روز جهانی کانگورو فرصتی برای توجه به خطر انقراض گونه‌های بومی استرالیا

روز جهانی کانگورو و واقعیت سختِ تغییرات اقلیمی

روز جهانی کانگورو در ۲۴ اکتبر برگزار می‌شود و به کانگوروها و خانواده بزرگ‌تر ماکروپادها، از جمله والابی‌ها، بتونگ‌ها و پوتوروها می‌پردازد. در کنار جنبه نمادین این روز، گزارش مونگابای¹ می‌گوید بدتر شدن خشکسالی، گرمای شدید و آتش‌سوزی‌های بوته‌زار باعث کوچک شدن یا آسیب دیدن زیستگاه‌هایی شده که بسیاری از این جانوران به آن وابسته‌اند.

فشارها یکسان نیست؛ گونه‌های کوچک‌تر در تنگنا

طبق گزارش، گونه‌های بزرگ‌تر کانگورو در استرالیا² همچنان فراوان‌اند و برآوردهای ملی جمعیت آن‌ها را بین ۳۰ تا ۵۰ میلیون اعلام می‌کند. اما درباره ماکروپادهای کوچک‌تر، وضعیت سخت‌تر است: از میان بیش از ۵۰ گونه باقی‌مانده، ۱۱ گونه در فهرست «در خطر انقراض» یا «به‌شدت در خطر انقراض» قرار دارند. همچنین گفته می‌شود از زمان استعمار، شش گونه کانگورو منقرض شده‌اند.

خشکسالی، گرمای شدید و آتش‌سوزی

این گزارش توضیح می‌دهد تغییرات اقلیمی فشارهایی را تشدید می‌کند که پیش‌تر هم با چرخه‌های بارندگی استرالیا بالا و پایین می‌شد. در خشکسالی ده‌ساله‌ای که از سال ۲۰۰۰ آغاز شد، برآورد شده جمعیت کانگوروها در شرق استرالیا حدود ۳۰ میلیون کاهش یافت و تا سال ۲۰۱۴ دوباره به حدود ۴۷ میلیون برگشت.

در آتش‌سوزی‌های «بلک سامر³» در سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۰ هم آسیب گسترده‌ای به حیات‌وحش وارد شد. گزارشی که به مطالعه WWF⁴ استناد می‌کند، تخمین زده این رویداد باعث جابه‌جایی، مصدومیت یا مرگ شمار بزرگی از جانوران شده و از جمله شامل ۵ میلیون کانگورو و والابی بوده است.

به گفته پژوهشگران، گرمای شدید می‌تواند جانوران را دچار فشار فیزیولوژیک کند و خشکسالی هم دسترسی به غذا و آب را سخت‌تر می‌کند. در این شرایط، تلاش برای پیدا کردن سایه یا آب ممکن است کانگوروها را در معرض شکارچی‌ها آسیب‌پذیرتر کند. در گفت‌وگوهای انجام‌شده با مونگابای¹ همچنین هشدار داده شده تکرار خشکسالی‌ها و شدیدتر شدن آتش‌سوزی‌ها می‌تواند مرگ‌ومیر را بالا ببرد و منابع را کمتر کند و پیامدهایی مثل افزایش تعارض با کشاورزان را به همراه داشته باشد.

در گزارش همچنین به نقش علف‌های مهاجم اشاره می‌شود: علف‌های گامبا⁵ و بافل⁶ می‌توانند «بار سوخت» سنگینی ایجاد کنند و با دمای بالاتر بسوزند؛ موضوعی که شدت آتش‌سوزی‌ها را بیشتر می‌کند.

آسیب‌پذیرترین گونه‌ها

برای ماکروپادهای کمیاب، از دست رفتن زیستگاه بر اثر یک آتش‌سوزی شدید می‌تواند بسیار تعیین‌کننده باشد. طبق برآوردهای جمعیتی نقل‌شده در گزارش، کمتر از ۱۵۰ عدد پوتوروی گیلبرت⁷ در طبیعت باقی مانده است. «مالا» یا روفوس هیر-والابی⁸ هم در سرزمین اصلی استرالیا منقرض شده و در زیستگاه‌های جزیره‌ای و برنامه‌های بازمعرفی نگهداری می‌شود؛ فشارهای اقلیمی در کنار تهدیدهای موجود، شرایط را دشوارتر کرده است.

نگرانی‌ها درباره ال نینیو

در این گزارش از نگرانی‌های رو به افزایش درباره یک ال نینیوی قوی در سال‌های ۲۰۲۶–۲۰۲۷ هم گفته می‌شود؛ شرایطی که معمولاً در نیمکره جنوبی با هوای گرم‌تر و خشک‌تر همراه است. در دوره ال نینیوی ۲۰۱۵–۲۰۱۶ گزارش‌هایی از گرسنگی گسترده کانگوروها در مرکز کوئینزلند⁹ منتشر شد و در پایش‌های سالانه این ایالت، کاهش ۳.۶ میلیون کانگورو ثبت شد.

حفاظت از زیستگاه و امکان سازگاری

مطابق نظر کارشناسانی که گزارش به آن‌ها استناد می‌کند، اقدام‌های حفاظتی می‌تواند از شدت خسارت کم کند؛ از جمله مدیریت آتش به رهبری بومیان، احیای آبراهه‌ها و اجرای قوانین برای جلوگیری از جنگل‌زدایی. همچنین برنامه‌ریزی برای رشد شهری هم مهم دانسته شده، چون توسعه می‌تواند مسیر جابه‌جایی جانوران را با تغییر شرایط اقلیمی محدود کند، و در مقابل، برنامه‌ریزی حفاظتی می‌تواند جابه‌جایی محدوده پراکنش و «پناهگاه‌های اقلیمی» را در نظر بگیرد.

پاورقی (نام‌های اصلی انگلیسی):
¹ Mongabay
² Australia
³ Black Summer
⁴ WWF (World Wide Fund for Nature)
⁵ gamba grass
⁶ buffel grass
⁷ Gilbert’s potoroo
⁸ Rufous hare-wallaby (mala)
⁹ Queensland