گزارشهای تازه از عوارض مشکوک؛ اما هنوز «اثبات» نیست
بر اساس دادههای تازه منتشرشده از گزارشهای عوارض دارویی که پِرثناو¹ بررسی کرده، افرادی که ویاگرا² و نسخه ژنریک آن یعنی سیلدنافیل³ را مصرف کردهاند، طیفی از عوارض «مشکوک» را گزارش دادهاند؛ از جمله کاهش شنوایی، مشکلات بینایی، ریزش مو و حتی آبریزش دهان.
این گزارشها به طرح یلو کارت⁴ مربوط است؛ سامانهای که زیر نظر آژانس تنظیم مقررات دارو و محصولات سلامت بریتانیا (اماچآرای)⁵ فعالیت میکند و گزارشهای مرتبط با واکنشهای احتمالی به داروها را جمعآوری میکند. طبق این دادهها، بین سالهای 2021 تا 2026 تعداد ۱۱۳۰ گزارش در ارتباط با ویاگرا یا سیلدنافیل ثبت شده که در میان آنها ۶ مورد هم به کاهش یا از دستدادن شنوایی اشاره داشته است. مواردی مثل طاسی، دیدن نورهای چشمکزن، ورم زبان، گیجی و آبریزش شدید دهان هم در میان شکایتها دیده میشود.
چرا این گزارشها «رابطه علت و معلولی» را ثابت نمیکنند؟
خودِ ثبت یک عارضه در فهرست «رویداد نامطلوب» الزاماً به این معنا نیست که دارو آن را ایجاد کرده است. ممکن است فرد همزمان بیماریهای دیگری داشته باشد، چند داروی دیگر مصرف کند یا علائمی را تجربه کند که اصلاً ربطی به دارو نداشته باشد. اماچآرای⁵ هم بهطور مشخص تأکید میکند گزارشهای یلو کارت بیشتر نشاندهنده «ارتباط مشکوک» هستند، نه اثبات قطعی علت و اثر.
تغییرات شنوایی و بینایی؛ هشدارهای شناختهشده
کاهش ناگهانی شنوایی از قبل بهعنوان یک خطر نادرِ گزارششده برای ویاگرا و دیگر داروهای اختلال نعوظ در کلاس مهارکنندههای PDE5⁶ مطرح شده است. در اطلاعات دارویی استرالیا نیز هشدار داده میشود که کاهش ناگهانی شنوایی یا کمشنوایی بعد از مصرف گزارش شده، هرچند همزمان اشاره میشود که ممکن است عوامل زمینهای و ریسکفاکتورهای دیگر هم دخیل باشند.
در مورد بینایی هم گزارشهایی از کاهش ناگهانی دید در موارد نادر مطرح شده است. تغییرات موقت بینایی مثل تاری دید، تغییر در درک رنگها یا تهرنگ آبی هم ممکن است رخ دهد، اما افت ناگهانی یا شدید بینایی باید بهعنوان وضعیت اورژانسی پزشکی در نظر گرفته شود.
طبق اطلاعات عمومی تجویزی برای سیلدنافیل، در صورت بروز کاهش ناگهانی بینایی، کاهش ناگهانی شنوایی یا زنگ زدن گوش توصیه شده مصرف دارو قطع شود و فرد فوراً کمک پزشکی بگیرد. علائم اورژانسی دیگری که ذکر میشود شامل درد قفسه سینه، احساس غش، ضربان قلب نامنظم، واکنش آلرژیک یا نعوظ طولانیتر از چهار ساعت است.
طاسی و آبریزش دهان؛ چرا هنوز قطعی حساب نمیشوند؟
ریزش مو و آبریزش دهان در میان علائم غیرمعمولی هستند که در گزارشهای اخیر دیده میشوند، اما وجودشان در پایگاه داده به معنای این نیست که سیلدنافیل علت مستقیم آن بوده است. این نوع گزارشها برای شناسایی «سیگنالهای ایمنی» میتوانند مفید باشند، اما معمولاً نیاز به بررسیهای تکمیلی دارند؛ مثل مطالعههای بالینی، مرور پروندههای پزشکی و بررسی علتهای احتمالی دیگر.
همین احتیاط درباره گزارشهای پر سروصداتر هم مطرح است؛ از جمله گزارشهایی درباره قطع عضو. یک گزارش ممکن است صرفاً رویدادی را توصیف کند که بعد از مصرف دارو اتفاق افتاده، بدون اینکه نشان دهد دارو آن رویداد را ایجاد کرده است.
یک موضوع جداگانه درباره داروهای مشابه
در برخی پوششهای رسانهایِ اخیر، توجه به پژوهشهایی درباره تادالافیل⁸ (ماده مؤثره سیالیس⁷) جلب شده است، نه سیلدنافیل. در یک مطالعه گفته شده مردانی که برای علائم ادراری، تادالافیل روزانه دریافت کردهاند، از نظر نسبی در معرض ریسک بالاتر گلوکوم⁹ و افزایش فشار چشم بودهاند. در همان گزارشها تأکید شده افزایش مطلق ریسک کوچک بوده و نتایج لزوماً به مصرف گهگاهی داروهای اختلال نعوظ تعمیم داده نمیشود.
تادالافیل و سیلدنافیل هر دو در خانواده مهارکنندههای PDE5 قرار میگیرند، اما گزارشها یادآوری میکنند نتایج مربوط به یک دارو نباید بهصورت خودکار بهعنوان اثبات همان ریسک برای داروی دیگر تلقی شود.
چه زمانی باید کمک پزشکی گرفت؟
اگر پس از مصرف سیلدنافیل کاهش ناگهانی شنوایی یا بینایی رخ داد، باید فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه شود. همچنین نعوظ طولانیتر از چهار ساعت هم نیازمند درمان اورژانسی است، چون تأخیر در رسیدگی میتواند به آسیب دائمی منجر شود.
همچنین توصیه میشود دارو فقط طبق دستور مصرف شود، از تهیه محصولات تنظیمنشده و ناشناس در اینترنت پرهیز شود و درباره بیماریهای قلبی، مشکلات فشار خون، بیماریهای چشمی و داروهای دیگری که فرد مصرف میکند، حتماً به پزشک یا داروساز اطلاع داده شود. اگر علائم غیرمنتظره ایجاد شد، بهتر است بدون نظر پزشک نه بیتفاوت از کنار آن گذشت و نه خودسرانه دوز دیگری مصرف کرد.
پاورقی نامها
¹ PerthNow
² Viagra
³ Sildenafil
⁴ Yellow Card scheme
⁵ Medicines and Healthcare products Regulatory Agency (MHRA)
⁶ PDE5 inhibitors
⁷ Cialis
⁸ Tadalafil
⁹ Glaucoma