ارتش آمریکا استقرار تسلیحات در فضا را تأیید کرد؛ رقابت فضایی با چین و روسیه

اعتراف رسمی به «سلاح‌های مداری»

ایالات متحده¹ برای نخستین‌بار به‌طور علنی تأیید کرد که سلاح‌هایی را در مدار مستقر کرده است؛ اقدامی که نشان‌دهنده تغییر مهمی در رویکرد واشینگتن² نسبت به فعالیت‌های نظامی در فضاست.

تروی مینک³، وزیر نیروی هوایی آمریکا⁴، این موضوع را در نشست سالانه کنفرانس هوا، فضا و سایبر⁵ در مریلند⁶ اعلام کرد و گفت ایالات متحده¹ اکنون «سلاح‌های کنترل فضا در مدار» دارد که می‌توانند از نیروهای آمریکایی در برابر اقدامات خصمانه دفاع کنند.

در این اعلامیه، نوع سلاح‌ها، تعداد سامانه‌های مستقر در مدار و زمان عملیاتی‌شدن آن‌ها مشخص نشد. مینک همچنین توضیح نداد که این سامانه‌ها متکی بر نیروی جنبشی، انرژی هدایت‌شده، جنگ الکترونیک یا توانمندی‌های سایبری هستند یا نه.

«سلاح‌های فضایی» یعنی چه؟

اصطلاح «سلاح‌های کنترل فضا» می‌تواند طیف گسترده‌ای از فناوری‌ها را شامل شود: از سامانه‌هایی برای ایجاد اختلال یا ازکارانداختن ماهواره‌های طرف مقابل گرفته تا تجهیزات اخلال الکترونیکی، لیزرهایی که می‌توانند حسگرهای اپتیکی را مختل کنند، یا فضاپیماهایی که قادرند به ماهواره دیگر نزدیک شوند و در اطراف آن مانور دهند.

نیروی فضایی آمریکا⁷ پیش‌تر «کنترل فضا» را ترکیبی از روش‌های جنبشی و غیرجنبشی برای اثرگذاری بر توانمندی‌های رقیب توصیف کرده و گفته است این سامانه‌ها می‌توانند هم کاربرد تهاجمی داشته باشند و هم دفاعی.

این تعریف گسترده لزوماً به معنای استقرار موشک یا مواد منفجره در مدار نیست، اما نشان می‌دهد واشینگتن² از توانمندی‌های عملیاتی برای به‌چالش‌کشیدن استفاده رقیب از فضا صحبت می‌کند.

پیامی رو به پکن و مسکو

مقام‌های آمریکایی این افشاگری را اقدامی بازدارنده در فضای نگرانی رو‌به‌افزایش درباره برنامه‌های ضدفضایی چین⁸ و روسیه⁹ مطرح کردند.

در سال‌های اخیر، مقام‌های آمریکا⁴ بارها هشدار داده‌اند که این دو کشور در حال توسعه توانمندی‌هایی هستند که می‌تواند ماهواره‌های پشتیبان ارتباطات نظامی، ناوبری، جمع‌آوری اطلاعات و هشدار موشکی را تهدید کند. نیروی فضایی آمریکا⁷ می‌گوید چین⁸ توانمندی‌های فضایی و ضدفضایی را در روند نوسازی نظامی خود ادغام می‌کند و روسیه⁹ فضا را به‌عنوان حوزه‌ای برای جنگ در نظر می‌گیرد.

یک مقام ارشد نیروی فضایی آمریکا⁷ نیز بعدتر گفت نیروهای این سازمان، سلاح‌های مداری را به‌کار می‌گیرند که می‌تواند از «نیروی مشترک» در برابر حملاتِ مبتنی بر فضا دفاع کند؛ با این حال، جزئیات عملیاتی ارائه نشد.

واکنش چین و روسیه

چین⁸ از این روند انتقاد کرد و نسبت به تبدیل فضای بیرونی به میدان نبرد هشدار داد. گوئو جیاکون¹⁰، سخنگوی وزارت خارجه چین⁸، گفت پکن¹¹ از استفاده صلح‌آمیز از فضا حمایت می‌کند و با مسابقه تسلیحاتی یا تلاش برای مسلح‌سازی این حوزه مخالف است.

روسیه⁹ نیز با اعلامیه آمریکا⁴ مخالفت کرد و استدلال کرد که سلاح‌های مداری می‌توانند ثبات بلندمدت را تهدید کنند و پیامدهای هرگونه درگیری فضایی را شدیدتر کنند.

این واکنش‌ها نشان می‌دهد هر طرف، توانمندی‌های خود را دفاعی معرفی می‌کند و توانمندی‌های مشابهِ رقیب را بالقوه تهاجمی می‌بیند.

رقابت نظامی در مرحله بعدی

این افشاگری در زمانی مطرح می‌شود که ایالات متحده¹ پروژه‌های دفاعی فضایی دیگری را هم دنبال می‌کند؛ از جمله شبکه پیشنهادی رهگیرها که قرار است به سامانه آینده دفاع موشکی گلدن دوم¹² متصل شود.

در سال‌های اخیر، مقام‌های آمریکا⁴ درباره عملیات ضدفضایی نیز آشکارتر صحبت کرده‌اند؛ شامل اقداماتی برای حفاظت از ماهواره‌ها و ایجاد اختلال در سامانه‌های خصمانه. این فضا نسبت به دوره‌های قبل تغییر کرده؛ زمانی که دولت‌ها معمولاً از صحبت علنی درباره توانمندی‌های تهاجمی در فضا پرهیز می‌کردند.

تحلیلگران می‌گویند چنین اعلام‌هایی می‌تواند بازدارندگی را تقویت کند یا به شتاب‌گرفتن مسابقه تسلیحاتی در مدار دامن بزند. افزایش فعالیت نظامی در فضا همچنین این احتمال را مطرح می‌کند که تنش روی زمین به ماهواره‌ها و زیرساخت‌های فضایی سرایت کند.

ازکارافتادن یک ماهواره ارتباطی یا ناوبری می‌تواند بر عملیات نظامی، خدمات تجاری و سامانه‌های غیرنظامی اثر بگذارد. ابهام درباره ماهیت سلاح‌های تازه تأییدشده هم می‌تواند سطح عدم‌قطعیت را بالا ببرد؛ به‌ویژه اگر دولت‌های رقیب نتوانند هدف و قواعد به‌کارگیری آن‌ها را تشخیص دهند.

نکته حقوقی: چه چیزی در فضا ممنوع است؟

طبق پیمان فضای بیرونی ۱۹۶۷¹³، استقرار سلاح هسته‌ای یا سلاح‌های کشتارجمعی در مدار ممنوع است؛ اما این پیمان به‌طور روشن، استفاده از سلاح‌های متعارف در فضا یا به‌کارگیری سلاح‌های زمینی علیه دارایی‌های فضایی را ممنوع نمی‌کند و همین موضوع به «تفسیرپذیری» دامن می‌زند.

چه چیزهایی هنوز نامشخص است؟

با وجود اهمیت این اعلام، پرسش‌های اصلی همچنان بی‌پاسخ مانده است: نوع سلاح‌ها چیست؟ چند سامانه در مدار قرار دارد؟ چه زمانی پرتاب یا فعال شده‌اند؟ چه اهدافی را می‌توانند درگیر کنند؟ ماهیت آن‌ها دفاعی است یا تهاجمی یا هر دو؟ و آیا در شرایط عملیاتی آزمایش شده‌اند؟

آمریکا⁴ فعلاً فقط وجود این توانمندی را تأیید کرده است و محرمانه‌بودن طراحی و مأموریت، باعث شده این اعلامیه هم‌زمان یک پیام راهبردی و یک افشای محدود فنی تلقی شود.

پاورقی (نام‌های اصلی انگلیسی)

¹ United States

² Washington

³ Troy Meink

⁴ US / America

⁵ Air, Space and Cyber Conference

⁶ Maryland

⁷ US Space Force

⁸ China

⁹ Russia

¹⁰ Guo Jiakun

¹¹ Beijing

¹² Golden Dome

¹³ 1967 Outer Space Treaty