زنبورهای بومی در معرض تهدیدهای فزاینده؛ تغییرات اقلیمی و تخریب زیستگاه

زنبورهای بومی استرالیا؛ شکوفا، رو به کاهش یا خارج از دید؟

زنبورهای بومی استرالیا¹ گرده‌افشان‌های مهمی هستند، اما هنوز داده‌های سراسری و بلندمدتِ کافی نداریم تا با اطمینان بگوییم جمعیت آن‌ها رو به افزایش است یا کاهش. این «نامطمئن بودن» نه یعنی زنبورها حتماً حالشان خوب است و نه یعنی حتماً در بحران‌اند. مسئله اصلی این است که بدون مشاهده‌های منظم و یکسان در طول زمان، سنجیدن تغییرات ممکن نیست.

بازتاب‌های خبری و علمی اخیر درباره پژوهش و حفاظت از زنبورهای بومی نشان می‌دهد هم توجه به این گرده‌افشان‌ها زیاد شده و هم فاصله‌های دانسته‌ها همچنان وجود دارد. برای نمونه، یک فستیوال در پرت² تنوع زیستی و بوم‌شناسی زنبورهای بومی را برجسته کرده و هم‌زمان پژوهشگران بررسی می‌کنند زیستگاه و اقلیم چگونه روی گونه‌های مختلف اثر می‌گذارد.

گونه‌های زیاد، نیازهای متفاوت

اصطلاح «زنبورهای بومی» به یک گروه متنوع اشاره دارد، نه یک جمعیت واحد. گونه‌ها در محل لانه‌سازی، نوع تغذیه از گل‌ها و واکنش به تغییرات محیطی با هم فرق دارند. پژوهشی که در یونیورسیتی آو سیدنی³ برجسته شده می‌گوید محل لانه‌سازی می‌تواند روی میزان سازگاری زنبورها با گرم‌تر شدن هوا اثر بگذارد. بنابراین تعمیم دادن وضعیت «همه» زنبورهای بومی به یک نتیجه کلی ریسک بالایی دارد؛ الگویی که برای یک گونه مفید است، ممکن است به گونه دیگر کمکی نکند.

فشارهایی که زنبورها تجربه می‌کنند می‌تواند هم‌زمان و روی‌هم‌افتاده باشد. یک مرور علمی درباره کاهش حشرات، از نابودی زیستگاه، تغییرات اقلیمی و دیگر تنش‌های متداخل حرف می‌زند و به آسیبی اشاره می‌کند که آتش‌سوزی‌های بزرگ می‌تواند به جمعیت حشرات و روند بازگشت آن‌ها وارد کند. این نتایج سرشماری مستقیم زنبورهای بومی استرالیا¹ نیست، اما نشان می‌دهد چرا پایش دقیق و حساس به تفاوت گونه‌ها اهمیت دارد.

چرا تعیین روند کار سختی است

یک «تصویر لحظه‌ای» فقط می‌گوید در یک زمان و مکان مشخص چه زنبورهایی دیده شده‌اند. اما به‌تنهایی نشان نمی‌دهد جمعیت آن‌ها در حال تغییر است یا نه. برای تشخیص روند، پژوهشگران به مشاهده‌های تکرارشونده در طول سال‌ها، در مکان‌ها و زیستگاه‌های مختلف نیاز دارند؛ و باید اطلاعات کافی باشد تا تغییر واقعی جمعیت از تغییر در میزان تلاش برای نمونه‌برداری، آب‌وهوا یا زمان‌بندی فصل‌ها جدا شود.

این مسیر می‌تواند با مشارکت عمومی تقویت شود. ثبت‌های منظم و مستند از مشاهده‌ها کمک می‌کند دانشمندان تصویری بهتر از اینکه زنبورها کجا حضور دارند و چه زمانی فعال‌اند بسازند. عنصر کلیدی «یکنواختی» است: داده‌هایی که با روش‌های قابل مقایسه جمع‌آوری شوند، برای دیدن تغییرات کاربردی‌تر از گزارش‌های پراکنده و اتفاقی هستند.

پایش بهتر؛ تبدیل ابهام به داده

زنبورهای بومی استرالیا¹ نباید به‌عنوان یک داستان واحدِ حفاظت مطرح شوند. ممکن است بعضی گونه‌ها در برخی شرایط با فشارها کنار بیایند و بعضی دیگر تحت فشارهای جدی باشند. راه روشن‌تر شدن وضعیت، پایش مداوم است؛ پایشی که گونه، مکان، زیستگاه و زمان ثبت را دقیق ثبت کند و این مشاهده‌ها را در بازه‌های زمانی تکرار کند.

اینکه روند ملیِ واضحی نداریم، نشانه نیاز به بهتر کردن شواهد است، نه دلیلی برای خوش‌بینی یا بدبینی. با بهتر شدن پیمایش‌ها و مشارکت جامعه، مشخص می‌شود کدام زنبورها در چه جاهایی بیشتر دیده می‌شوند، کدام‌ها کمتر دیده می‌شوند و در کدام نقاط نیاز به توجه حفاظتی بیشتر مطرح است.

پاورقی منابع نام‌ها

¹ Australia

² Perth

³ University of Sydney