ارتباطات گسترده در ملبورن
ملبورن¹ — پسر رئیس مجلس ایران²، محمدباقر قالیباف³، که از چهرههای مهم در مذاکرات تهران با ایالات متحده⁴ همزمان با بالا گرفتن تنشها در خاورمیانه⁵ معرفی میشود، بنا بر گزارش تحقیقی گاردین استرالیا⁶ ارتباطات قابلتوجهی با استرالیا داشته است؛ از جمله سرمایهگذاری ملکی، اقامت طولانیمدت و اشتغال در دانشگاه ملبورن⁷. این موضوع بحثهایی درباره بررسیهای امنیتی، اجرای تحریمها و حضور بستگان مقامهای حکومت ایران در استرالیا ایجاد کرده است.
اسحاق قالیباف⁸، ۳۸ ساله، اوایل سال ۲۰۱۴ وارد ملبورن¹ شد و ابتدا برای دورههای زبان انگلیسی و یک دوره آمادگی/پل ورود به دانشگاه (بریجینگ) اقدام کرد. او از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۸ در دانشگاه ملبورن⁷ در مقطع کارشناسی ارشد مهندسی تحصیل کرد و در خانههای اجارهای در محله داخلی و مرفه ساوت یارا⁹ زندگی میکرد.
بر اساس اسناد دادگاهی مربوط به تلاش ناموفق پنجساله اسحاق قالیباف⁸ برای دریافت اقامت دائم کانادا¹⁰ که در دادگاه فدرال استان اونتاریو¹¹ ثبت شده، او در اواخر سال ۲۰۱۸ پرداختهای ماهانهای به مبلغ ۱٬۳۵۳٫۶۳ دلار بهعنوان درآمد اجاره دریافت کرده است. این پرداختها که در اسناد بانکی او در ایاِنزد¹² و اِنایبی¹³ دیده میشود، در توضیحات تراکنش با عنوان «اجاره دریافتشده از مستأجران» آمده و یادداشتهایی با اشاره به «افضلی» داشته است. جزئیات دقیق مالکیت ملک منتشر نشده، چون طبق قوانین ایالت ویکتوریا¹⁴ بخشی از سوابق آژانس املاک پاکسازی/حذف شده است.
اسحاق قالیباف⁸ تا سپتامبر ۲۰۲۲ اقامت موقت استرالیا را داشته؛ یعنی مدتها پس از پایان تحصیل. او در دوره تحصیل، بین جولای ۲۰۱۶ تا جون ۲۰۱۸ بهعنوان دستیار پژوهشی در مرکز زیرساختهای داده مکانی و مدیریت زمین (CSDILA)¹⁵ در دانشگاه ملبورن⁷ کار کرده و بنا بر نامه دانشگاه که به مقامهای کانادایی ارائه شده، در زمان ترم در حدود هفت ساعت در هفته فعالیت داشته است.
در یک سوگندنامه مربوط به سال ۲۰۲۲، اسحاق قالیباف⁸ نوشته است که برای تمرکز روی پرونده اقامت کانادا¹⁰ از پیگیری اقامت دائم استرالیا صرفنظر کرده و همزمان به مالکیت زمینی که در تهران¹⁶ توسعه نیافته اشاره کرده است.
تفاوت در روند ویزا و اشاره به ارتباطات حکومتی
کانادا¹⁰ دو بار درخواست اقامت دائم اسحاق قالیباف⁸ را رد کرده است: یکبار در سال ۲۰۱۳ هنگام اقدام برای ویزای تحصیلی در اتاوا¹⁷ به دلیل مشکلات مستندی/مدارکی، و بار دیگر در فوریه ۲۰۲۴. وزیر مهاجرت کانادا¹⁰، مارک میلر¹⁸، بهصورت عمومی از رد این درخواست خبر داده و دلیل آن را موضوعاتی مرتبط با حکومت ایران²، از جمله «تروریسم و نقض حقوق بشر» عنوان کرده است.
در مقابل، استرالیا به اسحاق قالیباف⁸ اقامت طولانیتری داده؛ در حالی که پیشینه پدرش، محمدباقر قالیباف³، بهعنوان فرمانده پیشین نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی¹⁹ و رئیس پلیس، در گزارشها با سرکوب اعتراضهای دانشجویی گره خورده است. در متن گزارش آمده است که قالیباف³، از نیروهای جنگ ایران و عراق²⁰، برخلاف کانادا¹⁰ تحت تحریمهای استرالیا قرار ندارد. همچنین ذکر شده است استرالیا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی¹⁹ را تنها در نوامبر ۲۰۲۵ بهعنوان حامی تروریسم معرفی کرده است.
در پروندههای ارائهشده به کانادا¹⁰، به منابع مالی اسحاق قالیباف⁸ نیز اشاره شده است: بیش از ۱۴۸ هزار دلار آمریکا در حسابهای ایران² و ۱۵ هزار دلار استرالیا در حسابهای استرالیا تا ژانویه ۲۰۱۹. همچنین آمده است او برای یک شرکت مهندسی عمران در تهران¹⁶ کار کرده که مدیر آن سید ابوذَر خزاعی افضلی²¹ معرفی شده؛ فردی که بهعنوان دامادِ فرمانده فقید نیروی قدس²²، قاسم سلیمانی²³، توصیف شده و در گزارش، از او بهعنوان همپیمان قالیباف³ یاد شده است.
اظهارنظرها درباره ریسکهای امنیتی و پیگیریهای سیاسی
پژوهشگر بریتانیایی-استرالیایی، کایلی مور-گیلبرت²⁴ که به گفته گزارش، بیش از ۸۰۰ روز در ایران² با اتهام جاسوسی بازداشت بوده، روند بررسیهای استرالیا را ناکافی توصیف کرده و به گاردین استرالیا⁶ گفته است: «چنین افرادی تهدید امنیتی ایجاد میکنند؛ بهویژه برای جامعه ایرانی-استرالیایی که عمدتاً ضدحکومت است، و برای جامعه یهودی.»
در ادامه گزارش آمده است که بخشی از ایرانیان مقیم استرالیا مدتهاست درباره حضور بستگان مقامهای حکومت ایران² هشدار میدهند و از مزاحمت و نظارت/پایش صحبت میکنند. سناتور لیبرال ایالت نیو ساوت ولز¹⁴، دیو شارما²⁵، چارچوب تحریمها را «پر از شکاف» توصیف کرده و گفته افرادی مانند اسحاق قالیباف⁸ نباید بدون محدودیت فعالیت کنند.
همچنین اشاره شده است که سال گذشته استرالیا سفیر ایران² را اخراج کرده؛ اقدامی که بنا بر گزارش، با اطلاعات امنیتی درباره ارتباط تهران با حملات یهودستیزانه به اهداف یهودی همراه بوده است. دکتر راجر شانهان²⁶ از مؤسسه لویی²⁷ نیز به تغییرات در میزان حساسیت و بررسیها پس از اضافه شدن نام سپاه¹⁹ به فهرست اشاره کرده و رویکرد استرالیا را با رویکرد کانادا¹⁰ از سال ۲۰۱۲ مقایسه کرده است.
بستر گستردهتر و گزارشهای تکمیلی
گزارش میگوید یک تحلیل مستقل از انجمن اروپایی محیطزیست و امنیت زیستی (EEBSOC)²⁸ نیز یافتههای گاردین را بازتاب داده و ارتباطات «پیچیده» اسحاق قالیباف⁸ با استرالیا—شامل ملک، اقامت و نقشهای دانشگاهی—را تشریح کرده است. همچنین ذکر شده تا ۱۱ می ۲۰۲۶، رسانههای استرالیایی دیگری پیگیریهای مشابه منتشر نکردهاند، هرچند بررسیهای پارلمانی درباره نفوذ حکومت ایران² ادامه دارد.
وزارت امور خارجه و تجارت استرالیا (DFAT)²⁹ از اظهارنظر درباره تحریمها یا ویزاها خودداری کرده است. همچنین گفته شده نه محمدباقر قالیباف³ و نه اسحاق قالیباف⁸ به درخواستهای اظهارنظر پاسخ ندادهاند.
در پایان گزارش آمده است که همزمان با نقش محمدباقر قالیباف³ در پیشبرد گفتوگوهای ایران² با ایالات متحده⁴—از جمله نشستهایی که بهتازگی در پاکستان³⁰ برگزار شده و به نتیجه نرسیده—این ارتباطات استرالیایی دوباره در کانون توجه قرار گرفته است. این گزارش میگوید مطالب بر مبنای اسناد اولیه دادگاه، سوابق بانکی و مکاتبات دانشگاهی که توسط گاردین استرالیا⁶ بررسی شده، تهیه و با گزارش EEBSOC²⁸ تطبیق داده شده است.
پاورقیها (اصل انگلیسی نامها)
¹ Melbourne
² Iran
³ Mohammad Bagher Ghalibaf
⁴ United States
⁵ Middle East
⁶ Guardian Australia
⁷ University of Melbourne
⁸ Eshagh Ghalibaf
⁹ South Yarra
¹⁰ Canada
¹¹ Ontario
¹² ANZ
¹³ NAB
¹⁴ Victoria / NSW (New South Wales)
¹⁵ Centre for Spatial Data Infrastructures and Land Administration (CSDILA)
¹⁶ Tehran
¹⁷ Ottawa
¹⁸ Marc Miller
¹⁹ IRGC (Islamic Revolutionary Guard Corps)
²⁰ Iran-Iraq war
²¹ Seyyed Abouzar Khazraei Afzali
²² Quds Force
²³ Qassem Suleimani
²⁴ Kylie Moore-Gilbert
²⁵ Dave Sharma
²⁶ Rodger Shanahan
²⁷ Lowy Institute
²⁸ European Environmental and Biosecurity Society (EEBSOC)
²⁹ Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT)
³⁰ Pakistan