شیوع آبله پس از ورود ناوگان نخست بریتانیا؛ مرگ احتمالی ۲۲۰ هزار بومی استرالیا

پژوهش تازه درباره همه‌گیری آبله در ۱۷۸۹

یک پژوهش تازه می‌گوید همه‌گیری ویرانگر آبله که پس از ورود ناوگان «فرست فلیت»¹ در سال ۱۷۸۹ رخ داد، ممکن است باعث مرگ دست‌کم ۲۲۰ هزار نفر از بومیان استرالیا شده باشد. این مطالعه بر اساس مدل‌سازی رایانه‌ای، منشأ احتمالی شیوع را به کشتی‌های بریتانیایی که در سیدنی کوو² پهلو گرفتند نسبت می‌دهد و آن را در برابر بحث‌های قدیمی درباره منشأ بیماری قرار می‌دهد.

به گفته پژوهشگران دانشگاه فلایندرز³، ویروس کمی پس از رسیدن ناوگان، به‌سرعت در میان جوامع «فرست نیشنز»⁴ در محدوده حوضه سیدنی گسترش یافت و سپس در امتداد مسیرهای ساحلی و شبکه رودخانه‌های اصلی به سمت شرق قاره حرکت کرد. در این گزارش تأکید می‌شود که شیوع به‌صورت سراسری در کل قاره پخش نشده و بیشتر در مناطق ساحلی جنوب‌شرقی و در امتداد رودخانه‌هایی مانند ماری⁵ و لاکلن⁶ دیده شده است.

برآورد تلفات و الگوی گسترش بیماری

مدل‌سازی ارائه‌شده در این پژوهش، با در نظر گرفتن سناریوهای مختلف درباره میزان مرگ‌ومیر، بازه‌ای از تلفات را مطرح می‌کند: در صورتی که «کشندگی» بیماری حدود ۶۰ درصد فرض شود، احتمال داده می‌شود در مناطق درگیر، بین ۴۰ هزار تا ۲۲۰ هزار نفر جان خود را از دست داده باشند. در متن یادآوری می‌شود آبله می‌تواند با تب، بیماری شدید، جای زخم و نرخ بالای مرگ همراه باشد؛ مخصوصاً در جمعیت‌هایی که پیش‌تر مواجهه‌ای با آن نداشته‌اند.

بر اساس توضیح پژوهشگران، مسیرهای ساحلی و رودخانه‌های بزرگ، نقش کریدورهای اصلی حرکت بیماری را داشته‌اند. در عین حال، مطالعه می‌گوید شواهد مدل‌سازی با «همه‌گیر شدن در سراسر کشور» همخوانی ندارد و گسترش بیماری در پهنه‌های مشخصی متمرکز بوده است.

آزمون دو روایت درباره منشأ همه‌گیری

این تحقیق دو روایت اصلی درباره آغاز همه‌گیری را مستقیم با داده و مدل‌سازی آزموده است: یکی فرض منشأ از سوی ماکاسان‌ها⁷ که از جنوب‌شرق آسیا به شمال استرالیا رفت‌وآمد داشتند، و دیگری فرض ورود بیماری همراه با اروپایی‌ها در «فرست فلیت»¹. پژوهشگران می‌گویند نتیجه مدل‌ها نشان می‌دهد رسیدن آبله به سیدنی از مسیر ماکاسان‌ها «بسیار بعید» بوده و الگوی گسترش با فرض منشأ از ناوگان بریتانیایی سازگارتر است.

در این مطالعه آمده است که همه‌گیری، فشار سنگینی بر ساختارهای اجتماعی جوامع بومی وارد کرده و توانایی آنها برای مقاومت در برابر استعمار بریتانیا را کاهش داده است. همچنین گفته می‌شود این رویداد، مدیریت «کانتری»⁸ (سرزمین/زیست‌بوم و قلمرو معنایی و اجتماعی مرتبط با آن) را مختل کرده و اثرات آن در قالب آسیب‌های چندنسلی مطرح شده است.

یافته‌ها و انتشار علمی

به نقل از پژوهشگران، گروه‌های آسیب‌پذیر مانند سالمندان، کودکان و زنان باردار در برابر آبله بیشتر در معرض خطر بوده‌اند و حتی بازماندگان نیز ممکن است با آثار شدید بیماری مواجه شده باشند. این پژوهش توسط تیمی مرتبط با مرکز برتری ARC برای تاریخ‌ها و آینده‌های بومی و زیست‌محیطی⁹ انجام شده و در نشریه Nature Human Behaviour¹⁰ منتشر شده است. همچنین بخش‌هایی از این یافته‌ها در پوشش‌های رسانه‌ای و علمی از جمله Scimex¹¹ بازتاب داشته است.

پاورقی نام‌ها (اصل انگلیسی):
¹ First Fleet
² Sydney Cove
³ Flinders University
⁴ First Nations
⁵ Murray River
⁶ Lachlan River
⁷ Makassans
⁸ Country
⁹ ARC Centre of Excellence for Indigenous and Environmental Histories and Futures
¹⁰ Nature Human Behaviour
¹¹ Scimex