افزایش ۱ درصدی پنهان در کرایهها برای تأمین مالی پروژه
گزارش تازه Victorian Auditor-General’s Office¹ نشان میدهد کرایههای حملونقل عمومی در ملبورن² و مناطق ویکتوریا³ از ژانویه ۲۰۲۵، هر سال با یک افزایش اضافیِ ۱ درصدی روبهرو شده است؛ افزایشی که علاوه بر تغییرات معمولِ مرتبط با تورم اعمال شده، اما دولت و Transport Victoria⁴ آن را بهصورت عمومی اعلام نکردهاند.
طبق این گزارش، دولت برنامه دارد ۶۰ درصد درآمد حاصل از این «لِوی» را به SRL East⁵ اختصاص دهد؛ مرحله نخست از پروژه Suburban Rail Loop⁶. برآورد Auditor-General⁷ این است که این لِوی تا سال ۲۰۶۲ (به ارزش خالص فعلی) حدود ۴.۸ میلیارد دلار درآمد ایجاد کند و به بزرگترین منبع پیشبینیشده درآمدِ «ارزشافزایی» (Value Capture) پروژه تبدیل شود.
انتقاد از شفافیت شیوه تأمین مالی
دولت ویکتوریا «ارزشافزایی» را یکی از ستونهای اصلی برنامه تأمین مالی SRL East⁵ معرفی کرده است؛ مدلی که قرار است با ترکیبی از منابع مالی دولت فدرال و ایالتی، و همچنین درآمد حاصل از مالیاتها، عوارض و ابزارهای مرتبط با املاک در مناطق بهرهمند از خط ریلی پیش برود.
اما در گزارش آمده است که این برنامه به اندازه کافی شفاف نیست و برخی منابع درآمدی هنوز قطعیت ندارند. به گفته گزارش، دولت پیشتر بهطور عمومی از منابعی مثل درآمد Land tax⁸، درآمد Windfall gains tax⁹، مشارکت سازندگان (Developer contributions)، توسعه املاک به رهبری دولت و Car parking levy¹⁰ نام برده بود، اما به لِویِ کرایه حملونقل عمومی اشارهای نکرده بود.
همچنین گزارش میگوید دولت و Transport Victoria⁴ در اطلاعرسانیهای عمومی درباره افزایش کرایهها در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، وجود این لِوی را مطرح نکردند. به گفته خزانهدار، Colin Brooks¹¹، تا ژوئن ۲۰۲۶ این لِوی حدود ۶.۵ میلیون دلار درآمد ایجاد کرده است. او با توصیفِ مطرحشده از این افزایش مخالفت کرده و گفته این تغییر کرایه بخشی از چارچوب «ارزشافزایی» دولت برای پروژه نبوده است.
فشار هزینه و زمانبندی پروژه
ممیزی همچنین درباره این موضوع هشدار داده که آیا SRL East⁵ میتواند با بودجه و زمانبندی اعلامشده تکمیل شود یا نه. SRL East⁵ یک خط ریلی دو تونله به طول ۲۶ کیلومتر است که Cheltenham¹² در جنوبشرق ملبورن² را به Box Hill¹³ در شرق وصل میکند و نخستین بخش از حلقه ۹۰ کیلومتری پیشنهادی Suburban Rail Loop⁶ به شمار میرود.
هزینه اعلامشده عمومی پروژه پیش از این تا ۳۴.۵ میلیارد دلار مطرح شده بود. نخستوزیر ایالت، Ben Carroll¹⁴، این هفته تغییراتی در دامنه پروژه اعلام کرد که برآورد را حدود ۱ میلیارد دلار کاهش میدهد و آن را به ۳۳.۳ میلیارد دلار میرساند؛ ضمن اینکه یک بازبینی فنی برای یافتن ۱ میلیارد دلار صرفهجویی دیگر هم در نظر گرفته شده است.
با این حال Auditor-General⁷ اعلام کرده بر اساس شواهد در دسترس، احتمال اینکه SRL East⁵ از هزینه اعلامشده عمومی فراتر برود «بیشتر از عدم آن» است. پروژه در کارهای اولیه با تأخیرهایی تا شش ماه روبهرو شده و قراردادهای مربوط به ایستگاهها نیز هنوز نهایی نشده بود. این تأخیرها میتواند تاریخ تکمیلِ وعدهدادهشده برای سال ۲۰۳۵ را تحت فشار قرار دهد.
پیامدهای سیاسی و افزایش فشار برای پاسخگویی
این یافتهها در زمانی منتشر شده که دولت ویکتوریا زیر فشار قرار دارد تا هزینههای زیرساختی را کنترل کند و درباره تأمین مالی بزرگترین پروژه حملونقل ایالت توضیح روشنتری ارائه دهد. دولت در ماههای اخیر از اقدامهای کاهش هزینه، از جمله تغییر در کارهای برنامهریزیشده ایستگاهها و کوچکسازی برخی بخشهای دامنه پروژه صحبت کرده است؛ وزیران میگویند این صرفهجوییها بدون آسیبزدن به مزیتهای اصلی حملونقلی قابل انجام است.
در گزارشهای مرتبط آمده است احزاب مخالف احتمالاً از جمعبندی Auditor-General⁷ برای تکرار درخواستها جهت توقف یا بازبینی پروژه استفاده میکنند. Suburban Rail Loop⁶ میتواند یکی از موضوعهای مهم انتخابات ویکتوریا در سال ۲۰۲۶ باشد؛ با محوریت هزینه، زمان ساخت و ارزش کلی پروژه برای ملبورن².
همچنین این گزارش همزمان با توجه بیشتر به برنامههای بزرگ زیرساختی ویکتوریا منتشر شده است. در همین ماه یک royal commission¹⁵ درباره ادعاهای فساد و نفوذ مجرمانه در بخش ساختوساز ایالت آغاز شده که پروژههایی از جمله Suburban Rail Loop⁶ را هم پوشش میدهد.
شفافیت، محور اصلی بحث
جمعبندی گزارش فقط به برچسب قیمتی پروژه محدود نیست؛ بلکه درباره نحوه ارائه راهبرد تأمین مالی به افکار عمومی هم سؤال ایجاد میکند. در متن گزارش تأکید شده افزایشی که بهعنوان تعدیل مرتبط با تورم معرفی شده بود، در بخشی از آن با هدف افزایش درآمد برای SRL East⁵ طراحی شده است؛ موضوعی که میتواند بحثهایی را درباره اینکه مسافران باید دقیقاً از نقش کرایهها در تأمین مالی این پروژه مطلع میشدند، پررنگتر کند.
پانویسها (نامهای اصلی):
¹ Victorian Auditor-General’s Office (VAGO)
² Melbourne
³ Victoria
⁴ Transport Victoria
⁵ SRL East
⁶ Suburban Rail Loop (SRL)
⁷ Auditor-General
⁸ Land tax
⁹ Windfall gains tax
¹⁰ Car parking levy
¹¹ Colin Brooks
¹² Cheltenham
¹³ Box Hill
¹⁴ Ben Carroll
¹⁵ royal commission