مه، یک پدیده جدی برای سفر و جاده
اگر تا حالا به خاطر مه غلیظ در فرودگاه زمینگیر شده باشید، احتمالاً میدانید این پدیده کمتوجهشده چه اندازه میتواند آزاردهنده باشد. پیشبینی مه برای صنعت هوانوردی بسیار مهم است. اما مه فقط مشکل فرودگاهها نیست و بیرون از آنها هم میتواند دردسرساز شود.
در دسامبر ۲۰۲۳، ۲۰ نفر پس از آنکه مه غلیظ در وقوع یک تصادف چندخودرویی در ویکتوریا¹ و بزرگراه وسترن فریوی² نقش داشت، به بیمارستان منتقل شدند. همین ریسکهای مرتبط با حملونقل ما را به انجام نخستین مطالعه سراسری مه در استرالیا³ رساند.
نتیجهای که به دست آوردیم این بود که مه در بخشهای جنوبی استرالیا بیشتر از قبل تشکیل میشود؛ موضوعی که برخلاف روند رایج در بسیاری از نقاط دیگر جهان است.
مه چگونه شکل میگیرد؟
مه نوعی ابر کمارتفاع است که نزدیک سطح زمین شکل میگیرد. وقتی بخار آبِ موجود در هوا به اندازه کافی سرد شود و به مایع تبدیل شود، قطرههای بسیار ریز آب در هوا معلق میمانند. این قطرهها آنقدر سنگین نیستند که مثل باران پایین بیایند و در عوض، نور را مسدود میکنند و دید را کم میکنند.
دانشمندان وقتی دید افقی به کمتر از یک کیلومتر برسد، این ابر کمارتفاع را «مه» طبقهبندی میکنند؛ یعنی شما فقط میتوانید اجسام را تا فاصله ۱۰۰۰ متر ببینید.
برای تشکیل مه، سه عامل اصلی لازم است: رطوبت در هوا، دمای خنک و هستههای میعان ابر (ذرات بسیار ریز مثل گردوغبار و آلودگی) که کمک میکنند مولکولهای آب به هم برسند و قطرههای بزرگتری بسازند.
مه، میست و اسموگ چه فرقی دارند؟
انواع مختلفی از مه وجود دارد، اما در استرالیا، «مه تابشی» رایجترین نوع است. مه تابشی معمولاً در ساعات ابتدایی یک صبح آرامِ زمستانی رخ میدهد و بعد از طلوع خورشید، وقتی زمین دوباره گرم میشود، از بین میرود. دلیلش این است که زمین در شبهای صاف و پرستاره بهتر از شبهای ابری گرما را به فضا پس میدهد و هنگام سرد شدن زمین، رطوبت نزدیک سطح زمین به مه تبدیل میشود.
نوع دیگر، «مه دریایی» است که وقتی هوای گرم و مرطوب روی آبهای خنکتر اقیانوس حرکت میکند شکل میگیرد. در صحرای آتاکاما⁴ در شیلی⁵، مههای دریایی منظم را با تورهای بزرگ جمعآوری میکنند تا آب آشامیدنی تولید کنند و حتی کاهو پرورش دهند.
«میست» شبیه مه است اما رقیقتر است و دید را به بین یک تا پنج کیلومتر کاهش میدهد. وقتی آلودگی با یک ابر کمارتفاع ترکیب شود، به آن «اسموگ» گفته میشود؛ ترکیبی از واژههای «دود» و «مه». پیش از تصویب قوانین کنترل آلودگی هوا در دهه ۱۹۵۰، اسموگهای چندروزه و مرگبار شهرهای بزرگی مثل لندن⁶ و شهر صنعتی دونورا⁷ در ایالات متحده⁸ را درگیر میکرد.
پدیده مرتبط دیگری هم وجود دارد به نام «هیز» یا غبارآلودگی؛ وقتی هوای آلوده دید را محدود میکند اما رطوبت کافی برای تشکیل ابر ندارد.
چرا مه در استرالیا کمتر دیده میشود؟
مه در استرالیا نسبت به بسیاری نقاط جهان مانند دهلی⁹، سنفرانسیسکو¹⁰ و کیپتاون¹¹ کمتر رایج است. آبوهوای گرمتر، هوای نسبتاً پاکتر و جریانهای گرم اقیانوسی در این موضوع نقش دارند. به همین دلیل، پژوهش درباره روندهای مه در استرالیا زیاد نیست و بیشتر مطالعات روی اثر مه در فرودگاهها و صنعت هوانوردی تمرکز دارند.
از نظر عملی هم مشاهده مه دشوار است و به ابزارهای ویژه نیاز دارد که معمولاً فقط در فرودگاهها نصب شدهاند.
این مطالعه جدید چگونه انجام شد؟
در این پژوهش تازه، از «بازتحلیل با وضوح بالای اداره هواشناسی»¹² استفاده شده است. این ابزار، دادههای مشاهدهشده درباره دما، فشار، رطوبت و باد را با مدلهای پیشرفته هواشناسی ترکیب میکند تا تخمین بزند در هر ساعت، از سال ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۴، آیا مه وجود داشته یا نه. استفاده از مدلها کمک میکند مناطقی هم پوشش داده شوند که ایستگاه هواشناسی ندارند.
یافتهها: مه بیشتر در کجا و چه زمانی رخ میدهد؟
نتایج نشان میدهد مه در استرالیا بیشتر از پاییز تا بهار رخ میدهد و زمستان مهآلودترین فصل است. بهطور کلی هرچه به ساحل نزدیکتر باشید، احتمال تجربه مه بیشتر میشود چون رطوبت بیشتری در هوا در دسترس است. مناطق کوهستانی و درهای، مثل رشتهکوه گریت دیوایدینگ رنج¹³، بیشتر مستعد مه هستند.
به گفته پژوهشگران، کانبرا¹⁴ مهآلودترین شهر استرالیاست؛ احتمالاً چون در یک دره قرار گرفته است. بنابراین برای رزرو پروازهای صبحگاهی رفتوبرگشت کانبرا، بهویژه در زمستان، باید این موضوع را در نظر داشت.
ساحل قلمرو شمالی¹⁵ هم در دادهها بهعنوان یک نقطه داغ مه دیده شده، اما پژوهشگران میگویند با توجه به کمبود مشاهدههای مه در مناطق گرمسیری استرالیا، هنوز مشخص نیست دلیل این نتیجه چیست یا چقدر قابل اتکاست.
نکته غیرمنتظره: افزایش مه زمستانی در جنوب
غافلگیرکنندهترین بخش یافتهها این است که در بخشهایی از جنوب استرالیا³، مه زمستانی بیشتر شده است؛ بهخصوص در غرب ویکتوریا¹، شبهجزیره آیر¹⁶ در ایالت استرالیای جنوبی¹⁷ و جنوبشرقی استرالیای غربی¹⁸.
در این مناطق، بین سالهای ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۴، هر سال حدود ۳۰ دقیقه تا یک ساعت مهِ بیشتر ثبت شده است. پژوهشگران میگویند ممکن است این مقدار کم به نظر برسد، اما این مناطق معمولاً در کلِ یک زمستان کمتر از ۵۰ ساعت مه ثبت میکنند.
چرا این روند برخلاف بسیاری نقاط جهان است؟
در بسیاری از نقاط جهان، روند کلی کاهش مه گزارش شده است؛ چون گرمایش جهانی و کاهش آلودگی هوا در بعضی کشورها میتواند تشکیل مه را کمتر کند. اما پژوهشگران احتمال میدهند افزایش مه در جنوب استرالیا³ به الگوهای بزرگتر آبوهوایی مرتبط باشد؛ از جمله کمیابتر شدن بارش و بیشتر شدن سامانههای پرفشار در زمستان.
سامانههای پرفشار مانع تشکیل ابر میشوند و شبهای زمستانی صافتری میسازند؛ شبهایی که میتوانند صبحهای مهآلودتری بهدنبال داشته باشند.
برای اینکه مشخص شود آیا این روند ادامه پیدا میکند یا نه، پژوهشگران میگویند به تحقیقات بیشتری نیاز است. همچنین باید مدلهای هواشناسی بهتر شوند و در بخشهای مدلسازی هوا و اقلیم استرالیا³ سرمایهگذاری بیشتری انجام شود تا بتوان برای مههای آینده آمادهتر بود و تعداد پروازهای لغوشده و تصادفهای زنجیرهای تا حد ممکن کاهش پیدا کند.
پانوشت نامهای انگلیسی: ¹Victoria | ²Western Freeway | ³Australia | ⁴Atacama Desert | ⁵Chile | ⁶London | ⁷Donora | ⁸United States | ⁹Delhi | ¹⁰San Francisco | ¹¹Cape Town | ¹²Bureau of Meteorology high resolution reanalysis | ¹³Great Dividing Range | ¹⁴Canberra | ¹⁵Northern Territory | ¹⁶Eyre Peninsula | ¹⁷South Australia | ¹⁸Western Australia
Source: theconversation.com, antarctica.gov.au, data.environment.sa.gov.au, newshub.medianet.com.au