فسیل تازه در کوئینزلند، زنجیره شکار سهمرحلهای را نشان داد
یک «صحنه جرم» دریایی باستانی که نزدیک ریچموند¹ در اوتبک کوئینزلند² کشف شده، برای نخستین بار در جهان شواهد قطعی از خوردهشدن یک خزنده پرنده توسط یک خزنده دریایی را ثبت کرده؛ آن هم در حالی که همان شکارچی بعدتر خودش طعمه شده است.
این یافته که بهگفته منتشرکنندگان، بهصورت شبانه در نشریه علمی بینالمللی گاندوانا ریسرچ³ منتشر شده، برداشت دانشمندان از زندگی زیر آبهای باستانی دریای ارومانگا⁴ در بیش از ۱۰۰ میلیون سال پیش را دقیقتر میکند.
کانون این کشف، فسیل یک ایکتیوسور (خزنده دریایی شبیه دلفین) با طول حدود ۶ تا ۷ متر است که توالی شگفتانگیزی از رویدادها را در خود نگه داشته؛ توالیای که پیش از این در هیچ نقطهای از جهان به این شکل مستندسازی نشده بود.
دانشمندان با استفاده از فناوری تصویربرداری سهبعدی و روشهای پیشرفته، تکههایی از یک پتروسور (خزنده پرنده) را در بخشهایی که بهعنوان محتویات معده فسیلشده ایکتیوسور تفسیر میشود، شناسایی کردند. این مورد بهعنوان نخستین شواهد قطعی شناخته میشود که نشان میدهد یک ایکتیوسور، یک پتروسور را خورده است.
اما ماجرا به همینجا ختم نمیشود. روی اسکلت ایکتیوسور، آثار گازگرفتگیهای بسیار شدید، استخوانهای خرد شده و بخشهای از دسترفته دیده میشود؛ نشانههایی که با حمله یا لاشهخواری توسط کرونوسوروس کوئینزلندیکوس⁵—شکارچی رأس هرم در دریای داخلی باستانی کوئینزلند—همخوانی دارد.
در کنار هم، این فسیل یک زنجیره غذایی ماقبل تاریخ را بهشکل «منجمد در زمان» نمایش میدهد:
پتروسور → ایکتیوسور → کرونوسوروس
دین لامکس⁶، دیرینهشناس شناختهشده بینالمللی که اخیراً برای نخستین بار در جریان کوئینزلند دایناسور ویک⁷ به استرالیا سفر کرده بود، گفت این نمونه یکی از شفافترین مثالهای کشفشده از یک برهمکنش سهسطحی شکارچیانه است و تصویری کمسابقه از رفتار جانوران در دریاهای کرتاسه استرالیا ارائه میدهد. او این رخداد را «تعامل تروفیک» میان پتروسور خوردهشده توسط ایکتیوسور و سپس خوردهشدن بخشی از ایکتیوسور توسط یک پلیوسور غولپیکر توصیف کرد و آن را شاهدی مستقیم از رفتار در دریای ارومانگا دانست.
مت وایت⁸، پژوهشگر وابسته به یونیورسیتی آو نیو انگلند⁹ و نویسنده اصلی مطالعه که از او بهعنوان دیرینهشناس خودتأمین مالیشده یاد شده، گفت این فسیل برای تیم پژوهشی «بیمانند» بوده است. او اشاره کرد که از اندازه ایکتیوسور شگفتزده شده و از دیدن نشانههای گازگرفتگی و بقایای نیمهآشکار پتروسور در پشت جمجمه شوکه شده است.
به گفته او، نواحی فسیلیابی عمومی اطراف ریچموند طی سالها هزاران فسیل دادهاند؛ از جمله دایناسورها، پرندگان، لاکپشتها، پولیکوتیلیدها، پلسیوسورها، پلیوسورها، پتروسورها و دیگر خزندگان دریایی. او همچنین گفت با پیشرفت روشهای پژوهشی، هر کشف—از جمله این نمونه که به پلاتیپتریگیوس اوسترالیس¹⁰ نسبت داده شده—میتواند الگوهای پیچیدهتری را آشکار کند و تصویری از شبکههای غذایی زیر امواج در یکی از دورههای مهم تاریخ زمین بدهد.
پیتر ترسلر¹¹ برای این مقاله، هنر علمی تولید کرده و در آن نسبتهای جمجمه کرونوسوروس را بهروز کرده و همچنین صحنه تعامل ایکتیوسور و پتروسور را تصویرسازی کرده است. نمونه آمادهسازیشده که لقب باب¹² (BOB) دارد، در موزه کرونوسوروس کورنر¹³ نگهداری میشود.
چطور کشف شد: از «کیسه استخوانها» تا یک یافته جهانی
این کشف از یک فسیلیابی معمولی شروع شد. در آگوست ۲۰۱۹، بازدیدکنندگان ریچموند یعنی مایک فریمن¹⁴ و کتی فریمن¹⁵ به همراه گری فلوئلینگ¹⁶ و بارب فلوئلینگ¹⁷ در یک محل فسیلیابی عمومی خارج از این شهر، استخوانهای بزرگ فسیلشده پیدا کردند. استخوانهای ناشناخته جمعآوری و بستهبندی شد و با محبت لقب B.O.B. (سرواژه «Bag of Bones») گرفت.
سه سال بعد، کوین پترسن¹⁸، مسئول بخش نگهداری در کرونوسوروس کورنر، به محل برگشت و بخشهای باقیمانده را بیرون آورد؛ چیزی که در نهایت مشخص شد یک ایکتیوسور بسیار بزرگ و تا حدی درجا-متصل است که در طول حفاری تقریباً به هشت متر میرسید. بیش از ۶۰۰ ساعت از زمان داوطلبان و کارکنان صرف آمادهسازی این نمونه شد.
چند گره سنگی غیرعادی در پشت جمجمه باعث شد پژوهشگران موضوع را دقیقتر بررسی کنند. بهجای شکستن سنگها و خطر آسیب، آنها نمونهها را به سازمان علوم و فناوری هستهای استرالیا (ANSTO)¹⁹ فرستادند؛ جایی که توموگرافی نوترونی پیشرفته در مرکز استرالیایی پراکندگی نوترون²⁰ امکان دیدن داخل سنگ را بدون تخریب فسیل فراهم کرد.
درون سنگ، بقایای ماهی، سفالوپودهای شبیه ماهی مرکب و تکههایی از آرواره یک خزنده پرنده پنهان بود.
دریای باستانی کوئینزلند: جایی پر از شکارچیها
خیلی پیش از آنکه دایناسورها بر چشمانداز استرالیا غالب شوند، بخش بزرگی از اوتبک کوئینزلند زیر آبهای پهناور دریای ارومانگا قرار داشت؛ زیستگاهی برای خزندگان دریایی غولپیکر، کوسهها، لاکپشتها و شکارچیهایی که نمونه زندهای از آنها امروز وجود ندارد.
این فسیل نشان میدهد روابط شکارچی-شکار در آن آبها ساده نبوده و در یک اکوسیستم پیچیده، شکارچی میتوانسته خیلی سریع به شکار تبدیل شود. همچنین این کشف، نقش ریچموند¹ را بهعنوان یکی از مهمترین مناطق فسیلهای دریایی استرالیا برجسته میکند؛ جایی که محلهای فسیلیابی عمومی همچنان میتوانند به کشفهای علمی مهم در سطح بینالمللی برسند.
در بخشی از روایت این خبر، به فعالیتهای دایناسور اکسپریینسز استرالیا²¹ و اوتبک دایناسور تریل²² هم اشاره شده است؛ از جمله همکاری میان جامعه گردشگری و جامعه علمی پس از رویداد کوئینزلند دایناسور ویک ۲۰۲۶، با هدف رساندن داستانهای کشفهای دیرینهشناسی کوئینزلند به مخاطبان گستردهتر.
پاورقی نامها (اصل انگلیسی)
¹ Richmond
² Outback Queensland
³ Gondwana Research
⁴ Eromanga Sea
⁵ Kronosaurus queenslandicus
⁶ Dr Dean Lomax
⁷ Queensland Dinosaur Week
⁸ Dr Matt White
⁹ University of New England
¹⁰ Platypterygius australis
¹¹ Dr Peter Trusler
¹² BOB (B.O.B.)
¹³ Kronosaurus Korner Museum
¹⁴ Mike Freeman
¹⁵ Cathy Freeman
¹⁶ Gary Flewelling
¹⁷ Barb Flewelling
¹⁸ Kevin Petersen
¹⁹ Australian Nuclear Science and Technology Organisation (ANSTO)
²⁰ Australian Centre for Neutron Scattering
²¹ Dinosaur Experiences Australia
²² Outback Dinosaur Trail
