روش‌های سنتی بومیان؛ راهکاری برای مهار بحران آتش‌سوزی در استرالیا

حلقه «فاجعه‌بار» آتش‌سوزی بعد از استعمار

یک پژوهش تازه می‌گوید تغییرات شدید کاربری زمین در دوره استعمار، یک «حلقه فاجعه‌بار آتش‌سوزی» ایجاد کرده که بخش‌هایی از جنوب‌شرق استرالیا را در برابر بوش‌فایرهایِ تشدیدشده با گرمایش هوا آسیب‌پذیرتر کرده است. تیم پژوهش با همکاری Gunaikurnai Land and Waters Aboriginal Corporation¹ (نهاد نمایندگی مالکان سنتی) تاریخچه هزارساله پوشش گیاهی و آتش را در کروجینگولونگ نشنال پارک² در گیپس‌لند³ ایالت ویکتوریا⁴ بازسازی کرده است. این بازسازی در اطراف دریاچه Purghagoolah⁵ انجام شد؛ دریاچه‌ای که در منابع انگلیسی با نام Lake Elusive⁶ هم شناخته می‌شود.

پژوهشگران برای این کار، دانه‌های گرده گیاهان و ذرات زغال‌چوب را که در طول زمان در یک مغزه رسوبیِ حدوداً یک‌متری انباشته شده بود بررسی کردند تا تغییرات تاریخی چشم‌انداز و رابطه میان آب‌وهوا، میزان پوشش اکالیپتوس و دفعات و شدت آتش را مشخص کنند. نتایج این تحقیق در نشریه Nature⁷ منتشر شده است.

از جنگلِ باز تا جنگلِ انبوه؛ وقتی مدیریت زمین تغییر کرد

طبق این مطالعه، پیش از استعمار، سوزاندن فرهنگیِ مردم گُنای‌کورنای⁸ (آتش‌های مکرر و کم‌حرارت) کمک می‌کرد بخش زیادی از منطقه به صورت جنگلِ باز حفظ شود. با استعمار و کنار زده شدن مالکان سنتی از «کانتری»، این الگوی مراقبت از زمین مختل شد. پژوهشگران می‌گویند بعد از آن، آتش‌های داغ‌تر بیشتر رخ دادند، پوشش اکالیپتوس افزایش پیدا کرد و جنگلِ باز به سمت جنگلِ انبوه‌تر رفت؛ جنگلی با سوخت بیشتر که زمینه را برای آتش‌های شدیدتر فراهم می‌کند.

Michael-Shawn Fletcher⁹، استاد یونیورسیتی آو ملبورن¹⁰ و نویسنده اصلی مقاله، می‌گوید پیش از استعمار «این یک چشم‌انداز مراقبت‌شده و مدیریت‌شده بود» و با حذف مردم گُنای‌کورنای از زمین، مقدار درختان و بوته‌ها تغییر کرد و همین تغییر پوشش گیاهی، مسیر رخداد آتش‌ها را عوض کرد. او توضیح می‌دهد که به باور تیم پژوهش، تغییر کاربری زمین خیلی پیش‌تر از تغییرات اقلیمیِ امروز، به انبوه شدن بوته‌ها و داغ‌تر شدن آتش‌ها کمک کرده و بعد همین آتش‌های داغ، جوانه‌زنی و گسترش اکالیپتوس را بیشتر کرده و دوباره به آتش‌های بعدی نیرو داده است.

«حلقه فاجعه‌بار آتش‌سوزی» یعنی چه؟

در توضیح پژوهشگران، نتیجه این روند یک «حلقه فاجعه‌بار آتش‌سوزی» است: آتش‌های شدید باعث رویشِ دوباره و انبوهِ گیاهانِ قابل‌اشتعال می‌شوند و این رشد متراکم، سوخت بیشتری برای آتش بعدی ایجاد می‌کند. در این روایت، تغییرات اقلیمی نقش یک شتاب‌دهنده را دارد، اما افزایش بارِ سوخت و حساس‌تر شدن چشم‌انداز، از قبل و با تغییرات کاربری زمین آغاز شده است.

سهم آب‌وهوا و سهم پوشش گیاهی

این پژوهش، اهمیت اقلیم را کنار نمی‌گذارد؛ بلکه می‌گوید علت‌ها با هم در تعامل‌اند: آب‌وهوا شرایط آتش را شکل می‌دهد و در عین حال پوشش گیاهی و سابقه مدیریت زمین تعیین می‌کند چه مقدار سوخت برای سوختن وجود دارد. همچنین در گزارش‌های همراه با این مطالعه اشاره شده که فصل‌های آتش‌وهوای خطرناک در منطقه، پیش از استعمار هم رخ می‌داده، اما به گفته پژوهشگران، سوزاندن فرهنگی به حفظ چشم‌انداز بازتر کمک می‌کرد.

چه کسی مدیریت آتش را پیش می‌برد؟

طبق گفته پژوهشگران و همکاران‌شان، احیای سوزاندن فرهنگی و پشتیبانی از مالکان سنتی برای مراقبت از «کانتری» باید بخشی از تلاش‌ها برای کاهش ریسک بوش‌فایر باشد؛ نه صرفاً یک افزوده جانبی کنار روش‌های رایج کاهش خطر. در متن گزارش همچنین تفاوت رویکرد «زمان درست، جای درست» در سوزاندن فرهنگی با سوزاندن‌های برنامه‌ریزی‌شده دولتی برای کاهش خطر توضیح داده می‌شود.

نمونه‌ای از شمال استرالیا؛ کیمبرلی

در نمونه‌ای دیگر که در گزارش به آن اشاره شده، پژوهشی در منطقه کیمبرلی¹¹ گزارش کرده پس از حدود یک دهه سوزاندنِ راهبردی در ابتدای فصل خشک—که بخش زیادی از آن با رهبری بومیان انجام شده—تعداد آتش‌های بزرگ و مخرب کمتر شده است. در عین حال تأکید شده که این نتیجه یک نسخه واحد برای همه جا نیست، چون چشم‌اندازها و رژیم‌های آتش با هم فرق دارند؛ اما نشان می‌دهد نگهداری فعال و محلی از زمین می‌تواند همراه با شرایط اقلیمی، بر پیامدهای آتش اثر بگذارد.

پاورقی نام‌ها
¹ Gunaikurnai Land and Waters Aboriginal Corporation
² Croajingolong National Park
³ Gippsland
⁴ Victoria
⁵ Purghagoolah
⁶ Lake Elusive
⁷ Nature
⁸ Gunaikurnai (GunaiKurnai)
⁹ Michael-Shawn Fletcher
¹⁰ University of Melbourne
¹¹ Kimberley