فریز تخمک؛ چرا بیشتر شده و چه نکتهای تعیینکننده است؟
زنان استرالیایی¹ بیش از گذشته دیرتر مادر میشوند و همین موضوع باعث شده علاقه به فریز تخمک بیشتر شود؛ با این حال متخصصان باروری میگویند این روش تضمینِ بچهدار شدن نیست.
میانهٔ سن مادران در استرالیا¹ به رکورد ۳۲ سال رسیده و تعداد زنانی که در اوایل دههٔ ۴۰ زندگی بچهدار میشوند، طی سه دههٔ گذشته بیش از دو برابر شده است. همزمان، دادههای ملیِ IVF² نشان میدهد زنهای بیشتری برای استفاده از تخمکهایی که سالها قبل فریز کرده بودند، دوباره مراجعه میکنند.
چرا زنان بیشتری سراغ فریز تخمک میروند؟
فریز تخمک که به آن elective oocyte cryopreservation³ هم گفته میشود، این امکان را میدهد که تخمکهای یک زن جمعآوری، فریز و برای استفاده احتمالی در آینده نگهداری شود. این روش برای بعضیها راهی است تا در کنار تمرکز روی کار، رابطه، سلامت یا اولویتهای شخصی، گزینه داشتن فرزند بیولوژیک را حفظ کنند.
گزارشهای اخیر نشان میدهد چرخههای فریز تخمک انتخابی در استرالیا¹ و نیوزیلند⁴ بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ بیش از دو برابر شده است. این روند هم با بالاتر رفتن سن اولین فرزندآوری و هم با بیشتر شدن آگاهی عمومی درباره گزینههای حفظ باروری مرتبط دانسته میشود.
با این حال، فریز تخمک «ساعت زیستی» را کاملاً متوقف نمیکند؛ این کار سن و کیفیت تخمکها در زمان جمعآوری را حفظ میکند، نه سن زن را در زمانی که سالها بعد برای بارداری اقدام میکند.
سنِ زمان فریز شدن چرا مهم است؟
متخصص باروری جو سگروی⁵ گفته احتمال بارداری در آینده بهطور جدی به سن زن در زمان جمعآوری تخمکها بستگی دارد. معمولاً تخمکهایی که در سن پایینتر فریز میشوند، شانس بیشتری دارند که بعدها به بارداری موفق برسند.
سگروی⁵ در گفتوگو با ۷NEWS⁶ گفته یک زن ۳۵ ساله ممکن است حدود ۲۰ تخمک فریزشده نیاز داشته باشد تا به حدود ۹۰ درصد شانس تولد زنده برسد؛ عددی که نشان میدهد موضوع برای هر فرد متفاوت است و به عواملی مثل سن، کیفیت تخمک و شرایط شخصی بستگی دارد.
با وجود اینکه فریز کردن زودتر میتواند شانس موفقیت را بالا ببرد، باز هم بهمعنای تضمین تولد یک کودک نیست. به گفته او: «هرچه در زمان تصمیمگیری برای فریز تخمک جوانتر باشید، احتمالاً بهتر است.»
فرآیند فریز تخمک معمولاً چه مراحلی دارد؟
این روند معمولاً چند مرحله اصلی دارد:
۱) ارزیابی پزشکی: متخصص باروری ذخیره تخمدانی و وضعیت کلی سلامت باروری را بررسی میکند.
۲) تزریق هورمون: داروهایی برای تحریک تخمدانها استفاده میشود تا در یک چرخه قاعدگی چند تخمک تولید شود.
۳) جمعآوری تخمک: تخمکهای بالغ در یک اقدام بالینی برداشت میشوند.
۴) فریز و نگهداری: تخمکهای مناسب فریز و برای استفاده احتمالی آینده ذخیره میشوند.
۵) درمان در آینده: وقتی فرد آماده اقدام برای بارداری باشد، تخمکها ذوب میشوند و معمولاً از طریق IVF² بارور میشوند و سپس جنین ایجادشده ممکن است به رحم منتقل شود.
همه تخمکهای جمعآوریشده الزاماً بالغ نیستند، همه تخمکها از ذوب شدن جان سالم به در نمیبرند و همه هم باروری موفق ندارند. از طرف دیگر، بعضی جنینها ممکن است به رشد مناسب نرسند یا در رحم لانهگزینی نکنند. بنابراین تعداد تخمکهای برداشتهشده با تعداد نوزادانی که ممکن است در نهایت به دنیا بیایند، یکی نیست.
فریز تخمک «گزینه» است، نه «بیمه»
با اینکه فریز تخمک میتواند ظرفیت باروری را حفظ کند، متخصصان تأکید میکنند نباید آن را مثل بیمه قطعی دید. نتیجه به سن زمان فریز شدن، تعداد و کیفیت تخمکهای ذخیرهشده، کیفیت اسپرم، روند رشد جنین و عوامل سلامتی دیگر وابسته است.
سگروی⁵ هشدار داده بعضی زنان برای استفاده از تخمکهای فریزشده برمیگردند اما همچنان به بارداری نمیرسند. به گفته او، تخمکها میتوانند یک فرصت دیگر برای داشتن فرزند بیولوژیک فراهم کنند، اما «هیچ تضمینی» در کار نیست.
به همین دلیل توصیه میشود افراد بهجای تکیه بر یک سن یا یک عدد مشخص، مشاوره شخصیسازیشده بگیرند تا بر اساس ذخیره تخمدانی، سابقه پزشکی و هدفهای باروری، تصویر دقیقتری از مسیر پیش رو داشته باشند.
تغییرات در الگوی مادر شدن
افزایش فریز تخمک همزمان با تغییرات گستردهتر در شکلگیری خانواده در استرالیا¹ دیده میشود. در برخی گزارشهای اخیر، میانگین سن مادران حدود ۳۱ سال عنوان شده و گفته میشود این عدد با اولویت پیدا کردن کار، رابطه و برنامههای دیگر پیش از فرزندآوری رو به افزایش بوده است.
برای بعضی زنان، فریز تخمک انعطاف بیشتری ایجاد میکند؛ اما در عین حال با درمان پزشکی، هزینه مالی و فشار عاطفی همراه است. محور پیام متخصصان این است که اگر کسی به فریز تخمک فکر میکند، ارزیابی زودتر اهمیت دارد؛ این روش گزینهها را برای آینده نگه میدارد، اما اثر سن را حذف نمیکند.
پاورقی (نامهای اصلی):
¹ Australia
² IVF (In Vitro Fertilisation)
³ elective oocyte cryopreservation
⁴ New Zealand
⁵ Dr Joe Sgroi
⁶ 7NEWS