جهش هزینه خریدهای روزمره در استرالیا
هزینه زندگی در استرالیا¹ به نقطه حساسی رسیده است؛ دادههای تازه نشان میدهد قیمت مواد غذایی در سوپرمارکتها جهش کرده و چند قلم ضروری طی چهار سال گذشته عملاً دوبرابر شدهاند. این افزایشها در کنار پدیده «شرینکفلیشن»² (کمکردن وزن یا اندازه بسته با حفظ یا افزایش قیمت)، شیوههای قیمتگذاری گمراهکننده و فشار نظارتی دولت بر خردهفروشان بزرگ رخ داده است.
هزینه واقعی خرید هفتگی
گزارشهای اخیر نشان میدهد تورم همچنان به بودجه خانوارهای استرالیا¹ فشار میآورد و قیمت خوراکیها در بیشتر گروهها پیوسته بالاتر میرود. هرچند در آپریل برخی دستهها مثل میوه و سبزیجات کمی کاهش یا مکث کوتاه داشتهاند، اما روند کلی قیمتهای اقلام سوپرمارکتی همچنان رو به بالا است.
تحلیلهای صنعتی به یک بخش پنهانِ گرانی هم اشاره میکنند: «شرینکفلیشن»². در این حالت مصرفکننده برای همان کالا، مقدار کمتری دریافت میکند و در عمل «قیمت به ازای هر گرم» بیشتر میشود. در بعضی نمونهها، قیمت به ازای هر گرمِ اسنکهای محبوب تا ۸۲ درصد افزایش داشته است.
فشار حقوقی و رگولاتوری روی غولهای سوپرمارکتی
استراتژیهای قیمتگذاری دو زنجیره بزرگ کولز³ و وولوورثز⁴ زیر ذرهبین جدی قرار گرفته است:
• تخفیفهای گمراهکننده: دادگاه فدرال⁵ اعلام کرد کولز³ با بالا بردن موقت قیمت و سپس تبلیغ آن بهعنوان تخفیف «دان دان»⁶ مشتریان را گمراه کرده است. قاضی مایکل اوبرایان⁷ گفت ۱۳ مورد از ۱۴ نمونه بررسیشده، صرفهجویی واقعی برای خریدار نشان نمیداد و امکان جریمههایی تا ۵۰ میلیون دلار برای هر تخلف مطرح شده است.
• تسلط بر بازار: گزارشی از کامرِس کامیشن⁸ که اوایل جون ۲۰۲۶ منتشر شد، نشان میدهد سوپرمارکتهای بزرگ همچنان بیش از ۸۰ درصد بازار خردهفروشی مواد غذایی را در اختیار دارند.
• مقررات تازه: دولت فدرال با واگذاری اجباری داراییها (divestiture) موافقت نکرده، اما از ۱ جولای ۲۰۲۶ ممنوعیت جدیدی برای «قیمتگذاری بیش از حد» اعمال میکند. اجرای این سیاست بر عهده ایسیسیسی⁹ است و جریمهها میتواند تا ۱۰ درصد از گردش مالی سالانه شرکت برسد.
اقلامی که در چهار سال گذشته جهش کردند
طبق گزارش ناین دات کام دات آیو¹⁰، هفت گروه کالای روزمره در سوپرمارکتهای استرالیا¹ جهش محسوسی داشتهاند و بعضی از آنها تقریباً دوبرابر شدهاند؛ دلیلها هم ترکیبی از شوکهای عرضه ناشی از آبوهوا، بیماریها، افزایش هزینه خوراک دام و طیور، قیمت کود و نهادهها، هزینه بستهبندی و حملونقل و همچنین افزایش قیمتهای جهانی کالاهاست.
۱) روغن زیتون
افزایش شدید قیمت روغن زیتون از اواخر ۲۰۲۲ شروع شد و در ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ جهش تاریخی داشت. یک بطری ۱ لیتری که قبلاً حدود ۱۲ تا ۱۴ دلار بود، حالا حدود ۲۴ تا ۲۸ دلار قیمت دارد. این افزایش با خشکسالی و شرایط نامساعد کشت در مناطق تولیدکننده، بهویژه در اسپانیا¹¹، ایتالیا¹² و یونان¹³ مرتبط دانسته شده است. استرالیا¹ حدود ۶۰ درصد روغن زیتون خود را وارد میکند و محدودیت عرضه در اروپا¹⁴ فشار بیشتری به بازار وارد کرده است.
۲) بیسکویت و اسنکها (مثل چیپس)
بیسکویتها و چیپسها هم از ۲۰۲۲ تا حالا جهش زیادی داشتهاند. قیمت بسته تیم تمز¹⁵ از حدود ۲ تا ۲.۵۰ دلار در ۲۰۲۲ به حدود ۵ تا ۷ دلار رسیده و قیمت چیپس اسمیتس¹⁶ از حدود ۳.۵۰ تا ۳.۸۰ دلار برای بسته ۱۷۵ گرمی به حدود ۵ تا ۶ دلار رسیده است. در عین حال وزن بسته چیپس اسمیتس¹⁶ از ۱۷۵ گرم به ۱۷۰ گرم کاهش یافته است. افزایش قیمت کاکائو در ۲۰۲۳، رشد هزینه گندم و شکر، و همچنین گرانشدن بستهبندی و حملونقل از عوامل اصلی عنوان شدهاند.
۳) تخممرغ
با ورود آنفلوانزای پرندگان در ۲۰۲۴، حدود ۱.۸ میلیون مرغ در ویکتوریا¹⁷، نیو ساوت ولز¹⁸ و ایسیتی¹⁹ (قلمرو پایتخت) معدوم شدند و تعداد مرغهای تخمگذار در چند ماه ۷ تا ۱۰ درصد کاهش پیدا کرد. همزمان با افت موجودی، قیمت تخممرغ در سوپرمارکتها بالا رفت و به دلیل زمانبر بودن رشد جوجه تا مرغ تخمگذار، کمبود مدتی ادامه داشت. تخممرغهای آزاد که قبلاً حدود ۴ تا ۵ دلار بودند، حالا حدود ۸ تا ۱۰ دلار قیمت دارند. گزارش ایسیسیسی⁹ میگوید در اوج بحران ۲۰۲۴، قیمت تخممرغ تا ۴۷ درصد افزایش داشت.
۴) شکلات
کمبود جهانی کاکائو روی قیمت شکلات اثر گذاشت. مصرفکنندگان دیدهاند برندهایی مثل کدبری²⁰ همزمان اندازه محصولات را کوچکتر و قیمت را بالاتر بردهاند؛ نمونهاش اینکه یک تخته کدبری دیری میلک²¹ که قبلاً ۲۰۰ گرم و حدود ۵ دلار بود، حالا ۱۸۰ گرم شده و حدود ۸ دلار قیمت دارد. بخش عمده کاکائو جهان در غرب آفریقا²² تولید میشود و بیماری و شرایط آبوهوایی نامساعد در آن منطقه از علتها معرفی شدهاند.
۵) قهوه
قهوه هم با اختلال عرضه مواجه شد. شرایط آبوهوایی شدید در ۲۰۲۳ در کشورهای تولیدکننده اصلی مثل برزیل²³ و ویتنام²⁴ باعث کاهش برداشت و رشد قیمتها شد. بعضی دانههای قهوه تا ۶۰ دلار برای هر کیلو هم گزارش شدهاند. ایسیسیسی⁹ افزایش کلی قیمت قهوه، چای و کاکائو را حدود ۱۹ درصد اعلام کرده، اما در عمل بسیاری از برندها بیشتر از این رشد داشتهاند: بسته یک کیلویی دانه ویتوریا²⁵ یا لاواتزا²⁶ از حدود ۲۸ تا ۳۵ دلار در ۲۰۲۲ به حدود ۴۵ تا ۵۶ دلار رسیده است. شیشه ۲۵۰ گرمی نسکافه بلند ۴۳²⁷ هم از حدود ۱۴ تا ۱۶ دلار به حدود ۲۳ تا ۲۷.۵۰ دلار رسیده است. قیمت قهوه در کافهها هم بالا رفته؛ هزینه یک فلتوایت کوچک در برخی کافهها از ۳ تا ۳.۲۰ دلار در ۲۰۲۲ به ۵.۵۰ تا ۶ دلار در ۲۰۲۶ رسیده است.
۶) لبنیات (شیر و پنیر)
شیر و پنیر هم طی چهار سال گذشته گرانتر شدهاند. قیمت شیر ۲ لیتری برند خانگی سوپرمارکتها از حدود ۲ تا ۲.۶۰ دلار در ۲۰۲۲ به حدود ۳.۵۵ دلار در ۲۰۲۶ رسیده است. درباره پنیر هم، بسته ۵۰۰ گرمی ورقهای پنیر «تِیستی» برند خانگی از حدود ۴.۵۰ تا ۵ دلار به حدود ۷.۵۰ تا ۸.۹۰ دلار افزایش یافته است. برای برند بِگا²⁸ نیز گفته شده بسته ۵۰۰ گرمی ورقهای تِیستی از حدود ۷.۵۰ تا ۹ دلار به حدود ۱۱ تا ۱۱.۸۰ دلار رسیده است. افزایش هزینه خوراک دام و کود، هزینههای بستهبندی و حملونقل و گزارشهایی از کمبود نیروی کار از عوامل مطرحشدهاند.
۷) گوشت
در بخش گوشت، قیمتها بهخصوص روی اقلام محبوب اثر گذاشته است. گوشت چرخکرده گاو پنج ستاره از حدود ۱۶ دلار به ازای هر کیلو در ۲۰۲۲ به حدود ۲۶ دلار رسیده است. اقلامی که جهش نزدیک به دوبرابر داشتهاند شامل چاپس بره است که از حدود ۱۴ تا ۱۶ دلار در ۲۰۲۲ به حدود ۲۴ تا ۲۸ دلار در ۲۰۲۶ رسیده؛ علت آن خشکسالی در ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ و کاهش دام عنوان شده است. قیمت بال مرغ هم از حدود ۳.۵۰ تا ۴ دلار به ازای هر کیلو در ۲۰۲۲ به حدود ۸ تا ۹.۵۰ دلار رسیده که به اثرات آنفلوانزای پرندگان و افزایش هزینههای تولید نسبت داده شده است.
فشارهای پیشرو بر بودجه خانوار
گزارشها میگویند فشار مالی بر خانوادهها با رشد هزینههای تجارت جهانی و حملونقل میتواند بیشتر شود. در بودجه فدرال ۲۰۲۶²⁹ پیشبینی شده هزینه متوسط خرید هفتگی سوپرمارکت برای یک خانواده چهار نفره میتواند از ۲۵۰ دلار هم عبور کند. همچنین با بازگشت کامل مالیات سوخت (fuel excise) در جولای، هزینه پر کردن باک استاندارد ۶۰ لیتری احتمالاً ۱۵ تا ۲۰ دلار بیشتر میشود و این موضوع میتواند روی زنجیره تأمین و هزینههای روزمره اثر بگذارد.
پانوشتها (اصل انگلیسی اسامی):
¹ Australia
² shrinkflation
³ Coles
⁴ Woolworths
⁵ Federal Court
⁶ Down Down
⁷ Michael O’Bryan
⁸ Commerce Commission (ComCom)
⁹ ACCC (Australian Competition and Consumer Commission)
¹⁰ Nine.com.au
¹¹ Spain
¹² Italy
¹³ Greece
¹⁴ Europe
¹⁵ Arnott’s Tim Tams
¹⁶ Smith’s chips
¹⁷ Victoria
¹⁸ New South Wales (NSW)
¹⁹ ACT (Australian Capital Territory)
²⁰ Cadbury
²¹ Cadbury Dairy Milk Chocolate
²² West Africa
²³ Brazil
²⁴ Vietnam
²⁵ Vittoria
²⁶ Lavazza
²⁷ Nescafe Blend 43
²⁸ Bega
²⁹ 2026 Federal Budget