انتصاب رهبر جدید در میانه تشدید درگیریها
مجتبی خامنهای¹، پسر ۵۶ ساله آیتالله علی خامنهای²، از سوی مجلس خبرگان³ به عنوان رهبر جدید ایران منصوب شده است. این تصمیم در حالی اعلام شده که حملات آمریکا⁴ و اسرائیل⁵ ادامه دارد و گزارشها از تداوم نفوذ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی⁶ بر ساختار قدرت حکایت میکند.
زمینه و روند اعلام انتصاب
طبق گزارش رسانههای دولتی ایران، این انتخاب روز یکشنبه و بیش از یک هفته پس از کشته شدن آیتالله علی خامنهای² در یک حمله هوایی اعلام شد. محسن حیدری آلکثیر⁷ از اعضای مجلس خبرگان³ گفته است این انتخاب مطابق توصیههای خامنهایِ پدر درباره انتخاب رهبری «مورد نفرت دشمن» انجام شده و به نقل از او آمده که دونالد ترامپ⁸، رئیسجمهور آمریکا⁴، مجتبی را جانشینی «غیرقابل قبول» توصیف کرده است.
گزارشها میگویند این نهاد روحانی ۸۸ نفره درباره انتصاب او رایزنی کرده و آن را ادامه مسیر ۳۷ ساله رهبری پدر در یکی از بزرگترین بحرانهای ایران ارزیابی کرده است.
زندگی و جایگاه در ساختار قدرت
مجتبی خامنهای¹ در سال ۱۹۶۹ در شهر مذهبی شیعهنشین مشهد⁹ به دنیا آمده است. بر اساس این گزارشها، او در دوران انقلاب اسلامی ۱۹۷۹¹⁰ بزرگ شد، در ۱۷ سالگی در جنگ ایران و عراق¹¹ حضور داشت و سپس در قم¹² زیر نظر روحانیون تندرو درس خواند و به درجه حجتالاسلام¹³ (یک سطح پایینتر از آیتالله) رسید.
او هیچ سمت رسمی دولتی نداشته، اما به عنوان «دروازهبان» پدرش توصیف شده است؛ فردی که امور سیاسی، مالی و امنیتی را مدیریت میکرد و همزمان ارتباطات نزدیکی با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی⁶، از جمله نیروی قدس¹⁴ و بسیج¹⁵ ایجاد کرده بود.
نفوذ، حاشیهها و واکنشها
گزارشهای مطرحشده میگویند مجتبی خامنهای نفوذ خود را عمدتاً در پشت صحنه گسترش داده و از رویکردهای سختگیرانه حمایت کرده است؛ از جمله مخالفت با تعامل گسترده با غرب در موضوع برنامه هستهای ایران و حمایت از چهرههای تندرو مانند محمود احمدینژاد¹⁶ در انتخابات مناقشهبرانگیز ۲۰۰۹ که پس از آن اعتراضاتی شکل گرفت و سرکوب شد.
طبق گزارشها، در کابلهای دیپلماتیک آمریکا⁴ از او با عبارت «قدرت پشت لباس روحانیت» یاد شده و وزارت خزانهداری آمریکا¹⁷ نیز در سال ۲۰۱۹ او را به دلیل پیشبرد «جاهطلبیهای بیثباتکننده منطقهای» تحریم کرده است. منتقدان همچنین رشد او را «موروثی» توصیف میکنند و آن را در تضاد با شعارهای ضدسلطنتی انقلاب ۱۹۷۹ میدانند و درباره سطح اعتبار حوزوی او پرسشهایی مطرح کردهاند.
در بخش دیگری از گزارشها آمده است که او در حملات اخیر، همسر، مادر و خواهرش را از دست داده، اما حمایت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی⁶—بهویژه در میان طیفی از نیروهای جوانتر—به تثبیت موقعیتش کمک کرده است. کسرا عربی¹⁸ به عنوان تحلیلگر گفته است او پایگاه قابل توجهی در میان بدنه سپاه دارد و جان لیونز¹⁹ از ایبیسی نیوز²⁰ نیز این انتصاب را نشانه برتری سپاه بر نهاد روحانیِ تصمیمگیر توصیف کرده، در حالی که به گزارشها اشاره شده پدر او پیشتر نسبت به جانشینی خانوادگی ملاحظاتی داشته است.
پیامدها برای سیاست و امنیت
بر اساس سازوکار سیاسی ایران، رهبر جمهوری اسلامی آخرین تصمیمگیر درباره سیاست خارجی، امور نظامی، تصمیمهای مرتبط با برنامه هستهای و عملیات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی⁶ است. گزارشها میگویند با این انتصاب، انتظار میرود خطمشی سختگیرانه و ضدغربی در میانه جنگ ادامه پیدا کند. منابع غربی و آمریکایی نیز نسبت به وزن نفوذ او ابراز نگرانی کردهاند و همزمان گفته شده نشانه روشنی از شکاف در ساختار حاکمیت، با وجود تداوم حملات، دیده نمیشود.
برخی ناظران ایرانی این تغییر را بهعنوان پیام ایستادگی در برابر فشارها توصیف کردهاند و همزمان از چالشهایی مانند مطالبات اعتراضی برای آزادیهای بیشتر یاد شده است؛ در حالی که پایین بودن حضور عمومی مجتبی خامنهای و تکیه او بر حمایت سپاه، به عنوان عامل تداوم مسیر حاکمیت مطرح شده است.
پاورقی
¹ Mojtaba Khamenei
² Ayatollah Ali Khamenei
³ Assembly of Experts
⁴ United States
⁵ Israel
⁶ Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC)
⁷ Ayatollah Mohsen Heidari Alekasir
⁸ Donald Trump
⁹ Mashhad
¹⁰ Islamic Revolution (1979)
¹¹ Iran-Iraq war
¹² Qom
¹³ Hojjatoleslam
¹⁴ Quds Force
¹⁵ Basij militia
¹⁶ Mahmoud Ahmadinejad
¹⁷ US Treasury
¹⁸ Kasra Aarabi
¹⁹ John Lyons
²⁰ ABC News
Source: abc.net.au, youtube.com, indiatvnews.com