احتمال نقش «شکست یخچال» در سیلاب مرگبار نپال
براساس یک بررسی اولیه از تصاویر ماهوارهای، سیلاب ناگهانی و فاجعهبار نزدیک مرز نپال¹ با تبت² ممکن است با جدا شدن بخشی از یک یخچال طبیعی آغاز شده باشد. این حادثه روز چهارشنبه در منطقه مرزی هیمالیا³ رخ داد و موجی پرقدرت از آب، یخ، سنگ و گلولای را از درههای رودخانهای پاییندست عبور داد. در جریان سیلاب، ساختمانها، جادهها، پلها و زیرساختهای برقآبی تخریب شد و صدها نفر همچنان ناپدید هستند.
بررسی «شکست یخچال» با تصاویر ماهوارهای
دانشمندانی که تصاویر شرکت پلنت لبز⁴ را بررسی کردهاند، میگویند بخش پایینی یا «پوزه» یک یخچال در ارتفاع حدود ۵۲۰۰ متری جدا شده و سپس حدود ۱۲۰۰ متر سقوط کرده و به کف دره برخورد کرده است.
به گفته پژوهشگران، این برخورد میتواند یخِ در حال سقوط را به مخلوطی سریعحرکت از آب، سنگ و رسوب تبدیل کرده باشد؛ مخلوطی که بعدتر وارد رودخانه لهنده⁵ شده است. این رودخانه در پاییندست با نام بهوتِ کوشی⁶ شناخته میشود.
دنیل شوگار⁷ زمینشناس دانشگاه کلگری⁸ گفته است تصاویر نشان میدهد بخش بزرگی از یخچال با شکستگی نسبتاً تمیز جدا شده و بیش از یک کیلومتر سقوط کرده است؛ او این موضوع را به نقل از نیویورک تایمز⁹ چنین توصیف کرده که «یخچال عملاً با یک شکستگی تمیز از جا کَنده شده است».
در ادامه، به گفته متخصصان، بهمنِ یخ و سنگ میتوانسته حجم بزرگی از آب و آوار را جابهجا کند و سیلاب ویرانگری را شکل بدهد که از میان جوامع دو سوی مرز نپال–تبت عبور کرده است.
فرضیه زلزله؛ برداشت اولیه تغییر کرد
در گزارشهای اولیه گفته شده بود ممکن است این حادثه با یک زلزله شروع شده باشد. مقامهای نپالی اعلام کردند اطلاعات مقدماتی نشان میدهد کمی پیش از سیلاب، لرزهای رخ داده و این احتمال مطرح شد که فعالیت لرزهای، یخچال یا دامنههای اطراف را ناپایدار کرده باشد.
اما بررسیهای بعدی سازمان زمینشناسی ایالات متحده (USGS)¹⁰ نشان داد سیگنال لرزهای ثبتشده ممکن است توسط خودِ رانش/بهمن ایجاد شده باشد، نه یک زلزله تکتونیکی معمول. این لرزش ابتدا معادل یک زلزله با بزرگای ۵٫۲ تفسیر شده بود.
این یافته، ترتیب دقیق رخدادها را مشخص نمیکند. پژوهشگران همچنان در حال بررسی هستند که آیا زلزله، ناپایداری سنگها، افزایش دما یا عامل دیگری باعث جدا شدن یخچال شده است.
تلفات سنگین و خسارت گسترده
سیلاب در شهرستان راسووا¹¹ در نپال و آن سوی مرز در تبت خسارت گستردهای بهجا گذاشت. بر اساس گزارشهای بهروزشده، دستکم ۱۶۰ نفر جان باختهاند و صدها نفر همچنان ناپدید هستند.
مقامهای نپالی اعلام کردند ۴۰۳ نفر مفقود شدهاند که ۳۴۱ نفرشان اتباع خارجیاند. در میان افراد گزارششده بهعنوان مفقود، گردشگران و نیروهای کاری از استرالیا¹²، هند¹³، ایالات متحده¹⁴، بریتانیا¹⁵ و کانادا¹⁶ دیده میشوند.
این حادثه همچنین به زیرساختهای حملونقل و انرژی آسیب زده است؛ جادهها و پلها با جریان آب برده شدهاند، ارتباطات مختل شده و تأسیسات برقآبی تحت تأثیر آب و آوار قرار گرفتهاند. تیمهای امداد در حال جستوجو در درههای آسیبدیدهاند و تلاش میکنند به جوامع دورافتاده دسترسی پیدا کنند. گستردگی تخریب و آسیب به راهها و ارتباطات، عملیات را دشوار کرده است.
تصویر علمیِ در حال تغییر
ارزیابیهای اولیه، به نقش یک ریزش یخ و سنگ اشاره پررنگی دارند، اما دانشمندان تأکید میکنند بررسیها هنوز مقدماتی است. تصاویر ماهوارهای میتواند نشان دهد یخچال کجا جدا شده و آوار چگونه در دره حرکت کرده، اما برای مشخص شدن علت دقیق، به مشاهدههای میدانی بیشتری نیاز است.
پژوهشگران باید مقدار یخِ درگیر، احتمال ایجاد سد موقت در مسیر رودخانه و میزان آبی را که در جریان رخداد آزاد شده، مشخص کنند. دانشمندان همچنین گفتهاند درباره نقش تغییرات اقلیمی نباید فوری نتیجهگیری کرد؛ گرمای بیشتر میتواند یخچالها را ضعیف و بیثبات کند، اما برای این رخداد هنوز زود است که نقش تعیینکننده گرمایش بلندمدت مشخص شود.
آنچه روشنتر توصیف میشود، سرعت و نیروی غیرعادی سیلاب است: یک ریزش در ارتفاع بالا، حجم عظیمی از یخ، آب و رسوب را وارد یک سامانه رودخانهای محدود در هیمالیا کرده و جریان آوارگونهای ساخته که توان تخریب هر چیز در مسیر خود را داشته است. همزمان با ادامه تحلیل تصاویر ماهوارهای و جمعآوری دادههای میدانی توسط تیمهای امداد، مقامها امیدوارند روشن شود یخچال چگونه از هم گسسته و افراد ناپدیدشده کجا هستند.
پاورقی نامها (اصل انگلیسی):
¹ Nepal
² Tibet
³ Himalayas / Himalayan
⁴ Planet Labs
⁵ Lhende River
⁶ Bhote Koshi
⁷ Daniel Shugar
⁸ University of Calgary
⁹ The New York Times
¹⁰ United States Geological Survey (USGS)
¹¹ Rasuwa
¹² Australia
¹³ India
¹⁴ United States
¹⁵ Britain
¹⁶ Canada