از تخممرغ تا ادویه و مشروب؛ آزمایشها حقیقتِ برچسبها را رو کرد
یک تحقیق هشتماهه از برنامه Four Corners¹ در ABC² میگوید ممکن است استرالیاییها برای خوراکیهایی پول بدهند که «همان چیزی نیستند که روی برچسب ادعا شده». این گزارش، محصولاتی را معرفی کرده که برچسب آنها با نتایج آزمایشهای علمیِ مستقل همخوانی نداشته و درباره سلامت و یکپارچگی زنجیره تأمین غذا در استرالیا پرسشهای جدی ایجاد کرده است.
این تحقیق دادههای گستردهای را کنار هم گذاشته است: هزاران رکورد بازرسی واردات غذا، فهرست فراخوانهای ملی، سوابق نهادهای نظارتی ایالتی و اطلاعات بینالمللی درباره تقلب غذایی. در گزارش آمده با وجود کشف سالانه صدها مورد غذای آلوده یا ناایمن در مرز—از جمله برنج دارای آرسنیک و پنیر آلوده به لیستریا—تنها بخش کوچکی از غذای وارداتی بازرسی میشود و میزان آزمایش برای آلایندههای خطرناک از سال ۲۰۱۹ کاهش یافته است. همچنین گفته میشود با وجود افزایش تهدید جهانیِ تقلب غذایی، عسل تنها غذای وارداتی است که بهصورت روتین برای «تقلب/ناخالصی» آزمایش میشود و آن هم با نرخ ۵ درصد.
آزمایشهای مستقل چگونه انجام شد
Four Corners¹ برای صدها محصول از چندین برند، آزمایش مستقل سفارش داد تا ادعاهای «کشورِ مبدأ» و احتمال «ناخالصی/جعل» بررسی شود. پیش از شروع آزمایش، نام برندها و نشانههای شناسایی حذف شد و هر نمونه یک شماره یکتا گرفت؛ پژوهشگرانی که دادهها را تفسیر میکردند نمیدانستند هر نمونه متعلق به کدام محصول است. هرجا نتیجه نگرانی ایجاد کرد، یافتهها به شرکتها منتقل شد.
این محصولات از فروشگاههای Coles³، Woolworths⁴ و Aldi⁵ در چهار ایالت و چندین نقطه مختلف خریداری شدند و علاوه بر آن، از خردهفروشیهای مستقل در سراسر استرالیا هم نمونهبرداری شد. این برنامه با آزمایشگاه استرالیاییِ ردیابی منشأ Source Certain⁶ همکاری کرده است؛ مرکزی که میگوید با نهادهای مجری قانون مانند FBI⁷، Scotland Yard⁸، Interpol⁹ و Australian Federal Police¹⁰ همکاری داشته است. آزمایشگاههای تخصصی دیگری هم برای برخی کالاها به کار گرفته شدند.
Source Certain⁶ با بررسی «اثر انگشت شیمیایی» غذا—که بهواسطه خاک، آب و اقلیم محل تولید بهجا میماند—منشأ را ارزیابی میکند. روشهایی مانند تحلیل ایزوتوپهای پایدار و عناصر کممقدار استفاده میشود و سپس با نمونههای مرجعِ تأییدشده مقایسه میگردد. در گزارش آمده «قطعیت مطلق» در علوم جرمشناسی ممکن نیست، اما آزمایشگاه زمانی نتیجه منشأ را اعلام میکند که شواهد برایش به اندازه کافی قوی باشد.
گوجهفرنگیهای فرآوریشده: ادعای «کِشت استرالیا» و نتایج آزمایش
به گفته گزارش، شوکهکنندهترین نتایج در گروه گوجهفرنگیهای فرآوریشده دیده شد: از هر چهار محصول آزمایششده که در سوپرمارکتها و خردهفروشیها فروخته میشد، یکی در آزمون منشأ مردود شد یا برای بررسی بیشتر «پرچمگذاری» شد.
طبق یافتهها، محصولات رب گوجه برند Leggo’s¹¹ بهصورت تکراری در آزمون منشأ رد شدند. Source Certain⁶ روی ۳۳ نمونه رب Leggo’s¹¹ که از فروشگاههای مختلف در چند ایالت خریداری شده بود آزمایش انجام داد و گزارش کرد ۲۷ نمونه (حدود ۸۰ درصد) مردود شدهاند. در گزارش آمده همه نمونههای مردود، شامل گوجههای منشأ گرفته از China¹² بودهاند؛ در حالی که روی بستهبندی این محصولات ادعای «Australian grown» (کِشت استرالیا) برجسته بوده است.
Simplot¹³، مالک این برند، از مصاحبه خودداری کرد اما در بیانیهای نتایج آزمایش را نپذیرفت و گفت تأمینکننده مورد اعتماد دارد و «راستیآزمایی» منظم انجام میدهد. این شرکت گفت مدارک زنجیره تأمین دارد که محصولات مورد اشاره را به مزارع استرالیاییِ محل کشت گوجه ردیابی میکند، اما اشاره کرد آزمایشهای جرمشناسی انجام نداده است.
گزارش همچنین میگوید رب گوجه برند Remano¹⁴ متعلق به Aldi⁵ و رب گوجه «برند خانگی» Coles³ با عنوان «Italian tomato paste» هم برچسبهای نادرست داشتهاند. هر دو برند ادعا میکنند با گوجه ایتالیایی یا استرالیایی تولید شدهاند، اما نتایج آزمایشها نشان داده منشأ آنها China¹² بوده است. Aldi⁵ این ادعاها را رد کرد و گفت با تأمینکنندگان معتبر همکاری میکند که منشأ را تضمین کردهاند. Coles³ هم مصاحبه را نپذیرفت و گفت مدرکی وجود ندارد که رب «ایتالیایی» برند خانگی آن از China¹² آمده باشد.
زردچوبه: ناخالصیها و مواد نامعمول
Source Certain⁶ تعداد ۸۴ نمونه منفرد از ۲۸ محصول زردچوبه متعلق به ۱۱ برند را که در سوپرمارکتها و فروشگاههای کوچکتر فروش داشتهاند آزمایش کرد. نمونهها در چند ایالت خریداری شدند تا ثبات نتایج سنجیده شود. بر اساس گزارش، در سه برند مشکل شناسایی شد: Hoyt’s¹⁵، Gourmet Organic¹⁶ و Simply Organic¹⁷.
در مورد Hoyt’s¹⁵، چهار بسته زردچوبه آزمایش شد و در سه مورد «نشانههایی از ناخالصسازی» گزارش شد؛ از جمله lead chromate (کرومات سرب)، رنگدانه زردِ پایهسرب که در رنگها و پلاستیکها استفاده میشود و افزودنش به غذا در استرالیا مجاز نیست. همچنین در گزارش به «سطوح بالای اکسید آهن» اشاره شده و گفته شده این ماده میتواند برای رنگ و وزندهی اضافه شود. Hoyt’s¹⁵ در پاسخ گفته موضوع را جدی میگیرد و بررسیهای بیشتری انجام میدهد و برای قضاوت، اطلاعات بیشتری میخواهد؛ همچنین گفته باور دارد اگر فلزاتی وجود داشته باشند در سطح ایمن هستند.
گزارش یادآوری میکند Australian Competition and Consumer Commission (ACCC)¹⁸ در سال ۲۰۱۷ اعلام کرده بود Hoyt’s¹⁵ بابت ادعاهای «نادرست یا گمراهکننده» درباره محصول اورگانو جریمه ۱۰,۸۰۰ دلاری پرداخت کرده است؛ چون آزمایشهای سفارشیِ ACCC¹⁸ نشان داده بود ترکیب محصول حدود ۵۰ درصد «برگ زیتون» بوده است.
برای Gourmet Organic¹⁶، دو بسته آزمایش شد و هر دو از نظر «خلوص» مردود شدند. در گزارش آمده یک آزمایشگاه دوم نشان داده این محصول با یک ماده گیاهیِ نشاستهای ارزانتر «حجیمسازی» شده است؛ مادهای که دقیقاً شناسایی نشده، اما زردچوبه نبوده است. این شرکت گفته «صداقت» برای کسبوکارش مهم است و آزمایشهای خود را سفارش داده و همچنین گفته وجود مقداری ماده گیاهی اضافی در ادویههای آسیابشده میتواند طبیعی باشد.
درباره Simply Organic¹⁷، گزارش میگوید یک بطری آزمایش شد و مردود شد و آزمایشگاه دوم «مواد گیاهی ناشناس» را در ظرفی که با عنوان «pure» (خالص) بازاریابی شده بود یافته است. این شرکت به پرسشها پاسخ نداده است.
تخممرغ: ادعای «cage-free» و نتایج ایالتی
در بخش تخممرغ، Source Certain⁶ بیش از ۲۰ برند تخممرغ را که از سوپرمارکتها در چهار ایالت خریداری شده بود بررسی کرد. بر اساس گزارش، بیشتر برندها نتیجه مثبت گرفتند، اما یک محصول از یک برند در یک ایالت بهصورت تکراری مردود شد: تخممرغهای «برند خانگی» Woolworths⁴ با عنوان cage free در South Australia¹⁹.
به گفته گزارش، پس از آزمون اولیه، پنج کارتن دیگر از پنج فروشگاه متفاوت Woolworths⁴ در SA¹⁹ خریداری و آزمایش شد و همه کارتنها یک نتیجه داشتند: تخممرغها از مرغهای قفسی بودهاند، در کارتنهایی که cage free درج شده بود. Woolworths⁴ مصاحبه را نپذیرفت و نتایج را رد کرد و در بیانیهای گفت سلامت و اصالت محصول برایش مهم است و تأمینکنندگان باید با الزامات منشأ و برچسبگذاری غذا مطابقت داشته باشند.
غذای دریایی: منشأ «استرالیا» و اثر انگشت شیمیایی
گزارش میگوید در غذاهای دریایی هم الگوی مشابهی دیده شده است؛ حوزهای که بهطور مکرر هدف برچسبگذاری نادرست قرار میگیرد. از July (جولای)، قوانین «کشورِ مبدأ» در بخش خدمات—از جمله هتلها و رستورانها—به اجرا درآمده است. دو هفته پیش از اجرای قوانین جدید در ۱ جولای، Four Corners¹ آزمایش جرمشناسی ۱۹ نمونه غذای دریاییِ یخزده و پرورشی را از سه توزیعکننده بزرگ که به رستورانها و هتلها در استرالیا خدمات میدهند سفارش داد.
نتایج نشان داده یکی از سه محصول میگوی پرورشیِ یخزده که بهعنوان «استرالیایی» فروخته میشد، در آزمون منشأ مردود شده و اثر انگشت شیمیایی آن به تأمین از Asia²⁰ اشاره داشته است. درباره ماهی سفید، گزارش میگوید تقریباً نیمی از محصولات پرورشیِ یخزده با برچسب «Australian» در آزمون منشأ مردود شدند و تحلیل Source Certain⁶ گفته احتمالاً از Vietnam²¹ آمدهاند. در گزارش اشاره شده Vietnam²¹ تحت هشدار EU²² درباره صید غیرقانونی، گزارشنشده و تنظیمنشده قرار دارد.
الکل: متانول بالاتر از حد مجاز
این تحقیق میگوید آسیبپذیریهایی که در غذا دیده میشود میتواند در الکل هم سوءاستفاده شود. الکل ممکن است به دلیل آلودگی، تولید ضعیف یا ناخالصسازی عمدی، حاوی سطح خطرناک methanol (متانول) باشد؛ و در سطوح بالا میتواند کشنده باشد. ABC² مجموعهای از نوشیدنیهای برند Dirty George²³ (جین، ودکا، رام سفید، ویسکی و بوربون) و یک بطری Tom Cobb²⁴ را از دو بطریفروشیِ مستقل در Melbourne²⁵ خریداری کرد.
طبق نتایج آزمایشگاهیِ گزارششده، همه نمونهها از حد قانونی متانول بالاتر بودهاند و در سه نمونه، سطح متانول بیش از هشت برابر حد مجاز ثبت شده است. بالاترین سطح مربوط به Dirty George²³ رام سفید با ۹.۴ برابر حد قانونی بوده و ویسکی Dirty George²³ نیز ۸.۹ برابر حد قانونی گزارش شده است. همچنین گفته شده یک بطری Tom Cobb²⁴ هم متانول بالاتر از حد مجاز داشته است.
Nic Taylor²⁶ پژوهشگر پسادکتری در National Drug Research Institute²⁷ که همنویسنده پژوهشی درباره الکل مشکوک/غیرقانونی بوده، گفته دو بطری از نمونههای آزمایششده، از بالاترین سطوح متانولی بوده که در استرالیا دیده است. او گفته مصرف چنین محصولاتی میتواند با عوارضی مانند مستی شدید، سردرد و استفراغ همراه باشد و در سطوح بالاتر، مسمومیت با متانول ممکن است به نابینایی، کما و مرگ برسد. گزارش میگوید مشخص نیست متانول عمدی اضافه شده یا نتیجه تولید ضعیف بوده، اما این وضعیت بهعنوان «شکست جدی نظارتی» توصیف شده است.
شرکت مرتبط با برند Dirty George²³ گفته تصور میکند این برند «تقلبیسازی» شده و دخالتی در آلودگی محصولات ندارد و موضوع را به Victorian Liquor Commission²⁸ گزارش داده است. کسبوکار پشت Tom Cobb²⁴ به پرسشهای ABC² پاسخ نداده است.
سامانه نظارتی: تمرکز بیشتر بر «ایمنی» تا «تقلب»
گزارش میپرسد چگونه نمونههای متعدد از ادعای منشأ نادرست، ناخالصسازی و برچسبگذاری گمراهکننده شناسایی نشدهاند. بر اساس تحلیل Four Corners¹، رویکرد استرالیا نسبت به تقلب غذایی «پراکنده» است؛ مسئولیت میان چند نهاد تقسیم شده اما نهاد واحدی که مأمور «شناسایی سیستماتیک» تقلب غذایی باشد وجود ندارد.
در گزارش آمده سامانه موجود عمدتاً برای محافظت از مصرفکننده در برابر غذای ناایمن ساخته شده است (آلودگی و سموم کشاورزی) نه برای تقلب. Food Standards Australia New Zealand (FSANZ)²⁹ استانداردها را تعیین میکند، نهادهای ایالتی/قلمروها و شوراها اجرا را پیگیری میکنند، وزارت فدرال کشاورزی واردات غذا را بررسی میکند و ACCC¹⁸ میتواند درباره ادعاهای نادرست یا گمراهکننده طبق قانون مصرفکننده اقدام کند.
Clare Winkel³⁰ ممیز و مدرس بینالمللی ایمنی غذا در گزارش گفته سامانه برای «ایمنی غذا» طراحی شده نه «تقلب»، و دامنه و روشهای آزمایش باید تغییر کند. در گزارش آمده واردات با ریسک بالای سلامت عمومی با نرخ ۱۰۰ درصد آزمایش میشود و با افزایش انطباق کاهش مییابد؛ سایر واردات با نرخ ۵ درصد آزمایش میشود و اگر مشکلی پیدا شود افزایش مییابد. با وجود انطباق بیش از ۹۸ درصدی آزمایشهای مرزی، گزارش میگوید هر سال صدها محصول «غیرمنطبق» شناسایی میشود؛ از جمله مواردی مانند آرسنیک در برنج، E. coli در غذای دریایی یخزده، سالمونلا در ادویهها، لیستریا در پنیر و وجود ماده ممنوعه malachite green در ماهی.
در بخش دیگری از این تحلیل، از شرکتهای خارجی «تکرارکننده تخلف» گفته میشود و ذکر شده برخی برندهای شناختهشده نیز در دادههای مرزی مشاهده شدهاند؛ از جمله Haldiram’s³¹ که در برخی محصولات بادامزمینی، تست aflatoxin (سم قارچی سرطانزا) مثبت داشته و همچنین شرکت ادویه MDH³² که درباره واردات پودر چیلی، آلودگی به سالمونلا در سالهای متعدد گزارش شده است. طبق گزارش، محصولات India³³ بیشترین تعداد موارد رد شدن را ثبت کردهاند و سالمونلا در ادویهها از مشکلات پرتکرار بوده است.
Janine Curll³⁴ که سابقه کار بهعنوان مأمور اجرایی در NSW Food Authority³⁵ داشته و دکترای «تقلب غذایی و مقررات» دارد، گفته میتوان سامانه را با الزام به آزمایشهای روتینِ اصالت تقویت کرد و برای کالاهای آسیبپذیر به جایگزینی/جعل، درصد مشخصی از آزمون تعیین کرد.
گزارش میگوید بخشی از غذاها اصلاً از آزمایش مرزی عبور نمیکنند؛ از جمله بسیاری از کالاهای New Zealand³⁶ که تحت ترتیبات ترنستاسمن معاف هستند. همزمان، واردکنندگان بیشتری تحت «توافقهای انطباق» مورد تأیید دولت، خودشان مدیریت آزمونهای ایمنی غذایی را انجام میدهند. بر اساس اسناد بهدستآمده از Department of Agriculture, Fisheries and Forestry (DAFF)³⁷، از سال ۲۰۲۳ تاکنون ۱۹ مورد «عدم انطباق عمده» در میان شرکتهای عضو این توافقها ثبت شده و بخش زیادی از آنها به آزمونهای ناکافیِ ایمنی غذا مربوط بوده است. همچنین دادهها نشان میدهد از ۲۰۲۲ به بعد، تعداد ممیزیهای سالانه از تعداد شرکتها کمتر بوده است. سخنگوی DAFF³⁷ گفته این وزارتخانه یک طرح بازرسی واردات مبتنی بر ریسک دارد که در کنار اقدامات سایر نهادها عمل میکند.
ابعاد جهانی تقلب غذایی و مسئله اعتماد مصرفکننده
در گزارش آمده انگیزههای اقتصادی تقلب غذایی بسیار بالاست و تجارت جهانی آن دهها میلیارد دلار در سال برآورد میشود. بهگفته گزارش، پایگاه دادهای خصوصی درباره تقلب غذایی که در اختیار Four Corners¹ قرار گرفته، هزاران پرونده از زنجیرههای تأمین را ثبت کرده است؛ از جمله فروش گوشت اسب بهجای گوشت گاو در کشورهایی مانند Paraguay³⁸، Peru³⁹ و Mexico⁴⁰، کشف گوشت سگ و گربه در محصولات گوشتی در Brazil⁴¹، و فروش حجم بزرگی از روغن ارزانِ خوراک دام بهعنوان روغن خوراکی در Vietnam²¹. گزارش میگوید برخی از این محصولات میتوانند به استرالیا هم برسند، مانند عسل تقلبی بر پایه شربتهای قندی، غذاهای دریایی و الکل.
در پایان گزارش به این نکته اشاره میشود که مصرفکننده نمیتواند زنجیره تأمین را ببیند یا محتویات داخل بسته را آزمایش کند و به برچسب اعتماد میکند. Karen Constable⁴²، کارشناس تقلب غذایی، گفته برآوردها متفاوت است اما تخمینی که او قابل اتکاتر میداند این است که «حدود ۱۰ درصد چیزهایی که در سبد خرید میگذارید» ممکن است به نوعی با تقلب غذایی درگیر باشد.
در این گزارش اعلام شده نسخه کامل تحقیق Four Corners¹ با عنوان “Duped: Food Exposed”⁴³ از ساعت ۸:۳۰ شب از ABC TV⁴⁴ و ABC iview⁴⁵ پخش میشود.
پانویس (نامهای اصلی انگلیسی)
¹ Four Corners
² ABC
³ Coles
⁴ Woolworths
⁵ Aldi
⁶ Source Certain
⁷ FBI
⁸ Scotland Yard
⁹ Interpol
¹⁰ Australian Federal Police
¹¹ Leggo’s
¹² China
¹³ Simplot
¹⁴ Remano
¹⁵ Hoyt’s
¹⁶ Gourmet Organic
¹⁷ Simply Organic
¹⁸ Australian Competition and Consumer Commission (ACCC)
¹⁹ South Australia (SA)
²⁰ Asia
²¹ Vietnam
²² European Union (EU)
²³ Dirty George
²⁴ Tom Cobb
²⁵ Melbourne
²⁶ Nic Taylor
²⁷ National Drug Research Institute
²⁸ Victorian Liquor Commission
²⁹ Food Standards Australia New Zealand (FSANZ)
³⁰ Clare Winkel
³¹ Haldiram’s
³² MDH
³³ India
³⁴ Janine Curll
³⁵ NSW Food Authority
³⁶ New Zealand
³⁷ Department of Agriculture, Fisheries and Forestry (DAFF)
³⁸ Paraguay
³⁹ Peru
⁴⁰ Mexico
⁴¹ Brazil
⁴² Karen Constable
⁴³ “Duped: Food Exposed”
⁴⁴ ABC TV
⁴⁵ ABC iview
