ادعای یک مطالعه درباره پلاستیکها در دوران بارداری
یک مطالعه تازه این پرسش را مطرح کرده است که آیا تماس در دوران بارداری با مواد شیمیاییِ بهکاررفته در پلاستیکهای روزمره میتواند بر ویژگیهای مرتبط با اوتیسم و ADHD در کودکان اثر بگذارد یا نه.
این پژوهش روی دی(۲-اتیلهگزیل) فتالات (DEHP)¹ تمرکز داشت؛ افزودنیِ پلاستیکیای که برای انعطافپذیرتر شدن برخی مواد استفاده میشود. DEHP¹ میتواند در محصولاتی مانند بعضی بستهبندیهای غذایی، کفپوشها، تجهیزات پزشکی و کالاهای مصرفی دیگر وجود داشته باشد.
طبق گزارشهای منتشرشده درباره این مطالعه، پژوهشگران بین تماس پیش از تولد با DEHP¹ و تغییرات در فعالیت ژنها که در خون بند ناف اندازهگیری شده بود، ارتباط مشاهده کردند. همچنین گفته شده کودکانی که مادرانشان تماس بیشتری داشتهاند، در سالهای ابتدایی زندگی نشانههای بیشتری مرتبط با اوتیسم و ADHD نشان دادهاند.
با این حال، این یافتهها ثابت نمیکند که تماس با پلاستیک باعث اوتیسم میشود. این پژوهش یک همبستگی را گزارش میکند؛ یعنی دو عامل بیشتر کنار هم دیده شدهاند، اما بهتنهایی نشان نمیدهد DEHP¹ (یا هر ماده منفرد دیگری) علت قطعی نتیجههای مشاهدهشده بوده است.
پژوهشگران چه چیزهایی را مشاهده کردند؟
در این مطالعه، تماس در دوران بارداری و تغییرات زیستیای بررسی شد که میتواند بر رشد اولیه مغز اثر بگذارد. پژوهشگران گزارش کردند تماس با DEHP¹ با تغییر در تنظیم ژنها در نمونههای خون بند ناف همراه بوده است؛ از جمله تغییراتی که به مسیرهای مرتبط با رشد عصبی و التهاب اشاره دارند.
کودکان همچنین از نظر رفتارها یا ویژگیهای رشدی مرتبط با اوتیسم و ADHD ارزیابی شدند. در گزارشها از افزایش برخی نشانههای مرتبط با اوتیسم و ADHD در میان کودکانی گفته شده که پیش از تولد، تماس بیشتری با این افزودنی پلاستیکی داشتهاند.
در گزارشها تاکید شده باید بین ویژگیهای مرتبط با اوتیسم و تشخیص اوتیسم تفاوت قائل شد. «ویژگیها» میتواند شامل تفاوتهایی در ارتباط اجتماعی، توجه، پردازش حسی یا رفتارهای تکراری باشد. مطالعهای که این ویژگیها را اندازه میگیرد، بهتنهایی مشخص نمیکند آیا کودک در آینده تشخیص اوتیسم خواهد گرفت یا نه.
چرا درباره نتایج باید با احتیاط برخورد کرد؟
اوتیسم یک وضعیت پیچیده رشدی-عصبی است که از عوامل متعدد ژنتیکی و محیطی تاثیر میگیرد. تماس با یک ماده شیمیایی، بهتنهایی بعید است بتواند همه موضوع را توضیح دهد و پژوهشهای مشاهدهای هم ممکن است تحت تاثیر متغیرهای دیگر قرار بگیرند.
برای مثال، افرادی که تماس بیشتری با مواد شیمیایی مرتبط با پلاستیک دارند، ممکن است از نظر رژیم غذایی، شغل، نوع محل سکونت، دسترسی به خدمات درمانی یا تماس با آلایندههای دیگر هم متفاوت باشند؛ عواملی که اندازهگیری و کنترل کامل آنها در پژوهش همیشه آسان نیست.
همچنین در این گزارشها اشاره شده مطالعه بیشتر به نشانگرهای زیستی و ویژگیهای اوایل زندگی پرداخته و لزوماً پیامد بالینیِ بلندمدت را ثابت نکرده است. برای روشنتر شدن موضوع، به پژوهشهای بیشتری نیاز است تا مشخص شود آیا تغییرات ژنیِ دیدهشده پایدار میماند، آیا مستقیماً به DEHP¹ مربوط است، و آیا با تشخیصهای بعدی ارتباط دارد یا نه.
در کنار اینها، گفته شده این یافتهها باید در چارچوب شواهد وسیعتر دیده شود؛ چون نتایج پژوهشها درباره تماسهای محیطی و رشد عصبی میتواند با توجه به نوع ماده، سطح تماس، زمان تماس در بارداری و روش ارزیابی کودکان متفاوت باشد. در نمونهای که اخیراً گزارش شده، مطالعهای درباره تماس پیش از تولد با آفتکشهای ارگانوفسفات² پس از تعدیل آماری، ارتباطی با ویژگیهای مرتبط با اوتیسم پیدا نکرده است؛ موضوعی که نشان میدهد نباید یک مطالعه منفرد را نتیجه قطعی تلقی کرد.
افراد باردار چه کارهای عملی میتوانند انجام دهند؟
این مطالعه به این معنا نیست که افراد باردار باید همه محصولات پلاستیکی را از زندگی حذف کنند. پرهیز کامل از پلاستیک معمولاً واقعبینانه نیست و در گزارشها هم از یک سطح مشخصِ تماس با DEHP¹ بهعنوان «حد ضرر قطعی» نام برده نشده است.
در عین حال، کسانی که میخواهند تماس غیرضروری را کمتر کنند، میتوانند چند اقدام عملی را در نظر بگیرند؛ مثل:
• گرمکردن غذا در ظرف پلاستیکی را انجام ندهند مگر ظرف برای این کار طراحی شده باشد؛
• در صورت امکان از ظروف شیشهای، سرامیکی یا استیل استفاده کنند؛
• دستورالعملهای نگهداری و گرمکردن غذا روی محصول را رعایت کنند؛
• تماس با پلاستیکهای آسیبدیده یا فرسوده را کمتر کنند؛
• درباره تماسهای شغلی با مواد شیمیایی با کارفرما، پزشک یا مراقب بارداری صحبت کنند.
در گزارشها تاکید شده این اقدامات احتیاطی هستند و بهعنوان راهِ اثباتشده برای پیشگیری از اوتیسم معرفی نشدهاند. همچنین توصیه شده افراد باردار بدون مشورت با متخصص سلامت، داروهای تجویزشده را قطع نکنند یا تغییرات عمده در رژیم غذایی و سبک زندگی ایجاد نکنند.
پیام کلی گزارش
این مطالعه به بحثهای موجود درباره اینکه مواد شیمیایی رایج چطور ممکن است با رشد جنین تعامل داشته باشند اضافه میکند، اما در گزارشها آمده که نباید آن را بهعنوان اثبات اینکه پلاستیکها باعث اوتیسم میشوند تفسیر کرد. دقیقترین جمعبندیِ مطرحشده این است که تماس پیش از تولد با DEHP¹ با بعضی تغییرات زیستی و برخی ویژگیهای مرتبط با اوتیسم و ADHD در اوایل کودکی همراه بوده است.
در ادامه نیز گفته شده برای رسیدن به تصویر روشنتر، به پژوهشهای بیشتر نیاز است؛ از جمله مطالعات بزرگتر و بلندمدت و همچنین پژوهشهایی که تماس همزمان با «ترکیبی از مواد شیمیایی» را بررسی میکنند.
پاورقی نامها
¹ di(2-ethylhexyl) phthalate (DEHP)
² organophosphate pesticides