طرح ۱۰ میلیارد دلاری مسکن؛ کمتر از ۱۵۰۰ خانه
طبق ارقام رسمی که ماه گذشته منتشر شد، صندوق «هاوزینگ آسترالیا فیوچر فاند»¹ (HAFF) با بودجه ۱۰ میلیارد دلارِ دولت فدرال، تا آپریل فقط ۱٬۴۳۲ واحد از ۴۰ هزار خانه «اجتماعی و مقرونبهصرفه» وعده دادهشده را تحویل داده است؛ یعنی بیش از دو سال بعد از شروع طرح. این برنامه که بخش مهمی از کارزار انتخاباتی حزب «لیبر»² در سال ۲۰۲۲ بود، قرار بود تا سال ۲۰۲۹ ۴۰ هزار واحد جدید به بازار اضافه کند. حتی اگر این هدف هم محقق شود، در مقایسه با کمبود ملی مسکن مقرونبهصرفه—که معمولاً بیش از نیممیلیون خانه برآورد میشود—عدد کوچکی است.
از زمان آغاز طرح در اواخر ۲۰۲۳، این برنامه با تأخیرها، مشکلات حاکمیتی و افزایش هزینههای ساختوساز درگیر بوده است. تازهترین مورد هم حذفِ تا ۲۰ شغل (بیش از ۱۰ درصد) در جریان بازسازی ساختار «هاوزینگ آسترالیا»³، نهاد مسئول نظارت بر این طرح، اعلام شده است.
«لیزا برید»⁴، مدیرعامل موقت این نهاد، اوایل جون در جلسه برآوردهای سنا گفت علاوه بر خانههای تکمیلشده، ۵٬۱۸۹ واحد در مرحله برنامهریزی، ۴٬۹۲۷ واحد در مرحله پیشاتوسعه و ۶٬۸۵۱ واحد در مرحله توسعه قرار دارد. با این حال، گزارشِ «آسترالین فایننشال ریویو»⁵ میگوید از میان ۱۷۳ پروژه انتخابشده در نخستین دور مزایده در سپتامبر ۲۰۲۴، فقط ۸۲ پروژه به مرحله «فایننشال کلوز» (زمانی که امکان دریافت بودجه عمومی را پیدا میکنند) رسیدهاند.
همچنین، چهار برنده مزایده که مجموع پروژههایشان ۲۸۲ واحد مسکونی را شامل میشد، بعداً از برنامه خارج شدند؛ چون افزایش هزینههای ساخت، اجرای طرحهایشان را از نظر مالی غیرممکن کرده است.
این ارقام نشان میدهد که HAFF یک برنامه ساختوساز انبوهِ مسکن نیست و بیشتر سازوکاری برای یارانه دادن به توسعه خصوصی است؛ یعنی اینکه چه چیزی ساخته شود و کجا ساخته شود، بیش از هر چیز تحت تأثیر منافع سودآوری سازندگان بزرگ قرار میگیرد.
واحدهای وعدهدادهشده نیز قرار نیست «مسکن عمومی» باشند. این واحدها ترکیبی نامشخص از «مسکن اجتماعی/اجتماعیِ جامعهمحور» (community housing)—که بخش زیادی از آن توسط سازمانهای غیردولتی مدیریت میشود و اغلب از نظر امنیت سکونت ضعیفتر و از نظر هزینه گرانتر از مسکن عمومی توصیف میشود—و «مسکن مقرونبهصرفه» خواهد بود؛ مدلی که در آن اجارهها به نرخهای متورم بازار گره میخورند، نه به میزان توان پرداخت واقعی کارگران.
تحلیلگران صنعت ساختوساز برآورد کردهاند جنگ آمریکا-اسرائیل علیه ایران—که به گفته گزارش، با حمایت دولت «آنتونی آلبانیزی»⁶ همراه بوده—از طریق اختلال در زنجیره تأمین، هزینههای ساختمان را ۱.۵ تا ۳ درصد بالا برده و تا ۲۰ هزار دلار به هزینه ساخت یک خانه معمولی اضافه کرده است. ادامه جنگ—که فشار تورمی موجود را تشدید میکند—به گفته گزارش میتواند به تأخیرها و لغوهای بیشتر در پروژههای HAFF منجر شود.
وقتی دولت آلبانیزی سال گذشته پذیرفت که حتی یک خانه هم تحت HAFF ساخته نشده، توجهها به عملکرد این طرح بیشتر شد. ارقام جدید هم نشان میدهد برنامه با اهداف اعلامشده فاصله زیادی دارد.
این گزارش در حالی منتشر میشود که بحران مسکن در «آسترالیا»⁷ به سطح بیسابقهای رسیده است. «کوتالیتی»⁸ گزارش داده که استطاعتپذیری مسکن «تا پایان ۲۰۲۵ به پایینترین سطحهای جدید رسیده است». ارزش خانهها از مارچ ۲۰۲۰ ۴۷.۳ درصد افزایش یافته و حدود ۲۸۰ هزار دلار به قیمت میانه هر واحد اضافه کرده است؛ در عین حال، پرداخت اقساط یک وام مسکن جدید حالا ۴۵ درصد درآمد خانوار را میبلعد—بالاتر از آستانه ۳۰ درصدی که معمولاً بهعنوان معیار «فشار هزینه مسکن» شناخته میشود.
در «سیدنی»⁹، با قیمت میانه خانه برابر با ۱۳.۸ برابر درآمد میانه خانوار، این شهر بهعنوان دومین بازار مسکنِ کماستطاعت جهان معرفی شده و فقط «هنگکنگ»¹⁰ از آن جلوتر است.
شدت گرفتن بحران اجتماعی باعث شده سازمانهای حوزه بیخانمانی خواستار دو برابر شدن HAFF شوند و هشدار بدهند که تقاضا برای مسکن اجتماعی و اسکان اضطراری خیلی بیشتر از ظرفیت موجود است. «هوملسنس آسترالیا»¹¹ اعلام کرده «از هر چهار زن و کودکِ فراری از خشونت خانوادگی که به خدمات بیخانمانی مراجعه میکنند، یک نفر به اقامتگاه اضطراری دسترسی پیدا نمیکند» و بیش از نیمی از خانوادههایی که به دنبال اقامت میانمدت هستند، پذیرش نمیشوند.
در ماه می، «آن کیروان»¹²، مدیر «مریمید کاتولیککِر کانبرا اند گولبرن»¹³، گفته بود دولت در ۲۰۲۳ مبلغ ۱۰ میلیارد دلار را به HAFF اختصاص داد اما چند هفته بعد، ۳۶۸ میلیارد دلار برای برنامه زیردریاییهای «آکوس»¹⁴ متعهد شد. کیروان به «آسترالین برودکستینگ کورپوریشن»¹⁵ گفته بود: «در دولت فدرال پول هست و مسئله این است که اولویتها کجاست.»
در همین زمان، دولتهای ایالتیِ حزب لیبر نیز برنامههایی برای تخریب مسکن عمومی موجود پیش میبرند. دولت «ویکتوریا»¹⁶ اعلام کرده بزرگترین تخریب مسکن عمومی در تاریخ آسترالیا را انجام میدهد: پایین کشیدن ۴۴ برج مسکونی در «ملبورن»¹⁷ و جابهجا کردن بیش از ۱۰ هزار نفر از ساکنان؛ بسیاری از آنها سالمند، مهاجر، افراد دارای معلولیت و خانوادههای کمدرآمد هستند. ارزیابیهای مستقل معماری نیز گفتهاند این برجها قابلیت بازسازی دارند.
در «نیو ساوت ولز»¹⁸ نیز در «واترلو ساوث»¹⁹ در سیدنی، ۷۵۰ واحد مسکن عمومی برای تخریب در نظر گرفته شده است. ماه گذشته، پلیس ضدشورش علیه ساکنان و حامیانی که به آغاز تخریب اعتراض کرده بودند، به کار گرفته شد؛ تخریبی که طبق گزارش میتواند حدود ۲٬۰۰۰ نفر را از خانههایشان بیرون کند.
وزیر مسکن نیوساوتولز، «رُز جکسون»²⁰، از تخریب دفاع کرد و گفت مجموعههای بزرگ مسکن عمومی «جوامع کارآمدی نیستند» و اضافه کرد «ارائه مسکن عمومی یارانهای هزینه دارد.»
همزمان، گزارش میگوید دولتهای لیبر در سطح ایالتی و فدرال، اقداماتی مانند صرفهجویی و کاهش هزینهها را در بخشهای مختلف پیش میبرند؛ از جمله کاهشهای گسترده در «نشنال دیسبیلیتی اینشورنس اسکیم»²¹ و دیگر خدمات اجتماعی.
پاورقی نامها (اصل انگلیسی)
¹ Housing Australia Future Fund (HAFF)
² Labor
³ Housing Australia
⁴ Lisa Braid
⁵ Australian Financial Review
⁶ Anthony Albanese
⁷ Australia
⁸ Cotality
⁹ Sydney
¹⁰ Hong Kong
¹¹ Homelessness Australia
¹² Anne Kirwan
¹³ Marymead CatholicCare Canberra and Goulburn
¹⁴ AUKUS
¹⁵ Australian Broadcasting Corporation (ABC)
¹⁶ Victoria
¹⁷ Melbourne
¹⁸ New South Wales (NSW)
¹⁹ Waterloo South
²⁰ Rose Jackson
²¹ National Disability Insurance Scheme (NDIS)
