ظرفیت بازیافت بالا رفته، اما مواد کافی جمع نمیشود
چهار سال پس از فروپاشی طرح ملی بازیافت ردسایکل¹، بازیافتکنندگان پلاستیک نرم در استرالیا² اعلام کردهاند تمام «انباشتهای بهجامانده» از آن دوره بالاخره پردازش شده است. ردسایکل¹ در اکثر سوپرمارکتهای بزرگ سطلهای جمعآوری پلاستیک نرم داشت، اما در سال ۲۰۲۲ تعطیل شد و دلیلش را ناتوانی در پیدا کردن بازیافتکننده برای تحویلگرفتن این مواد اعلام کرد. بعدتر، انبارهای بزرگ پلاستیک در چند ایالت داخل انبارها پیدا شد و شرکت وارد مرحله تصفیه (لیکوئیدیشن) شد؛ در حالی که به طلبکاران حدود ۵ میلیون دلار بدهی داشت که بخشی از آن به هزینههای انبارداری مربوط میشد.
حالا یک طرح ملی جدید دوباره جمعآوری پلاستیکهای نرم را از سر گرفته است، اما فعالان این بخش میگویند با چالشهای تازهای روبهرو هستند: این بار مشکل اصلی «کمبود ورودی» است، نه کمبود ظرفیت پردازش.
نقش سافت پلاستیکس استیواردشیپ استرالیا³ و نقاط تحویل
نهاد سافت پلاستیکس استیواردشیپ استرالیا³ (SPSA) مسئول نظارت بر اجرای طرح جدید معرفی شده و میگوید ظرفیت عملیاتی فعلی تقریباً به سه برابر سطحی رسیده که در دوران اوج ردسایکل¹ وجود داشت. هممدیرعامل این نهاد، بری کوزیر⁴، میگوید بزرگترین محدودیت فعلی این است که مواد کافی برای این تأسیسات جمعآوری نمیشود و برای کارکرد درست سیستم، باید دوباره مشتریان و خانوادهها به مشارکت برگردند.
طبق اعلام SPSA، اکنون بیش از ۷۰۰ نقطه جمعآوری پلاستیک نرم در سوپرمارکتها در نیو ساوت ولز⁵، ویکتوریا⁶، استرالیای جنوبی⁷، قلمرو پایتختی استرالیا (ACT)⁸ و کوئینزلند⁹ راهاندازی شده است. این شبکه به گفته SPSA دسترسی بازیافت را برای نزدیک به ۷۰ درصد از مردم استرالیا² فراهم میکند.
همچنین SPSA با ۱۰ شورای محلی در حال اجرای آزمایشی جمعآوری پلاستیک نرم از طریق سطلهای کنار خیابان (kerbside) است؛ طرحی که حدود ۱۵۰ هزار خانه را پوشش میدهد و برنامههایی برای گسترش تدریجی آن مطرح شده است.
بازگشت اعتماد عمومی و تغییر فناوری
با وجود بازگشت سطلهای جمعآوری به صدها فروشگاه، بازیافتکنندگان میگویند برای بازسازی اعتماد مردم بعد از اتفاقات ردسایکل¹ هنوز کار زیادی لازم است و باید به مصرفکنندگان نشان داده شود این مدل به سرنوشت قبلی دچار نمیشود. بری کوزیر⁴ میگوید برای پایدارتر کردن سیستم، روی «متنوعسازی بازار با فناوری بیشتر» کار شده است.
در دوره ردسایکل¹، پردازشکنندگان بیشتر از قالبگیری فشاری (compression moulding) استفاده میکردند تا مواد را به محصولاتی مثل تخته یا بولارد تبدیل کنند. حالا فناوریهای بهبودیافته میتوانند پلاستیک نرم خانگی را به پلت و پولک (pellets و flakes) تبدیل کنند تا بتوان از آنها برای تولید طیف وسیعتری از محصولات پلاستیکی جدید استفاده کرد.
ظرفیت پردازش تقریباً سه برابر شده است
در اوج فعالیت ردسایکل¹، این طرح تا ۸ هزار تُن پلاستیک نرم را در سال پردازش میکرد. SPSA اکنون با چهار شریک بازیافت در سراسر استرالیا² همکاری میکند که مجموعاً توان پردازش بیش از ۲۰ هزار تُن در سال را دارند.
بزرگترین مرکز بازیافت این شبکه در مید نورث کوستِ نیو ساوت ولز¹⁰ قرار دارد و بهتنهایی ۱۴ هزار تُن را بازیافت میکند. به گفته بری کوزیر⁴، این مرکز در حال ارتقا است تا ظرفیتش به ۲۴ هزار تُن برسد. در گزارش به تأسیسات آیکیورینیو¹¹ در نزدیکی تاری¹² هم اشاره شده که قرار است بهزودی توان پردازش تا ۲۴ هزار تُن پلاستیک نرم در سال را داشته باشد.
در حاشیه ملبورن¹³ نیز یک واحد بازیافت شیمیایی پلاستیک در حال راهاندازی است که میتواند تا ۵ هزار تُن دیگر در سال به ظرفیت اضافه کند.
مصرف پلاستیک بالا میرود و نرخ بازیافت ثابت مانده است
همزمان با رشد ظرفیت بازیافت، میزان مصرف پلاستیک هم افزایش یافته است. در تازهترین دوره گزارشدهی دولت برای سالهای ۲۰۲۳–۲۰۲۴، مردم استرالیا² حدود ۴ میلیون تُن پلاستیک و بستهبندی مصرف کردهاند؛ یعنی ۱۰۰ هزار تُن بیشتر از سال قبل. در همین دوره، نرخ ملی بازیافت پلاستیک روی ۱۴ درصد باقی مانده است.
اوشا آیِر-رانیگا¹⁴، متخصص توسعه پایدار از آرامآیتی¹⁵، میگوید بازیافت فقط بخشی از راهحل کاهش ردپای پسماند است و باید به تغییرات سیستمی برای کمکردن تولید زباله فکر کرد. او همچنین میگوید پرداختن به زباله پلاستیکی بهتنهایی کافی نیست و باید رویکردهای مشابهی برای زباله غذایی یا زباله پوشاک و منسوجات هم در نظر گرفت. این موضوع به اقتصاد چرخشی کشور هم مرتبط است؛ حوزهای که دولت فدرال متعهد شده ظرفیت آن را تا سال ۲۰۳۵ دو برابر کند.
کمبود آگاهی عمومی و برنامه برای برندینگ و تابلوهای واضحتر
یکی دیگر از موانع جمعآوری مواد کافی برای خوراکدهی به کارخانهها، پایین بودن آگاهی عمومی از بازگشت بازیافت پلاستیک نرم است. SPSA میگوید برنامه دارد یک برند شفافتر و تابلوها و نشانهگذاریهای قابلدیدتری برای نقاط تحویل ارائه کند، اما خودِ آگاهی عمومی از ابتدا هم پایین بوده است.
به گفته بری کوزیر⁴، ردسایکل¹ با وجود ۱۰ سال فعالیت و پوشش ملی، فقط حدود ۲ درصد از پلاستیک نرمی را که وارد بازار میشد جمعآوری میکرد. در عین حال، یک نظرسنجی SPSA نشان داده ۸۱ درصد مردم میخواهند پلاستیکهای نرم خود را بازیافت کنند و جمعآوری کنار خیابان را ترجیح میدهند.
اوشا آیِر-رانیگا¹⁴ میگوید بسیاری از مردم از ریسکهای سلامت ناشی از دفع نادرست زباله پلاستیکی آگاه نیستند و باور دارد تبلیغات درباره آسیبهای میکروپلاستیکها میتواند اثرگذاری بالایی داشته باشد.
طرح جدید در سنا برای مسئولیت اجباری تولیدکنندگان بستهبندی
در حالی که صنعت منتظر مشارکت بیشتر مردم است، در کانبرا¹⁶ و ساختمان پارلمان، بحثهای قانونگذاری هم جریان دارد. طبق گزارش، یک طرح برای ایجاد سازوکار اجباری «مسئولیت توسعهیافته تولیدکننده» (Extended Producer Responsibility) برای بستهبندی وارد سنای استرالیا¹⁷ شده است. این مدل، تولیدکنندگان بستهبندی را نسبت به کل چرخه عمر محصولاتشان مسئول میکند؛ از جمله پاکسازی آلودگی پلاستیکی در پایان عمر محصول.
گزارش میگوید کشورهایی مثل کانادا¹⁸، ژاپن¹⁹، کره جنوبی²⁰ و اتحادیه اروپا²¹ نسخههایی از این رویکرد را اجرا کردهاند. سناتور حزب گرینز²²، پیتر ویش-ویلسون²³، این لایحه را در ماه می معرفی کرده و گفته زمان اقدام دولت فرا رسیده است. او همچنین به تلاش ناموفق قبلی گرینز²² برای اصلاح لایحه پسماند و بازیافت دولت ائتلافی در سال ۲۰۲۰ اشاره کرده است.
وزیر محیطزیست فدرال، مری وات²⁴، به پرسشها درباره حمایت دولت از این لایحه پاسخ مستقیم نداده، اما در بیانیهای گفته دولت به تقویت بازار داخلی برای مواد بازیافتی (از جمله پلاستیک نرم) متعهد است و روی ایجاد بازارهای پایدار برای محصولات بازیافتی داخلی و مسئولیتپذیر کردن صنعت نسبت به بستهبندیهای عرضهشده سرمایهگذاری میکند. او گفته دولت بیش از ۲۰۰ میلیون دلار برای زیرساختهای جدید و ارتقایافته سرمایهگذاری میکند و همراه با ایالتها، قلمروها و صنعت، در مجموع به سمت حدود ۱ میلیارد دلار سرمایهگذاری حرکت میکند؛ و بیش از نیمی از پروژهها روی راهحلهای مربوط به پلاستیکها، از جمله پلاستیکهای سختبازیافت، تمرکز دارند.
پانویس نامها
¹ REDcycle | ² Australia | ³ Soft Plastics Stewardship Australia (SPSA) | ⁴ Barry Cosier | ⁵ New South Wales | ⁶ Victoria | ⁷ South Australia | ⁸ Australian Capital Territory (ACT) | ⁹ Queensland | ¹⁰ NSW Mid North Coast | ¹¹ iQRenew | ¹² Taree | ¹³ Melbourne | ¹⁴ Usha Iyer-Raniga | ¹⁵ RMIT | ¹⁶ Canberra | ¹⁷ Australian Senate | ¹⁸ Canada | ¹⁹ Japan | ²⁰ South Korea | ²¹ European Union | ²² Greens | ²³ Peter Whish-Wilson | ²⁴ Murray Watt
Source: abc.net.au, packagingnews.com.au, instagram.com, cleanaway.com.au, resource-recycling.com, reddit.com, wastemanagementreview.com.au, packaginginsights.com, facebook.com, australianlabelsandpackaging.com, bbc.com