کشف تازه دانشمندان؛ تأثیر کوه‌های یخی آمریکا بر آب‌وهوای استرالیا

یخچال‌های قاره‌ای در آمریکا، الگوی بارش استرالیا را تغییر دادند

یک پژوهش تازه به رهبری UNSW¹ نشان می‌دهد یخچال‌های عظیمِ پوشاننده بخش بزرگی از آمریکای شمالی² در آخرین عصر یخبندان، فقط چهره نیم‌کره شمالی را تغییر ندادند؛ بلکه به الگوهای بارش بر فراز استرالیا³ هم جهت دادند. این نتیجه یک نکته مهم را برجسته می‌کند: آب‌وهوای استرالیا در دوره‌های طولانی، تحت تأثیر رخدادهایی بوده که بسیار دورتر از مرزهای این قاره اتفاق افتاده‌اند.

بر اساس خلاصه نتایج پژوهش، این یخچال‌ها هرگز به استرالیا نزدیک نشدند؛ اما اندازه و مقیاسشان گردش جو را در سطح جهانی دگرگون کرد. سطح روشن یخ مقدار زیادی از نور خورشید را بازتاب می‌داد و به سردتر شدن سیاره کمک می‌کرد. با این حال، اثر اصلی از ارتفاع چند کیلومتری این توده‌های یخی می‌آمد؛ دیواره‌هایی بلند که مسیر بادها را در سراسر جهان منحرف می‌کردند.

این انحراف بادها ظاهراً کمربند بارشِ مناطق گرمسیری را به سمت جنوب جابه‌جا کرده و گردش جویِ تقویت‌کننده مونسون تابستانی استرالیا⁴ را قوی‌تر کرده است. در همین روند، پژوهش نشان می‌دهد بارش در بخش‌هایی از اندونزی⁵ و پاپوا گینهٔ نو⁶ کاهش یافته، در حالی که بارش‌های تابستانی در بخش بزرگی از استرالیا افزایش داشته است.

این کار پژوهشی نشان می‌دهد سامانه اقلیم زمین چقدر به‌هم‌پیوسته است. شرایط نیم‌کره شمالی، به‌ویژه در دوره‌های یخبندان گسترده، می‌تواند از مسیر جو به شکل موج‌وار منتقل شود و الگوهای هواشناسی را در هزاران کیلومتر دورتر تغییر دهد. برای استرالیا، این یعنی بررسی اقلیم گذشته و آینده فقط به اقیانوس‌ها و خشکی‌های پیرامون محدود نمی‌شود و باید نقش یخ‌ها و الگوهای باد در مقیاس جهانی هم دیده شود.

صفحه UNSW Science⁷ این مطالعه را با عنوان «Giant ice mountains on the other side of Earth once dictated Australia’s climate – new study» معرفی کرده و تاریخ آن را ۱۰ آگوست ۲۰۲۶ ذکر می‌کند. همچنین یک مطلب مرتبط در Phys.org⁸ (به‌روزرسانی ۹ آگوست ۲۰۲۶) جزئیات بیشتری از سازوکار ارائه می‌دهد و اشاره می‌کند یافته‌ها در نشریه Climate of the Past⁹ منتشر شده‌اند.

چرا مهم است

این پژوهش یک لایه دیگر به فهم اقلیم اضافه می‌کند: بارش در استرالیا فقط توسط اقیانوس آرام¹⁰، اقیانوس هند¹¹ یا فرایندهای محلی کنترل نمی‌شود. یخچال‌های باستانی در آمریکای شمالی می‌توانسته‌اند جای کمربند بارش گرمسیری را تغییر دهند و نشان دهند پیوندهای اقلیمی میان نیم‌کره‌ها می‌تواند مستقیم‌تر از چیزی باشد که معمولاً تصور می‌شود.

جزئیات گزارش UNSW درباره سازوکار تغییرات

گزارش UNSW Newsroom¹² توضیح می‌دهد مطالعه روی حدود ۴۹ هزار سال پیش تمرکز دارد؛ دوره‌ای در عصر یخبندان که سطح دریاها پایین‌تر بود و به‌دلیل قفل‌شدن حجم زیادی از آب در یخ‌های خشکی، خط ساحلی شکل متفاوتی داشت. در همین روایت آمده است استرالیا و نیو گینه¹³ به یک خشکی واحد به نام ساهول¹⁴ وصل بودند و بسیاری از جزیره‌های جنوب‌شرقی آسیا هم در خشکی بزرگ‌تری به نام سوندا¹⁵ به هم پیوسته بودند.

در ادامه گزارش گفته می‌شود سطح روشن یخ‌ها با افزایش بازتابندگی (آلبدو) در خنک‌تر شدن اقلیم نقش داشته، اما بزرگ‌ترین تغییرات در گردش جو از «ارتفاع» یخچال‌ها ناشی شده است؛ چیزی شبیه یک رشته‌کوهِ قاره‌ای که جلوی جریان هوا را می‌گیرد و بادها را وادار می‌کند از اطراف آن عبور کنند. پژوهشگران برای تشخیص سهم هر عامل، مجموعه‌ای از آزمایش‌های مدل‌سازی اقلیمی انجام داده‌اند و به‌صورت مرحله‌ای متغیرهایی مثل گازهای گلخانه‌ای، پیکربندی مداری زمین، آلبدو و ارتفاع یخچال‌ها را تغییر داده‌اند.

همان‌طور که در گزارش آمده، تغییر مسیر بادها اثرش را تا مناطق گرمسیری گسترش داده، کمربند بارش گرمسیری را به جنوب رانده و به تقویت گردش جویِ مرتبط با مونسون تابستانی استرالیا انجامیده است؛ نتیجه‌ای که هم‌زمان کاهش بارش در بخش‌هایی از اندونزی و پاپوا گینهٔ نو و افزایش بارش تابستانی در بسیاری از مناطق استرالیا را نشان می‌دهد.

زمینه مرتبط در گزارش‌های استرالیایی

در کنار این موضوع، گزارشی از ABC News¹⁶ به روندهای معاصر اشاره کرده است: گرم‌تر شدن زمستان‌های NSW¹⁷ و کاهش چشمگیر برف در Blue Mountains¹⁸. این گزارش به سازوکار یخچال‌های عصر یخبندان نمی‌پردازد، اما روی تغییرات دما و شرایط برف و خشکی در سال‌های اخیر تمرکز دارد.

پاورقی منابع نام‌ها

¹ UNSW = University of New South Wales

² North America

³ Australia

⁴ Australian summer monsoon

⁵ Indonesia

⁶ Papua New Guinea

⁷ UNSW Science

⁸ Phys.org

⁹ Climate of the Past

¹⁰ Pacific Ocean

¹¹ Indian Ocean

¹² UNSW Newsroom

¹³ New Guinea

¹⁴ Sahul

¹⁵ Sunda

¹⁶ ABC News

¹⁷ NSW (New South Wales)

¹⁸ Blue Mountains