کشف گونه جدید عنکبوت در کوئینزلند با شکار غیرمعمول؛ پرتاب مورچه‌ها به هوا

کشف یک عنکبوت تازه در جنگل‌های بارانی شمال کوئینزلند

دانشمندان یک گونه تازه و چشمگیر از عنکبوت را در جنگل‌های بارانی «فار نورث کوئینزلند»¹ شناسایی کرده‌اند که با روشی بسیار دقیق شکار می‌کند: ساختن تله‌ای از ابریشم که طعمه را واقعاً مثل منجنیق به هوا پرتاب می‌کند و به داخل تار اصلی می‌اندازد.

به این گونه لقب «عنکبوت بالیستا» داده‌اند؛ نامی برگرفته از یک سلاح باستانی «رومی»²، چون روش شکارش بر ذخیره‌کردن کشش و رهاسازی ناگهانی نیرو تکیه دارد. این عنکبوت به‌جای تعقیب طعمه، نزدیک سطح زمین یک تله مخروطی‌شکل از تار می‌سازد و سپس بالاتر می‌ایستد تا هدف مناسب از راه برسد.

تله‌ای که فقط برای یک طعمه ساخته می‌شود

نکته مهم در این کشف، انتخاب‌گری بسیار شدید عنکبوت است. پژوهشگران می‌گویند «عنکبوت بالیستا» ظاهراً فقط «مورچه سبز درختی»³ را هدف می‌گیرد؛ گونه‌ای قلمروطلب و تهاجمی که در این منطقه رایج است. گفته می‌شود عنکبوت با یک فرومونِ خوش‌بو مورچه‌ها را جذب می‌کند، آن‌ها را به سمت تله می‌کشاند و واکنش حمله را درشان برمی‌انگیزد.

چیدن این تله زمان‌بر است. طبق گزارش‌ها، این عنکبوت شب‌فعال می‌تواند تا چهار ساعت برای ساخت تورِ دام وقت بگذارد و تا ۶۰ رشته عمودیِ پُرکشش را کنار هم به شکل یک مخروط به هم ببافد. بعد از کامل‌شدن سازه، مخروط را با ابریشم بیشتری می‌پوشاند و به نقطه‌ای بالاتر عقب‌نشینی می‌کند، در حالی که تله را تحت کشش نگه داشته است.

مکانیزم «بالیستا» چطور فعال می‌شود؟

فعال‌شدن تله را خودِ مورچه انجام می‌دهد. وقتی «مورچه سبز درختی»³ مخروط ابریشمی را گاز می‌گیرد، مهار تله از نقطه لنگر جدا می‌شود و کشش ذخیره‌شده آزاد می‌گردد؛ در نتیجه مورچه بیش از ۳۰ سانتی‌متر به سمت بالا پرتاب می‌شود و داخل تار مرکزی عنکبوت می‌افتد. پژوهشگران می‌گویند شتاب مورچه در لحظه پرتاب می‌تواند از ۱,۳۰۰ متر بر مجذور ثانیه هم بیشتر باشد.

پس از گیر افتادن طعمه در تار اصلی، عنکبوت آن را با ابریشم می‌پیچد و سپس تغذیه می‌کند.

چرا این کشف برای دانشمندان مهم است؟

پژوهشگران می‌گویند «عنکبوت بالیستا» می‌تواند نمونه‌ای افراطی از تخصص‌گرایی در شکار باشد. در یکی از گزارش‌ها آمده این تنها تار عنکبوتِ شناخته‌شده است که برای گرفتن یک گونه طعمه طراحی شده و همچنین تنها مورد شناخته‌شده‌ای است که در آن، مکانیزم تله را طعمه فعال می‌کند نه شکارچی.

این میزان انتخاب‌گری نشان می‌دهد عنکبوت برای مواجهه با یکی از تهاجمی‌ترین حشرات استرالیا، راهبردی بسیار تنظیم‌شده ساخته است. این کشف همچنین یادآوری می‌کند که چه مقدار تنوع زیستی هنوز در جنگل‌های بارانی شمال «کوئینزلند»⁴ پنهان مانده است.

شکارچی کوچک با ترفند بزرگ

راهبرد «عنکبوت بالیستا» ترکیبی از شیمی، مهندسی ابریشم و استفاده از رفتار دفاعیِ طعمه است. با کشاندن مورچه‌ها به حمله به تله‌ای که همان تهاجم را علیه خودشان به کار می‌گیرد، عنکبوت از رویارویی مستقیم با یک حشره خطرناک و ارتباطات گروهی آن دور می‌ماند.

طبق گزارش‌ها، این گونه هنوز نام‌گذاری رسمی نشده، اما در سرده «پروپوستیرا»⁵ قرار می‌گیرد. مشاهده اولیه این گونه توسط رده‌شناس عنکبوت «گرگ اندرسون»⁶ گزارش شده و پژوهشگر «آجای نارندرا»⁷ از «دانشگاه مک‌کواری»⁸ به همراه دانشجوی تحصیلات تکمیلی «پراناو جوشی»⁹ در نزدیکی «کوکتاون»¹⁰ با دوربین‌های پرسرعت و مادون قرمز توانسته‌اند رفتار شکار را با جزئیات ثبت کنند.

پاورقی نام‌ها

¹ Far North Queensland

² Rome / Roman

³ green tree ant (Oecophylla smaragdina)

⁴ Queensland

⁵ Propostira

⁶ Greg Anderson

⁷ Ajay Narendra

⁸ Macquarie University

⁹ Pranav Joshi

¹⁰ Cooktown

¹¹ Berghofer Queensland Institute of Medical Research

¹² ABC News

¹³ InDaily South Australia

¹⁴ AAP