پرت؛ کم‌تراکم‌ترین شهر بزرگ جهان در سال ۲۰۲۵

رتبه‌بندی تازه سازمان ملل از تراکم شهری

طبق داده‌های سال ۲۰۲۵ «بخش جمعیت سازمان ملل»¹، چند شهر بزرگ استرالیا از جمله پرت²، بریزبن³، ملبورن⁴ و سیدنی⁵ در میان شهرهای بالای ۱ میلیون نفر، جزو کم‌تراکم‌ترین شهرهای جهان قرار گرفته‌اند. در این بین، پرت² در میان ۵۱۰ شهر بررسی‌شده، رتبه ۵۱۰ را گرفته و با کمتر از ۲ هزار نفر در هر کیلومتر مربع، در انتهای جدول ایستاده است؛ این عدد با شهرهای بسیار متراکم مثل مومبای⁶ با حدود ۲۷ هزار نفر در هر کیلومتر مربع اختلاف زیادی دارد.

نتایج کلیدی درباره شهرهای استرالیا

گزارش سازمان ملل¹ بر گستردگی افقی شهرها در استرالیا تأکید می‌کند و می‌گوید با وجود سطح بالای توسعه، پایتخت‌های این کشور از نظر «فشردگی شهری» در رده‌های پایین قرار می‌گیرند. در رتبه‌بندی شهرهای بالای یک میلیون نفر:

پرت² کم‌تراکم‌ترین شهر معرفی شده است. بریزبن³ هفتمین شهر کم‌تراکمِ این گروه است و ملبورن⁴ و سیدنی⁵ هم در میان ۴۰ شهر کم‌تراکم بالای جدول قرار دارند.

داده‌های تکمیلی درباره رتبه تراکم و اندازه جمعیت

در یک تحلیل مرتبط، رتبه تراکم برخی شهرهای استرالیا در میان ۹۸۶ شهر بالای ۵۰۰ هزار نفر نیز نشان داده شده است. بر اساس این داده‌ها، ملبورن⁴ رتبه ۸۵۸، سیدنی⁵ رتبه ۸۰۳، محدوده بریزبن–گلد کوست³⁷ رتبه ۸۹۶ و پرت² رتبه ۸۹۰ را از نظر تراکم گرفته‌اند؛ در حالی که از نظر اندازه جمعیت، جایگاه‌های متفاوتی دارند.

همچنین آدلاید⁸ با برآورد ۱.۴۷ میلیون نفر (بر اساس داده‌های نهادهای آماری استرالیا) در آن تحلیل سازمان ملل¹ وارد نشده بود.

دلایل فرهنگی و ساختاری برای تراکم پایین

در توضیح چرایی تراکم پایین، به ترجیح سبک زندگی در استرالیا اشاره شده است: بسیاری از مردم خانه‌های مستقل و حریم خصوصی را به زندگی در واحدهای کوچک‌تر و ساختمان‌های پرتراکم ترجیح می‌دهند. در مقابل، در کشورهایی مثل هند⁹ و چین¹⁰ که بخش بزرگی از متراکم‌ترین شهرهای جهان را دارند، زندگی چندنسلی و الگوهای سکونتی متفاوت رایج‌تر است. همچنین گفته می‌شود شهرهای انگلیسی‌زبان هم تا حدی الگوی مشابهی دارند.

عامل دیگر، مقررات ساخت‌وساز و محدودیت‌های «زونینگ» است: طبق برخی بررسی‌ها، حدود ۸۰ تا ۸۷ درصد زمین‌های مسکونی نزدیک به مرکز شهرهای سیدنی⁵ و ملبورن⁴ اجازه ساخت ساختمان‌های بلندتر از سه طبقه را نمی‌دهند. این نوع محدودیت‌ها باعث می‌شود رشد شهر بیشتر به سمت گسترش افقی برود؛ در حالی که نمونه‌هایی مثل تورنتو¹¹ یا وین¹² مسیرهای متفاوت‌تری در ترکیب تراکم و توسعه شهری داشته‌اند.

تراکم پایین و کیفیت هوا

در بخش دیگری از گزارش‌ها، به این موضوع اشاره شده که تراکم پایین می‌تواند با برخی شاخص‌ها مثل کیفیت هوا همراه باشد. برای نمونه، در داده‌های مربوط به ذرات معلق PM2.5، کانبرا¹³ عدد ۳.۹ میکروگرم بر متر مکعب و گلد کوست⁷ عدد ۲.۸ ثبت کرده‌اند؛ مواردی که به مقررات، جغرافیا و شرایط محیطی مرتبط دانسته می‌شود.

پیوند تراکم پایین با بازار مسکن و اجاره

در گزارش‌های مرتبط، از «گسترش افقی شهرها» به‌عنوان یکی از عواملی یاد می‌شود که فشار عرضه را در بازار مسکن بیشتر می‌کند. در همین چارچوب، سیدنی⁵ در برخی رتبه‌بندی‌ها به‌عنوان یکی از کم‌صرفه‌ترین بازارهای خرید از نظر «توان خرید» معرفی شده و چند شهر دیگر هم در فهرست بازارهای بسیار گران قرار گرفته‌اند. هم‌زمان، پیش‌بینی‌هایی از رشد جمعیت و افزایش قیمت‌ها مطرح است.

یکی از پیشنهادها برای افزایش تعداد واحدهای مسکونی، «تراکم ملایم» است؛ یعنی افزایش خانه‌های ردیفی و الگوهای مشابه که طبق برآوردها می‌تواند در شهرهای بزرگ، ۱۲ تا ۱۷ درصد به تعداد خانه‌ها اضافه کند. همچنین برخی طرح‌ها پیشنهاد می‌کنند محدودیت‌های زونینگ برای ساخت ساختمان‌های سه‌طبقه در پهنه‌های مسکونی کمتر شود تا عرضه بیشتر شود، بدون این‌که الگوی شهر به‌صورت ناگهانی تغییر کند. در کنار این بحث‌ها، گزارش‌هایی هم منتشر شده که می‌گویند رشد اجاره‌ها چند برابر سریع‌تر از رشد دستمزدها بوده است.

پاورقی منابع نام‌ها

¹ United Nations Population Division | ² Perth | ³ Brisbane | ⁴ Melbourne | ⁵ Sydney | ⁶ Mumbai | ⁷ Gold Coast | ⁸ Adelaide | ⁹ India | ¹⁰ China | ¹¹ Toronto | ¹² Vienna | ¹³ Canberra