دولت و صنعت
دولت استرالیا بیش از ۱۰۰ میلیون دلار برای تقویت آمادگی سرمایهگذاری کرده است که شامل ۲۲.۱ میلیون دلار برای تولید و ذخیره واکسنهای پاندمیک برای انسانها و حیوانات بومی میشود. وزارت کشاورزی، شیلات و منابع جنگلی هماهنگی پاسخ را بر عهده دارد و گروههای صنعتی مانند کنفدراسیون ملی کشاورزان⁸ تأکید میکنند تمام بخشهای کشاورزی—نه فقط مرغداری—باید برای ورود احتمالی ویروس آماده باشند.
کشاورزان همچنین درباره پیامدهای گذار از سیستم قفسبندی به پرورش آزاد تخممرغ به بحث نشستهاند. نمایندگان صنعت معتقدند سیستمهای پرورش آزاد با اینکه نزد مصرفکننده محبوب هستند، به دلیل افزایش تماس با پرندگان وحشی خطر انتشار بیماری را بالا میبرند. آنها هشدار میدهند شیوعهای آینده میتواند منجر به افزایش قیمت تخممرغ شود، زیرا هزینههای زیستامنیتی و معدومسازی نهایتاً بر دوش مصرفکننده خواهند افتاد.
هشدار کارشناسان و چشمانداز آینده
بهگفته دکتر میشل ویله⁹ از سازمان بهداشت جهانی (WHO)¹⁰، «این H5N1¹ آمدن به استرالیا اجتنابناپذیر است. نمیتوانم زمان یا مسیر دقیق آن را بگویم، اما تقریباً مطمئنم اتفاق خواهد افتد.» توانایی ویروس در آلوده کردن دامنه وسیعی از میزبانها و پایداری آن با وجود اقدامات کنترلی در خارج از کشور، اثربخشی استراتژیهای سنتی برای مهار آن را کاهش میدهد.
نکات کلیدی برای عموم
– استرالیا هنوز از ورود سویه مرگبار H5N1¹ مصون است اما خطر معرفی آن بالا است، بهویژه در فصل مهاجرت پرندگان.
– موارد انسانی نادر اما جدی هستند و تاکنون انتقال انسان به انسان پایدار گزارش نشده است.
– دولت فدرال و صنعت در حال تقویت زیستامنیت و آمادگی برای واکسن هستند.
– کشاورزان کنترلهای سختگیرانهای را اجرا میکنند اما گذار به سیستم پرورش آزاد میتواند آسیبپذیری را افزایش دهد.
– تأثیر زیستمحیطی میتواند برای حیاتوحش بومی فاجعهبار باشد، همانطور که در سایر مناطق مبتلا به H5N1 دیده شده است.
منابع اصلی
¹ H5N1
² H7N3
³ Brad McAuliffe
⁴ Meredith
⁵ Victoria
⁶ World Organisation for Animal Health (OIE)
⁷ Australian Centre for Disease Control (ACDC)
⁸ National Farmers’ Federation
⁹ Dr. Michelle Wille
¹⁰ World Health Organization (WHO)
Source: abc.net.au, chp.gov.hk, cfr.org, cdc.gov.au