استرالیا در جمع سه کشور آسیب‌دیده جهان از هجوم گونه‌های مهاجم

چرا گونه‌های مهاجم در استرالیا و نیوزیلند شدیدتر آسیب می‌زنند

استرالیا¹ و نیوزیلند² یک آسیب‌پذیری اکولوژیک چشمگیر و مشترک دارند: گونه‌های معرفی‌شده می‌توانند در این دو کشور خسارتی به‌مراتب شدیدتر از بسیاری نقاط دیگر ایجاد کنند. مسئله فقط «وجود گونه‌های مهاجم» نیست؛ موضوع این است که انزوای طولانی‌مدت، اکوسیستم‌هایی ساخته که در آن بسیاری از گونه‌های بومی تجربه کمی از برخی شکارچی‌ها، رقیب‌ها و چرنده‌ها داشته‌اند.

انزوا چه میراثی به‌جا گذاشته است

استرالیا¹ و نیوزیلند² برای میلیون‌ها سال جدا از دیگر خشکی‌ها تکامل پیدا کردند. این جدایی، حیات‌وحش ویژه‌ای پدید آورد؛ از جمله گونه‌های زیادی که در هیچ جای دیگر دنیا دیده نمی‌شوند. اما همین انزوا باعث شد بسیاری از جانوران و گیاهان بومی، بدون بعضی فشارهایی که بعدها با جابه‌جایی انسان‌ها، حمل‌ونقل و استقرار به آنجا رسید، سازگار شوند.

در استرالیا¹، حیوانات معرفی‌شده می‌توانند فرصت‌های اکولوژیکی پیدا کنند که گونه‌های بومی به همان شکل اشغال نکرده‌اند. آن‌ها همچنین ممکن است شکل‌های ناآشنایی از شکارگری یا رقابت را وارد کنند. مقاله ده کانورسیشن³ این وضعیت را بخشی از یک تنوع زیستی «نامتوازن» توصیف می‌کند: ترکیبی خاص از گونه‌های بومی که می‌تواند «شکاف‌هایی» ایجاد کند تا تازه‌واردها از آن بهره ببرند.

چرا بعضی تازه‌واردها خیلی سریع پخش می‌شوند

برخی جانوران مهاجم برای کلونیزه‌کردن محیط‌های تازه مناسب‌ترند. تولیدمثل سریع، رژیم غذایی انعطاف‌پذیر و توان تحمل شرایط گوناگون به یک گونه کمک می‌کند در محیط جا بیفتد و گسترش پیدا کند. مقاله به این گسترش‌دهنده‌های بسیار سازگار عنوان «ابر مهاجم» می‌دهد و از وزغ نیشکر⁴ و مورچه آتشین⁵ به‌عنوان نمونه‌های استرالیایی نام می‌برد.

گربه‌ها⁶ و خرگوش‌ها⁷ نشان می‌دهند اثرات یک گونه مهاجم از جایی به جای دیگر فرق می‌کند. گربه‌های وحشی در سراسر جهان وجود دارند، اما مقاله استرالیا¹ را یکی از کانون‌های نابودی گونه‌ها به‌دلیل گربه‌ها معرفی می‌کند. خرگوش‌ها⁷ در کشورهای دیگر هم آفت شده‌اند، اما چرا و چگونه‌شان و رقابتشان با جانوران بومی در استرالیا¹ آسیب جدی‌تری ایجاد کرده است.

تجربه متفاوت نیوزیلند

انزوای نیوزیلند² یک ویژگی ویژه‌تر هم داشته: این کشور در جامعه جانوران خشکی‌زی‌اش پستانداران جفت‌دارِ خشکی‌زی بومی نداشته است. همین نبودن، توضیح می‌دهد چرا پستانداران معرفی‌شده می‌توانند اثرات خیلی گسترده‌ای بگذارند. برای نمونه، والابی‌ها⁸ و پاسوم‌ها⁹ که از استرالیا¹ به نیوزیلند² برده شدند، با محیط رقابتی کاملاً متفاوتی روبه‌رو شدند؛ محیطی که با قاره‌های پر از پستانداران جفت‌دار قابل مقایسه نیست.

درس اصلی این است که اثر یک گونه مهاجم فقط به ویژگی‌های خود آن بستگی ندارد؛ اکوسیستمی که واردش می‌شود هم تعیین‌کننده است. گونه‌ای که در یک جا قابل مدیریت است، می‌تواند در جای دیگر مخرب شود، اگر حیات‌وحش بومی همراه با شکارچی‌ها، رقیب‌ها یا چرنده‌های مشابه تکامل پیدا نکرده باشد.

چرا پیشگیری مهم است

دورافتادگی استرالیا¹ تا حدی نقش محافظ داشته، اما جلوی ورود گونه‌ها را نگرفته است. مقاله گزارش می‌دهد بیش از ۴ هزار گونه معرفی‌شده در استرالیا¹ ثبت شده و حدود ۳ هزار گونه آن‌قدر از کنترل خارج شده‌اند که «مهاجم» محسوب می‌شوند. برآورد مقاله این است که خسارت به محصولات کشاورزی، زیرساخت‌ها و طبیعت حدود ۱٫۲۵٪ تولید ناخالص داخلی استرالیا¹ است.

همین حجم خسارت توضیح می‌دهد چرا امنیت زیستی سخت‌گیرانه اهمیت دارد. وقتی یک گونه معرفی‌شده جا می‌افتد و پخش می‌شود، هزینه‌های اکولوژیک و اقتصادیِ مهار آن می‌تواند بسیار سنگین و دشوار باشد. برای استرالیا¹ و نیوزیلند²، پیشگیری از ورودهای تازه و واکنش سریع هنگام رخ دادن آن‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد، چون اکوسیستم‌های بومی‌شان در انزوایی کم‌نظیر شکل گرفته است.

پاورقی‌ها

¹ Australia

² New Zealand

³ The Conversation

⁴ cane toads

⁵ fire ants

⁶ cats

⁷ rabbits

⁸ wallabies

⁹ possums