کشف عجیب مارماهی بدون آرواره در استرالیا؛ موجودی قدیمی‌تر از دایناسورها

سه گونه «دراکولای وگن» در جاهای غیرمنتظره پیدا شد

دانشمندان در کوئینزلند¹ می‌گویند حالا شواهدی دارند که نشان می‌دهد در این ایالت سه گونه متفاوت از لامپری‌های غیرانگلی وجود دارد؛ ماهی‌های بی‌آرواره‌ای که به خاطر دهان مکنده و حلقه‌های دندانی تیز، در دنیا به «ماهی‌های خون‌آشام» معروف‌اند، اما این گروه به جای مکیدن خونِ ماهی‌های دیگر، بیشتر مواد آلی و رسوبات کف جویبارها را می‌خورند و به همین دلیل لقب «دراکولای وگن» گرفته‌اند.

در گزارش ای‌بی‌سی نیوز² آمده است که برخی از این نمونه‌ها جمع‌آوری شده‌اند تا بررسی‌های دقیق‌تر آزمایشگاهی و میدانی روی آن‌ها انجام شود. این ماهی‌ها کوچک‌اند و طول‌شان حدود ۱۰ سانتی‌متر است، برای همین در طبیعت به سختی دیده می‌شوند.

از کشف اتفاقی در K'gari تا همکاری پژوهشی

لوک کارپنتر-باندهو³، بوم‌شناس آبزی در گریفیت یونیورسیتی⁴، می‌گوید نخستین‌بار در سال ۲۰۲۲ در K'gari⁵ به شکل اتفاقی با این لامپری‌ها روبه‌رو شد؛ زمانی که اثرات آتش‌سوزی‌های بلک سامر⁶ را بر اکوسیستم جزیره بررسی می‌کرد. او توضیح داده است که در جهان حدود ۵۰ گونه لامپری وجود دارد و بیشترِ آن‌ها انگل هستند؛ یعنی به بدن ماهی می‌چسبند و از گوشت یا خون آن تغذیه می‌کنند، اما این گروه غیرانگلی است.

این کشف باعث شد او با دیوید موفات⁷، دانشمند ارشد در دپارتمان محیط زیست، گردشگری، علم و نوآوری کوئینزلند (DETSI)⁸ همکاری کند. به گفته تیم پژوهشی، در ادامه دو نوع دیگر هم پیدا شده که کمی کوچک‌ترند و هنوز نام‌گذاری رسمی نشده‌اند.

ردپای لامپری‌ها در نقاط پراکنده و دور از انتظار

دیوید موفات⁷ گفته است او اولین نشانه‌های حضور این لامپری‌ها را از سال ۲۰۰۴ در حوضه آبریز Noosa River⁹ دیده بود، اما در ابتدا تصور می‌کرد این‌ها فقط نمونه‌هایی «سرگردان» از ایالت‌های جنوبی هستند. او می‌گوید طی چند سال، تکرار مشاهده‌ها نشان داد که جمعیت ساکن وجود دارد و ظاهرشان هم با آنچه انتظار می‌رفت تفاوت‌هایی داشته است.

پژوهشگران می‌گویند بعد از آن، این لامپری‌های گرمسیری را در مکان‌هایی یافته‌اند که چندان قابل‌انتظار نبوده؛ از جمله در سانشاین کوست¹⁰ زیر بروس های‌وی¹¹ و حتی تا شمالِ راکهمپتون¹². همچنین به کشف آن‌ها در Coochin Creek¹³ اشاره شده است.

لوک کارپنتر-باندهو³ توضیح داده است که این ماهی‌ها در جمعیت‌های پراکنده و تکه‌تکه زندگی می‌کنند و چون ماهی آب شیرین هستند، امکان جابه‌جایی آسان بین آبراهه‌ها را ندارند: نه می‌توانند وارد اقیانوس شوند و به آبراهه دیگری برگردند و نه می‌توانند از روی خشکی عبور کنند. به همین دلیل، از دست رفتن هر جمعیت محلی می‌تواند اهمیت زیادی داشته باشد.

بودجه پژوهشی و تلاش برای مشخص کردن پراکندگی واقعی

در نیم‌کره جنوبی پنج گونه لامپری شناخته شده و «لامپری جویباری استرالیا» با نام علمی Mordacia praecox¹⁴ در فهرست گونه‌های در معرض خطر قرار دارد. تیم تحقیقاتی اعلام کرده است یک کمک‌هزینه تحقیقاتی ۹۰ هزار دلاری از دولت کوئینزلند¹ دریافت کرده تا بررسی‌ها را گسترش بدهد و محدوده واقعی پراکندگی این ماهی‌ها را دقیق‌تر مشخص کند.

موفات⁷ گفته است این جانوران لزوماً در نقاط دورافتاده نیستند، اما «رمزآلود» و کم‌پیدا هستند و دیده شدن‌شان سخت است. در گزارش همچنین به این نگرانی اشاره شده که گونه‌هایی ممکن است بدون آنکه شناخته شوند، از بین بروند.

فسیل زنده و ارزش پژوهشی

کارپنتر-باندهو³ گفته است لامپری‌ها «فسیل زنده» محسوب می‌شوند و قدمت‌شان بسیار زیاد است. او توضیح داده که از نگاه تکاملی، لامپری‌ها پیش از دایناسورها وجود داشته‌اند و بعد از آن‌ها هم باقی مانده‌اند و شکل امروز آن‌ها تا حد زیادی شبیه نمونه‌های بسیار قدیمی است. همچنین گفته شده لامپری‌ها در پژوهش‌های ژنتیک به عنوان «ارگانیسم مدل» استفاده می‌شوند و می‌توانند برای فهم سازوکارهای پایه‌ای شکل‌گیری مهره‌داران مفید باشند.

پانویس‌ها (نام‌های اصلی انگلیسی)
¹ Queensland
² ABC News
³ Luke Carpenter-Bundhoo
⁴ Griffith University
⁵ K'gari
⁶ Black Summer bushfires
⁷ David Moffatt
⁸ Queensland Department of Environment, Tourism, Science and Innovation (DETSI)
⁹ Noosa River
¹⁰ Sunshine Coast
¹¹ Bruce Highway
¹² Rockhampton
¹³ Coochin Creek
¹⁴ Mordacia praecox (Australian brook lamprey)