افزایش پانکراتیت حاد در SA و تغییر چهره افراد در معرض خطر
پانکراتیت حاد در ساوث استرالیا¹ با سرعتی بیشتر از حد انتظار رو به افزایش است؛ پژوهشی که فلایندرز یونیورسیتی² انجام داده و گزارش آن در مدیکالاکسپرس³ برجسته شده، نشان میدهد نرخ بروز این بیماری اکنون بالاتر از میانگین جهانی است و بیشترین رشد در میان زنان و افرادی دیده میشود که در مناطق مرفهتر زندگی میکنند.
پانکراتیت حاد سالها بیشتر بهعنوان بیماریِ مرتبط با مصرف زیاد الکل و محرومیت اجتماعی شناخته میشد. اما یافتههای تازه نشان میدهد این تصویر در حال تغییر است و سهم عوامل دیگری مثل سنگ کیسه صفرا و ریسکهای متابولیک (مانند چاقی و دیابت) پررنگتر شده است.
این پژوهش چه چیزی را بررسی کرد؟
این مطالعه که به رهبری فلایندرز یونیورسیتی² انجام و در مجله پَنکریاتولوژی⁴ منتشر شده، دادههای متصلِ پروندههای بیمارستانی و اورژانس را از سال ۲۰۰۷ تا ۲۰۲۲ تحلیل کرده است. در این بازه، بیش از ۱۵ هزار نفر از ساکنان ساوث استرالیا¹ برای پانکراتیت حاد به خدمات درمانی نیاز داشتهاند.
یافتههای اصلی
• نرخ کلی بروز بیماری از حدود ۵۱ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر در سال ۲۰۰۷ به نزدیک ۵۷ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر در سال ۲۰۲۲ رسیده است.
• در مجموع، میزان بروز در مردان کمی بیشتر بوده، اما تندترین افزایش در طول زمان در میان زنان مشاهده شده است.
• سنگ کیسه صفرا بهعنوان علت اصلی شناسایی شده؛ بهویژه در زنان و سالمندان.
• پانکراتیت مرتبط با الکل سهم کمتری از کل موارد داشته و پژوهشگران فقط یک افزایش کوتاهمدت در دوران همهگیری کووید-۱۹⁵ دیدهاند که بعد از آن به سطح قبل برگشته است.
• با اینکه جوامع محروم همچنان بیشترین بار کلی بیماری را دارند، بیشترین شتاب رشد موارد در مناطق کممحرومیتتر گزارش شده است.
میانه سنِ اولین مراجعه ۵۵ سال بوده؛ یعنی بیماری در بسیاری از مواقع به دوره سنِ کار افراد میرسد. همچنین نزدیک به یکچهارم بیماران دوباره با حملههای تکراری به بیمارستان برگشتهاند که تکرارشوندگی و جدی بودن مشکل را نشان میدهد.
چرا این تغییر الگو مهم است؟
پژوهشگران میگویند افزایش موارد در میان زنان و گروههای مرفهتر، به تغییر عوامل خطر اشاره دارد؛ جایی که سنگ کیسه صفرا و مسائل متابولیک مثل چاقی، دیابت و شاخصهای مرتبط با سوختوساز میتوانند نقش پررنگتری نسبت به گذشته داشته باشند. این موضوع برای برنامهریزی سلامت و اقدامات پیشگیرانه اهمیت دارد، چون تصویری که سالها از «چه کسی بیشتر در معرض خطر است» وجود داشت، دقیقاً با الگوی تازه همخوان نیست.
شدت بیماری و نبود درمان اختصاصی
در گزارش مدیکالاکسپرس³ تأکید شده پانکراتیت حاد یک التهاب ناگهانی و دردناک در لوزالمعده است که میتواند درد شدید شکم، استفراغ، بستری چندروزه و در موارد شدید نارسایی اندامها و حتی مرگ ایجاد کند. در عین حال، درمان اختصاصی مشخصی برای آن وجود ندارد و به همین دلیل پیشگیری و مداخله زودهنگام اهمیت زیادی پیدا میکند.
مسئله «علت نامشخص» و ارتباط با سرطان پانکراس
در این تحلیل، تعداد قابلتوجهی از موارد با «علت نامشخص» ثبت شدهاند؛ در حالی که دستورالعملهای بینالمللی توصیه میکنند برای هر حمله پانکراتیت حاد، علت زمینهای مشخص شود. در همین گزارش به یک مطالعه دیگر در استرالیا اشاره شده که در مجله HPB⁶ منتشر شده و به ریسک سرطان لوزالمعده پس از پانکراتیت حاد پرداخته است.
طبق این مطالعه، احتمال اینکه فردِ مراجعهکننده با پانکراتیت حاد، در پسزمینه سرطان لوزالمعده داشته باشد پایین است (حدود ۱٪) و بیشتر سرطانها در سه ماه نخست شناسایی میشوند. با این حال، در افراد مسنتر و کسانی که علت روشنی برای پانکراتیتشان پیدا نشده، احتمال کمی بالاتر گزارش شده و همین موضوع میتواند در تصمیمگیری برای انجام سیتیاسکن و پیگیریها اثر بگذارد.
یادآوری درباره دامنه موضوع
هرچند تمرکز مطالعه روی ساوث استرالیا¹ است، نویسندگان میگویند این الگو با روندهایی که در دیگر کشورهای پردرآمد دیده میشود همراستا است و میتواند برای بیرون از این ایالت هم قابل توجه باشد.
پاورقی نامهای اصلی (English)
¹ South Australia
² Flinders University
³ MedicalXpress
⁴ Pancreatology
⁵ COVID-19
⁶ HPB
Source: medicalxpress.com, quickmedcalc.com, news.com.au, health.gov.au, abc.net.au