کشف فسیل ۳۰ میلیون ساله در کوئینزلند؛ نخستین میوه کامل این خانواده گیاهی در جهان

میوه فسیلی در کوئینزلند نگاه تازه‌ای به تاریخ گیاهان داد

کشف یک میوه فسیلی در نزدیکی کاپلا¹ در مرکز کوئینزلند² باعث شده دانشمندان درباره این‌که یکی از خانواده‌های مهم گیاهی استرالیا چگونه به این قاره رسیده، دوباره فکر کنند.

این فسیل که حدود ۳۰ میلیون سال قدمت دارد، به گونه‌ای ناشناخته تعلق دارد که نام آن را Capella raulingsii³ گذاشته‌اند. پژوهشگران می‌گویند این نمونه، نخستین شواهد فسیلی از خانواده Melastomataceae⁴ (معروف به خانواده ملستوما/بلوبری) در استرالیا و همچنین در بخش گسترده‌تری از گوندوانای شرقی⁵ است.

گیاهی که در سنگ حفظ شده است

این فسیل در سیلکریت⁶، سنگی بسیار سخت، و در یک منطقه کشاورزی پیرامون کاپلا پیدا شد. پژوهشگران می‌گویند حدود ۳۰ میلیون سال پیش، این منطقه پوشیده از جنگل بارانی گرمسیری بوده و با چشم‌انداز امروزی تفاوت زیادی داشته است.

اهمیت این کشف از این جهت است که میوه‌ها و دیگر بافت‌های نرم گیاهی به‌ندرت سالم باقی می‌مانند. بسیاری از فسیل‌های گیاهی معمولاً له‌شده، تکه‌تکه یا ناقص‌اند و همین موضوع بررسی ساختارهای داخلی را دشوار می‌کند. در این مورد، سنگ آن‌قدر جزئیات را نگه داشته که پژوهشگران توانسته‌اند میوه را شناسایی کنند و آن را به‌عنوان نخستین «میوه کاملِ فسیلی» از خانواده Melastomataceae که تاکنون در جهان گزارش شده، توصیف کنند.

به گفته پژوهشگران، گذشته آتشفشانی منطقه می‌تواند به حفاظت از بقایا کمک کرده باشد. مواد آتشفشانی و شکل‌گیری سریع سیلکریت، شرایطی ایجاد کرده که قادر بوده ساختارهای ظریف گیاهی را در مقیاس زمانی زمین‌شناسی حفظ کند.

چالش با روایت پذیرفته‌شده مهاجرت گیاهان

این کشف از آن جهت برجسته است که با یک برداشت رایج بر پایه داده‌های مولکولی امروزی همخوانی ندارد.

مطالعات ژنتیکی روی گونه‌های زندهِ ملستوما پیشنهاد کرده بود اعضای این خانواده از جنوب‌شرق آسیا⁷ به استرالیا رسیده‌اند. اما فسیل کاپلا نشان می‌دهد ملستوماها ده‌ها میلیون سال پیش در استرالیا رشد می‌کرده‌اند؛ یعنی قبل از آن‌که استرالیا رابطه جغرافیایی امروزی‌اش را با جنوب‌شرق آسیا پیدا کند.

این موضوع یعنی احتمالاً این گیاهان از یک مهاجرت نسبتاً جدید از سمت شمال وارد نشده‌اند. در عوض، ممکن است نیاکان آن‌ها در ابرقاره جنوبیِ باستانیِ گوندوانا⁸ حضور داشته‌اند؛ ابرقاره‌ای که پیش از تجزیه، بخش‌هایی مانند استرالیا، جنوبگان، آمریکای جنوبی، آفریقا و شبه‌قاره هند را دربر می‌گرفت.

بر این اساس، امکان دارد خانواده Melastomataceae در بخش‌هایی از گوندوانای شرقی شکل گرفته یا دست‌کم در آنجا تثبیت شده باشد و بعدها به جنوب‌شرق آسیا و مناطق دیگر گسترش پیدا کرده باشد.

گونه‌ای تازه با معنای گسترده‌تر

پژوهشگران نام Capella raulingsii را برای گونه جدید انتخاب کردند تا هم به محل کشف اشاره کند و هم آن را از هر گونه فسیلی یا زنده‌ای که قبلاً ثبت شده، متمایز کند.

اهمیت فسیل فقط در نام‌گذاری یک گیاه تازه نیست. این نمونه، شاهدی فیزیکی و مستقیم ارائه می‌کند که این خانواده گیاهی بخشی از اکوسیستم‌های جنگل بارانی باستانی استرالیا بوده است. امروزه خویشاوندان زنده این گیاه در نواحی گرمسیری مثل منطقه دِینتری⁹ نزدیک کِرنز¹⁰ رشد می‌کنند، اما فسیل نشان می‌دهد گیاهان مرتبط در گذشته پراکندگی بسیار وسیع‌تری در شرق باستانی استرالیا داشته‌اند.

این کشف همچنین نشان می‌دهد چرا شواهد فسیلی می‌تواند برداشت‌هایی را که از داده‌های DNA به دست می‌آید تغییر دهد. مطالعات مولکولی، روابط میان گونه‌های زنده را بررسی می‌کنند و با اختلاف‌های ژنتیکی زمان جدا شدن شاخه‌ها را تخمین می‌زنند. در مقابل، فسیل‌ها «حداقل سن» و یک «مکان جغرافیایی تأییدشده» برای یک گروه ارائه می‌دهند. وقتی این دو نوع داده با هم اختلاف دارند، فسیل می‌تواند نشان بدهد یک تبار زودتر از آنچه مدل‌های ژنتیکی گفته‌اند، در یک منطقه حضور داشته است.

چرا کاپلا می‌تواند به یک سایت مهم فسیلی تبدیل شود

پژوهشگران این مطالعه، منطقه کاپلا را به دلیل تاریخ زمین‌شناسی غیرمعمولش از نظر بین‌المللی مهم توصیف می‌کنند. ترکیبِ محیط‌های جنگل بارانی باستانی، فعالیت آتشفشانی و شکل‌گیری سیلکریت، یک آرشیو نادر از زندگی گیاهی ایجاد کرده است.

در ادامه، بررسی‌های بیشتر می‌تواند میوه‌ها، دانه‌ها، برگ‌ها یا دیگر بافت‌های گیاهیِ بیشتری از همان اکوسیستم را آشکار کند. چنین یافته‌هایی می‌تواند به بازسازی ترکیب جنگل بارانی آن زمان کمک کند و نشان بدهد آیا گروه‌های گیاهی دیگر هم تاریخ‌های باستانیِ گوندوانایی داشته‌اند که هنوز در رکورد فسیلی دیده نشده است.

پاورقی نام‌های انگلیسی

¹ Capella

² Queensland

³ Capella raulingsii

⁴ Melastomataceae

⁵ eastern Gondwana

⁶ silcrete

⁷ Southeast Asia

⁸ Gondwana

⁹ Daintree

¹⁰ Cairns