سایه بلند اورانیومِ قابلاستفاده برای سلاح در آکوس
برنامه زیردریاییهای آکوس¹ در استرالیا² بهعنوان یک ارتقای بلندمدت امنیت ملی معرفی میشود، اما شواهد تازه کارشناسی نگرانی دیگری را پررنگ کرده است: اینکه وقتی این زیردریاییها در نهایت از رده خارج شوند، چه چیزی برای استرالیا باقی میماند؛ انباشتی از اورانیومِ با غنای بالا که برای مدتهای بسیار طولانی همچنان قابلاستفاده در ساخت سلاح است.
طبق گزارش گاردین³، کارشناسان هستهای در یک تحقیق عمومی گفتهاند اورانیوم باقیمانده در سوخت راکتور زیردریاییهای هستهای آینده استرالیا، هنگام بازنشستگی راکتورها، میتواند همچنان تا حدود ۸۰٪ از ایزوتوپ U-235 غنی شده باشد؛ سطحی نزدیک به غنای مرتبط با بمب هیروشیما⁴. این موضوع به این دلیل مهم است که اورانیوم با چنین غلظتی فقط «پسماند رادیواکتیو» نیست؛ بلکه از منظر اشاعه، یک ماده حساس به شمار میآید.
مشکل پسماندی که خیلی بعدتر از زیردریاییها میماند
عمر عملیاتی هر زیردریایی حدود سه دهه برآورد میشود، اما موادی که پس از پایان کار آنها باقی میماند میتواند برای بازههایی بسیار طولانی خطرناک باشد. به گفته کارشناسان نقلشده در گزارش، هر زیردریاییِ از رده خارجشده ممکن است حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا در خود داشته باشد که حدود ۳۲۰ کیلوگرم آن U-235 است. بر اساس معیار آژانس بینالمللی انرژی اتمی⁵، فقط ۲۵ کیلوگرم از U-235ِ محتوایی «مقدارِ معنادار» برای یک سلاح محسوب میشود.
با این حساب، طبق برآورد کارشناسان، پسماند یک زیردریایی میتواند از نظر مقدار ماده شکافتپذیر، برای بیش از یکدوجین سلاح هستهای کافی باشد. همچنین گفته شده است تا زمانی که ناوگان برنامهریزیشده استرالیا بازنشسته شود، این کشور ممکن است مسئول مدیریت حداقل ۳ تُن U-235 در «سوخت مصرفشده» باشد؛ عددی که با همان معیار آژانس، قابلیت تبدیل به حدود ۱۲۰ سلاح را نشان میدهد.
نگرانی اشاعه؛ فراتر از مدیریت پسماند
در کنار چالشهای ایمنی و نگهداری، بخش حساستر بحث به پیامدهای بینالمللی برمیگردد. گزارش نقل میکند که برخی کارشناسان منع اشاعه و از جمله یک مقام پیشین امنیت ملی کاخ سفید⁶ هشدار دادهاند مدل آکوس یک «سابقه» میسازد: دسترسی یک کشورِ غیرِدارنده سلاح هستهای به اورانیوم با غنای بسیار بالا برای پیشران نظامی.
منتقدان میگویند این الگو میتواند به کشورهایی دیگر امکان بدهد برای دسترسی مشابه استدلال کنند یا از شکافهای رژیم جهانی منع اشاعه بهره ببرند. یکی از کارشناسان گفته است ایالات متحده⁷، بریتانیا⁸ و استرالیا با چنین ترتیبی، عملاً آستانه استفاده از اورانیوم «درجه تسلیحاتی» در زیردریاییهای تهاجمی توسط کشورهای غیرهستهای را پایین آوردهاند. در این نگاه، مسئله فقط «چیزی که استرالیا باید ذخیره و محافظت کند» نیست؛ بلکه «سیگنالِ» این توافق در سطح جهانی هم مطرح است.
مسئولیت بلندمدت استرالیا
بر اساس گزارش، توافق آکوس، استرالیا را مسئول ذخیرهسازی و دفع پسماند هستهای ناشی از زیردریاییها «برای همیشه» میداند. سخنگوی آژانس زیردریایی استرالیا⁹ به گاردین گفته دولت متعهد به «بالاترین سطح سرپرستی هستهای» است؛ از جمله مدیریت، ذخیرهسازی و دفع سوخت مصرفشده و پسماند رادیواکتیو.
با این حال، این سرپرستی با یک مسئله فنی و عملی روبهروست: چطور باید اورانیوم با غنای بالا و محصولات جانبی رادیواکتیوِ کارکرد راکتور را در مقیاسهای زمینشناسی، به شکل امن از محیط جدا و ایزوله کرد. به نقل از یکی از کارشناسان، بحث فقط دههها نیست؛ بلکه میتواند به «صدها هزار سال» یا «میلیونها سال» نگهداریِ امن برسد.
چرا این بحث همین حالا مطرح است
گفتوگوهای عمومی درباره آکوس معمولاً روی هزینه، ظرفیت صنعتی و راهبرد نظامی میچرخد. هشدارهای تازه، لایه دیگری اضافه میکند: بارِ پایانِ عمرِ این برنامه ممکن است از نظر سیاسی، هموزن وعدههای عملیاتی آن باشد. موضوع این است که استرالیا فقط زیردریایی نمیخرد؛ بلکه مسئولیت دائمیِ پسماند هستهای را هم بر عهده میگیرد؛ مسئولیتی که پیامدهای امنیتی دارد و نیازمند حفاظت، نظارت و تصمیمگیریهای بلندمدت است.
پاورقی منابع نامها
¹ AUKUS | ² Australia | ³ The Guardian | ⁴ Hiroshima | ⁵ International Atomic Energy Agency (IAEA) | ⁶ White House | ⁷ United States (US) | ⁸ United Kingdom (UK) | ⁹ Australian Submarine Agency (ASA)
Source: theguardian.com, antinuclear.net, johnmenadue.com, thepoint.com.au, minister.defence.gov.au, bssnews.net, bignewsnetwork.com, armyrecognition.com, indailysa.com.au, abc.net.au