پرندهکیسهای چوبماهونی و رقابت سخت برای بودجه
هیچکس دقیق نمیداند چند پرندهکیسهای چوبماهونی باقی مانده است؛ پستانداری درختزی که برای حدود یک قرن «از چشم علم پنهان شد» و امروز فقط در یک محدوده کوچک در ساحل نورت کوئینزلند¹ زندگی میکند. به گفته حامیان این گونه، بخشی از مشکل همین نبودِ دادههای دقیق است و بخش دیگر، نبود بودجه برای پیدا کردن پاسخها.
این جانور از بزرگترین گلایدرهای درختزی استرالیا² محسوب میشود و در یک نوار حدود ۱۲۰ کیلومتری از جنگلهای اکالیپتوس در شمال تاونزویل³ حضور دارد. این گونه نخستینبار در سال ۱۸۸۳ کشف شد، اما در موزه کوئینزلند⁴ طبقهبندی نشد. داریل دیکسون⁵، رئیس پیشین تیم ملی احیای پرندهکیسهای چوبماهونی، میگوید نمونه فقط بایگانی شد و بیش از ۱۰۰ سال «از علم ناپدید» ماند.
در سال ۱۹۹۳، این گونه در نورت کوئینزلند¹ دوباره شناسایی شد و بهعنوان گونهای مستقل با نام Petaurus gracilis⁶ ثبت شد؛ نامی که به معنی «رقصنده طنابِ ظریف» توصیف شده است. همان زمان، گونه در فهرست در معرض خطر قرار گرفت؛ چون بیش از ۶۰ درصد زیستگاهش پیشتر پاکسازی شده بود.
این زیستگاه در سال ۲۰۱۱ با سیکلون یاسی⁷ بیشتر آسیب دید؛ طوفانی که در آن زمان بدترین طوفانِ ثبتشده برای کوئینزلند⁸ توصیف میشد. خانم دیکسون میگوید یاسی برای گروههای حامی این گونه «نقطه عطف» بود و باعث شد برای مدتی توجه عمومی و سیاسی جلب شود. در آن دوره بودجه افزایش یافت و تیم احیا روی تدوین یک برنامه علمی برای بازیابی گونه کار کرد؛ اما به گفته او، بعد از مدتی بودجه تمام شد، تیم در وضعیت بلاتکلیف قرار گرفت و برنامه نهاییشده کنار گذاشته شد.
پایان یک پروژه و نبود بودجه اختصاصی
پروژه Keeping Country Connected for Mahogany Gliders⁹ که با حمایت دولت کوئینزلند⁸ اجرا میشد، همین ماه به پایان رسیده است. دیکسون میگوید هنوز برای اقدامهای گستردهترِ مرتبط با اکوسیستم—مثل حذف علفهای هرز یا ساخت گذرگاههای جادهای—بودجههایی وجود دارد، اما او از هیچ بودجه مشخص و اختصاصی «برای خودِ پرندهکیسهای چوبماهونی» خبر ندارد.
او میگوید گروهها در موضوع شمارش جمعیت و تعیین دقیق محلهای حضور، «همیشه در حال حدس زدن» بودهاند؛ اطلاعاتی که برای بررسی تغییرات بلندمدت اهمیت دارد. به گفته او، اگر پایش منظم وجود داشته باشد، میتوان نشانههای هشدار را زودتر دید و توجه دولت را جلب کرد.
روش تازه با پهپاد حرارتی
در همین مسیر، یک پژوهشگر بهتازگی با یک پهپاد حرارتی بر فراز زیستگاه این گونه پرواز کرد و روشی سادهتر و دقیقتر برای پایش پیشنهاد داد. طبق گزارش، بر اساس یک پرواز کوتاه در یک شب، او جمعیت را حدود ۳۰۰۰ نمونه برآورد کرد. دیکسون میگوید این پهپادها «بسیار گران» هستند و میتوانند پاسخ آینده باشند، اما بودجهای برای استفاده منظم از آنها وجود ندارد.
رقابت بودجه میان هزاران گونه
طبق گفته فیونا فریزر¹⁰، کمیسر گونههای در معرض تهدید استرالیا²، بیش از ۲۱۰۰ گیاه و جانور در این کشور در معرض خطر انقراض هستند و همه برای سهمی از بودجه دولتهای مختلف و همچنین بخشها و سازمانهای گوناگون رقابت میکنند. او اشاره کرده دولت استرالیا سالانه حدود ۸۰۰ میلیون دلار تعهد مالی دارد که با هدایت برنامه اقدام گونههای در معرض تهدید، ۱۱۰ گونه و ۲۰ چشمانداز را برای تمرکز بیشتر اولویتبندی میکند.
فریزر میگوید در بسیاری موارد، بودجه به اقدامهای وسیعِ محیطزیستی اختصاص مییابد که به تعداد زیادی از گونهها کمک میکند، نه لزوماً یک گونه مشخص. او همچنین گفته گونههای شناختهشدهتر—برای نمونه کوآلا¹¹ در کوئینزلند⁸—اغلب به دلیل شهرت، حمایت مالی بیشتری میگیرند؛ هرچند اقدامها برای بهبود زیستگاه کوآلا میتواند به گونههای دیگری هم که در همان زیستگاه زندگی میکنند کمک کند.
در سوی دیگر، دیکسون میگوید با گذشت بیش از ۱۵ سال از سیکلون یاسی⁷، توجه سیاسی که زمانی بودجه را جذب کرده بود، از پرندهکیسهای چوبماهونی دور شده است و اکنون تمرکز به سمت گونههای دیگر رفته است. او میگوید گروههای زیادی در سراسر کشور برای گونههای در معرض خطر کار میکنند و با وجود تلاشها، رقابت بر سر منابع محدود جدی است. دیکسون میگوید تلاش میکند ارتباط اعضای تیم احیا را حتی بدون رئیس، بودجه یا نشستهای منظم حفظ کند.
پاورقی نامها
¹ North Queensland
² Australia
³ Townsville
⁴ Queensland Museum
⁵ Daryl Dickson
⁶ Petaurus gracilis
⁷ Cyclone Yasi
⁸ Queensland
⁹ Keeping Country Connected for Mahogany Gliders
¹⁰ Fiona Fraser
¹¹ koala
