«تناسب ذهنی»؛ مهارتی که ممکن است وارد کلاسهای درس شود
در استرالیا بحثی جدیتر شده که «تناسب ذهنی» به بخشی ثابت از برنامه روزانه مدرسه تبدیل شود؛ یعنی مهارتهای احساسی و ارتباطی در کنار درسهایی مثل ریاضی و انگلیسی تدریس شوند. این موضوع را گاس وورلند¹، بنیانگذار گاتچا۴لایف² پیش میبرد و میگوید بچهها باید ابزارهای عملی برای مدیریت احساسات، ساختن رابطههای سالم و حرفزدن درباره تجربههای سخت داشته باشند؛ نه اینکه فقط گاهی در قالب جلسههای پراکنده «سلامت و رفاه» به آن پرداخته شود.
شروع آموزش مهارتهای احساسی از سن پایین
این صحبتها همزمان با باز شدن ثبتنام برای ورودی سال ۲۰۲۷ برنامه مدارس با تناسب ذهنی³ مطرح شده است؛ برنامهای سهساله که همین حالا در بیش از ۶۰ مدرسه اجرا میشود و هدفش این است که تمرینهای مرتبط با تناسب ذهنی در زندگی روزمره مدرسه جا بیفتد.
در این مدل، مدرسهها فقط یک سخنرانی تکجلسهای دریافت نمیکنند؛ هر مدرسه برای سه سال با یک آموزگار/مربی اختصاصی تناسب ذهنی همراه میشود تا دانشآموزان، معلمان و خانوادهها با هم درگیر برنامه شوند. تمرکز اصلی هم روی این است که دانشآموزان بتوانند احساساتشان را بشناسند و بیان کنند، ارتباطات قویتری بسازند و یاد بگیرند وقتی نیاز دارند از دیگران کمک بگیرند.
گاس وورلند¹ به راهبرد ملی سلامت روان و رفاه کودکان⁴ اشاره کرده و گفته بر اساس این راهبرد، حدود نیمی از چالشهای سلامت روان قبل از ۱۴سالگی شروع میشوند. او میگوید وقتی کودک زبان یا اعتمادبهنفس لازم برای حرفزدن درباره تجربههایش را ندارد، ممکن است عقبنشینی کند یا از گفتوگوهای سخت فرار کند.
مدلی که کل مدرسه را درگیر میکند
برنامه فقط برای دانشآموزان نیست. معلمان و والدین هم پشتیبانی میگیرند تا کودک در مدرسه و خانه پیامهای مشابهی درباره سلامت احساسی و مهارتهای ارتباطی بشنود. طبق ارزیابیهای اولیه بعد از سال اول اجرا، نتایج گزارششده اینها بوده است:
• ۹۳٪ از معلمانِ پاسخدهنده گفتهاند فرصتهای تازهای برای تمرین تناسب ذهنی در کلاس پیدا کردهاند.
• ۹۲٪ از دانشآموزان گفتهاند فهمیدهاند «ارتباط و حس تعلق» چطور میتواند از تناسب ذهنی حمایت کند.
• ۹۰٪ از والدین گفتهاند برای حمایت از تناسب ذهنی فرزندشان در خانه آمادهتر شدهاند.
یک معلم از پلامپتون پابلیک اسکول⁵ گفته این برنامه به کم شدن انگِ صحبتکردن درباره سلامت روان کمک کرده و باعث گفتوگوهای بازتر بین کارکنان و دانشآموزان شده است. او همچنین تأکید کرده بچهها لازم است بدانند احساساتشان «طبیعی» است و میتوانند آنها را در فضای امن بیان کنند.
چرا مدرسهها وارد ماجرا شدهاند
از مدرسهها بیش از قبل انتظار میرود علاوه بر پیشرفت درسی، رشد اجتماعی و عاطفی دانشآموزان را هم تقویت کنند. این موضوع همزمان است با نگرانیها درباره بههمریختگی کلاسها و از دست رفتن زمان یادگیری. طبق گزارشی از ایبیسی نیوز استرالیا⁶ و بر اساس یک نظرسنجی ملی از بیش از ۳۷۰ معلم، دانشآموزان به طور میانگین در سال حدود ۱۲ هفته یادگیری را به دلیل بدرفتاری یا بینظمی کلاس از دست میدهند.
حامیان آموزش تناسب ذهنی میگویند اگر مهارتهایی مثل ارتباط مؤثر، تنظیم هیجان و مهارتهای رابطهای آموزش داده شود، فضای کلاس میتواند آرامتر و مرتبطتر شود. در عین حال تأکید میشود هدف این برنامهها جایگزین کردن درمان تخصصی سلامت روان نیست و قرار نیست معلمان نقش روانشناس داشته باشند؛ هدف بیشتر این است که کودکان مهارتهای پایه را یاد بگیرند و بزرگسالان هم بهتر متوجه شوند چه زمانی یک دانشآموز به حمایت بیشتری نیاز دارد.
از کلاسهای گهگاهی تا تمرین روزانه
اگر قرار باشد تناسب ذهنی واقعاً به «جزء ثابت» کلاس تبدیل شود، باید وارد ریتم روزانه مدرسه شود؛ مثل گفتوگوهای کوتاه درباره احساسات، فعالیتهای ساختارمند برای تقویت ارتباط و حس تعلق، و فرصتهایی که دانشآموز بتواند تمرین کند دقیقاً چه حسی دارد و چطور آن را بیان کند.
حامیان این رویکرد میگویند این آموزش میتواند برای معلمان هم کمککننده باشد تا با خیال راحتتری به نگرانیهای عاطفی دانشآموزان پاسخ بدهند و برای والدین هم زمینهای بسازد که گفتوگوها را در خانه ادامه دهند. در این نگاه، سلامت روان فقط موضوع زمانِ بحران نیست و به شکل یک آموزش پیوسته در کنار سایر مهارتهای زندگی مطرح میشود؛ آموزشی برای بالا بردن توان بچهها در روبهرو شدن با شکست، تعارض و تغییر.
پاورقی منابع نامها و اسامی خاص:
¹ Gus Worland
² Gotcha4Life
³ Mentally Fit Schools
⁴ National Children’s Mental Health and Wellbeing Strategy
⁵ Plumpton Public School
⁶ ABC News (Australia)