افت شدید شاخص SOI و یادآوری شرایط پیش از اشونزدی
استرالیا به یک نقطه هشداردهنده اقلیمی رسیده است؛ شاخص نوسان جنوبی یا SOI (سنجش تغییرات فشار هوا بین استرالیا و بخش مرکزی اقیانوس آرام) به منفی ۲۹٫۱ سقوط کرده؛ رقمی که به گزارش ناین¹ پایینترین سطح از فوریه ۱۹۸۳ است؛ همان دورهای که پیش از آتشسوزیهای مرگبار اشونزدی در ویکتوریا² و ساوت آسترالیا³ ثبت شده بود.
آتشسوزیهای اشونزدی در ۱۶ فوریه ۱۹۸۳ بخشهای وسیعی از دو ایالت را درگیر کرد و بنا بر گزارشها ۷۵ نفر جان باختند و هزاران خانه تخریب شد.
SOI چه چیزی را نشان میدهد؟
SOI یکی از شاخصهایی است که هواشناسان برای رصد تغییرات گسترده در جو اقیانوس آرام استفاده میکنند. ثبت مقادیر بهشدت منفی، میتواند با شرایط گرمتر و خشکتر در بخشهایی از استرالیا همراه باشد؛ با این حال این شاخص بهتنهایی نمیتواند وقوع آتشسوزی را پیشبینی کند یا مشخص کند یک فصل دقیقاً چگونه پیش خواهد رفت.
به همین دلیل، رقم فعلی بیشتر بهعنوان یک نشانه درباره الگوی کلی اقلیمی مطرح میشود، نه بهعنوان پیشبینی تکرار رخدادی در ابعاد اشونزدی.
در عین حال، شرایط روی زمین هم نقش تعیینکننده دارد؛ از جمله بارش، رطوبت خاک، باد و حجم سوختهای گیاهی (پوشش و انباشت گیاهان خشک یا قابلاشتعال) که میتواند شدت فصل آتشسوزی را تغییر دهد.
شروع گرمتر از معمول برای بهار
این تحول پس از زمستانی نسبتاً ملایم در بخشهایی از استرالیا رخ داده است. بر اساس گزارشهایی که به دادههای اداره هواشناسی استرالیا⁴ استناد میکنند، سیدنی⁵ و ملبورن⁶ گرمترین دوره جون تا آگوست خود را از زمان آغاز ثبت دادهها در ۱۸۵۰ تجربه کردهاند.
چشمانداز بهار هم نگرانیهایی ایجاد کرده است: پیشبینی میشود بیش از ۶۰ درصد از دو-سوم جنوبی استرالیا بین سپتامبر تا نوامبر با بیشینه دمای غیرمعمول بالا روبهرو شود؛ و احتمال این وضعیت در بخشهای بزرگی از جنوبغرب و جنوبشرق به حدود ۸۰ درصد میرسد.
هوای گرمتر میتواند تبخیر را افزایش دهد و پوشش گیاهی را خشک کند؛ و وقتی با بادهای قوی و بارش محدود همراه شود، خطر آتشسوزی را بیشتر میکند.
بارشها در همهجا یکسان نبوده است
با وجود این نشانهها، تصویر بارش در کشور یکنواخت نیست. یک سامانه طوفانی اخیر در بخشهایی از ساوت آسترالیا³، ویکتوریا² و تاسمانیا⁷ بارندگی قابلتوجهی ایجاد کرد و در برخی مناطق، سنگینترین بارش آگوست در چند دهه ثبت شد. برای نمونه آدلاید⁸ سنگینترین بارش آگوست خود در ۳۴ سال اخیر را ثبت کرد و ماری بریج⁹ هم مرطوبترین روز آگوست خود در ۴۰ سال گذشته را تجربه کرد.
همچنین آدلاید⁸ طبق گزارشها مرطوبترین زمستان خود در ۲۲ سال اخیر را داشته و مقدار بارش فصلی آن پس از آخرین رویداد بارندگی به ۲۹۳٫۸ میلیمتر رسیده است.
این تضاد—بارش سنگین در برخی مناطق در کنار تداوم گرما و یک الگوی نامساعد جوی—نشان میدهد که سنجش ریسک فصلی با تکیه بر تنها یک شاخص هواشناسی چقدر دشوار است.
چرا این نقطه عطف مهم تلقی میشود؟
رقم SOI به این معنا نیست که استرالیا قرار است رویدادهای ۱۹۸۳ را تکرار کند. شاخصهای اقلیمی معمولاً در کنار پیشبینیها، مشاهدات محلی و ارزیابیهای «آبوهوای آتشسوزی» برای برآورد ریسک استفاده میشوند.
با این حال، مقایسه تاریخی از این جهت مطرح میشود که الگوی فعلی جو را کنار شرایطی قرار میدهد که پیش از اشونزدی دیده شد؛ زمانی که گرمای شدید، بادهای قوی و پوشش گیاهی خشک به گسترش سریع آتش در دو ایالت کمک کرد.
همزمان، گزارش ناین¹ به دیدگاه کارشناسان هم اشاره دارد: پروفسور دیوید بومن¹⁰ از یونیورسیتی آف تاسمانیا¹¹ میگوید یک عدد SOI بهتنهایی تصویر کامل را نشان نمیدهد و رابطه ال نینو¹² با آتشسوزیها در مناطق مختلف متفاوت است، اما این ارقام را باید جدی گرفت. او همچنین به نگرانی درباره «خشکسالیهای ناگهانی» ناشی از موجهای گرمایی اشاره کرده است؛ وضعیتی که میتواند در مدت کوتاهی پوششهای گیاهی انبوه را خشک کند.
در همین گزارش، گرگ مالینز¹³ (کمیسر سابق فایر اند رسکیو نیو ساوت ولز¹⁴) هم تاکید میکند که SOI بهتنهایی فصل فاجعهبار را قطعی نمیکند و برای آتشسوزیهای بسیار خطرناک معمولاً ترکیبی از سوخت خشک، هوای داغ، باد و یک عامل آغازگر مثل صاعقه خشک لازم است.
پاورقی نامهای اصلی:
¹ Nine (Nine.com.au)
² Victoria
³ South Australia
⁴ Bureau of Meteorology
⁵ Sydney
⁶ Melbourne
⁷ Tasmania
⁸ Adelaide
⁹ Murray Bridge
¹⁰ Professor David Bowman
¹¹ University of Tasmania
¹² El Niño
¹³ Greg Mullins
¹⁴ Fire and Rescue NSW